III SA/Wa 3141/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha, , po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2013 r., Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od lutego do grudnia 2005 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący S.J. , wniósł do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie posiada żadnych środków, które mógłby przeznaczyć na wpis sądowy od skargi. Skarżący podniósł, że wykonuje prace dorywcze, z których zarobki pozwalają zaspokoić tylko bieżące i najpilniejsze potrzeby. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i nie posiada żadnego majątku. Żona skarżącego z tytułu wykonywanej pracy uzyskuje miesięczne dochody w kwocie 2.000 zł. Żona skarżącego posiada dom, w którym zamieszkuje ze Skarżącym. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z 16 stycznia 2014 r. Skarżący wskazał, że nie składał zeznań podatkowych za 2012 i 2013 r., nie posiada rachunków bankowych i nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący wyjaśnił, że utrzymuje się z prac dorywczych, a koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 1.000 zł. Skarżący stwierdził, że posiada zobowiązania cywilne wobec byłych kontrahentów. Postanowieniem z 12 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm.), - dalej "p.p.s.a." nakłada na stronę obowiązek wykazania, a więc udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy, czego w skarżący w sprawie nie zrobił. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik Skarżącego wskazał, że skarżący przedstawił okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Podkreślił, że nie żyje z żoną w dobrych stosunkach, nie mieszka z nią i nie ma możliwości wyegzekwowania od niej oświadczenia majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Podkreślić należy, że ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie - na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek (tak Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/06). Prawo pomocy jest instytucją, stworzoną z myślą o osobach, które z definicji nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego dla egzystencji utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu. Pojęcie utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. rozumieć trzeba ściśle, a zatem w jego zakres wchodzą koszty wyżywienia, niezbędne opłaty, podstawowa odzież oraz ewentualnie koszty leczenia. Z przedstawionych przez skarżącego informacji w sprawi Sąd nie był w stanie dokonać zestawienia jego dochodów z wydatkami. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej skarżącego i ocena czy jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Skarżący nie przedstawił, jakiegokolwiek potwierdzenia wykonywania pracy dorywczej (np. umowy zlecenia, umowy o dzieło), nie załączył też żadnych dokumentów, które wskazywały na ponoszone przez skarżącego koszty utrzymania. Nie złożył również, żadnych wiarygodnych wyjaśnień w tej kwestii. Z formularza PPF i wyjaśnień skarżącego wynika zaś oczywista sprzeczność, bowiem w formularzu PPF (pkt 8 Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym) skarżący wskazał: "Żona posiada dom w którym zamieszkuję" natomiast, w zażaleniu pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący "...nie mieszka z żoną i nie jest z nią w dobrych stosunkach". Z zażalenia ani też innych oświadczeń skarżącego nie wynika jednakże gdzie zamieszkuje, ani jakie ponosi koszty z tym związane. Skarżący nie przedstawił również, żadnych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej żony, tłumacząc się okolicznością, że nie jest z nią w "dobrych stosunkach". Z informacji skarżącego, nie wynika jednakże, że skarżący się rozwodzi, lub też pozostaje w prawnej separacji. Podkreślenia wymaga, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Art. 252 p.p.s.a. wskazuje, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania (postanowienie NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11). Z wyżej wskazanych powodów Sąd nie mógł wywnioskować, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.