III SA/Wa 3176/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2010 r. postanawia 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – A.P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest w trudnej sytuacji finansowej. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest emerytura w wysokości 1.189 zł, po potrąceniach komorniczych. Żona skarżącego zarabia ok. 1.550 zł netto, z czego spłaca kredyty w wysokości 850 zł. Skarżący dodatkowo opłaca pobyt matki w ośrodku rehabilitacyjno-opiekuńczym. Skarżący oświadczył, że nie wystarcza mu na leki. Nie może podjąć pracy, ponieważ jest inwalidą [...] grupy. Do swojego majątku skarżący zaliczył dom do wykończenia, o pow. 180 m² obciążony hipoteką. Skarżący nie posiada oszczędności. W toku postępowania skarżący wyjaśnił, że miesięczne dochody skarżącego i jego żony to: emerytura skarżącego – 1.189,48 zł, wynagrodzenie jego żony ok. 1.500 zł, zasiłek pielęgnacyjny 153 zł (łącznie 2.842,48 zł). Z kolei wydatki na utrzymanie domu to: gaz (średnio przez cały rok) ok. 400 zł, prąd 110 zł, woda i ścieki 50 zł, śmieci 34 zł, telefony i internet 170 zł (razem ok. 764 zł). Dodatkowo małżonkowie spłacają kredyty w łącznej wysokości 1.111 zł miesięcznie oraz ponoszą wydatki na leki w wysokości 100 zł. Razem wszystkie wydatki i zobowiązania to 1.975 zł. Na wyżywienie i ubrania pozostaje małżonkom ok. 860 zł. W krytycznych sytuacjach korzystają z pomocy rodziny i znajomych. Żona skarżącego posiada [...] grupę inwalidzką. Do wniosku skarżący załączył zeznania podatkowe swoje oraz żony, zaświadczenie o wynagrodzeniu żony, decyzję o przyznaniu żonie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności, decyzję o waloryzacji emerytury, wyciągi z rachunków bankowych, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącego. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 200 zł. Oceniając aktualną sytuację finansową skarżącego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie jest wstanie ponieść tego kosztu. Jak wynika z jego oświadczeń oraz nadesłanych dokumentów, skarżący oraz jego żona uzyskują dochody w łącznej wysokości ok. 2.800 zł miesięcznie. Dochody te w całości przeznaczane są na utrzymanie domu, opłaty za media (ok. 770 zł), spłatę kredytów (ponad 1.100 zł), leki (100 zł), wyżywienie i ubrania (ok. 860 zł). Skarżący i jego żona nie osiadają oszczędności, ani majątku (poza niewykończonym domem). Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym, co uzasadnia zwolnienie go od tej opłaty. Jednocześnie referendarz sądowy za przedwczesne uznał zwalnianie skarżącego z całości kosztów sądowych, które mogą ewentualnie pojawić się na dalszych etapach postępowania. Przede wszystkim bowiem skarżący nie jest pozbawiony jakichkolwiek środków finansowych, ponieważ zarówno on jak i jego żona uzyskują, wprawdzie nieznaczne, ale stałe dochody. Ponadto, sytuacja finansowa skarżącego może ulec poprawie, chociażby w przypadku znalezienia przez niego zatrudnienia. Wbrew twierdzeniom skarżącego przyznana mu [...] grupa inwalidzka nie świadczy o jego niezdolności do jakiejkolwiek pracy (skarżący jest natomiast trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej). Gdyby jednak skarżący w dalszym ciągu nie znalazł zatrudnienia i sytuacja skarżącego i jego małżonki nie uległaby poprawie skarżący, w razie takiej potrzeby, może ponownie zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (doradcy podatkowego) uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Zdaniem referendarza sądowego, ze skargi oraz z pism składanych przez skarżącego w toku postępowania wynika, że jest on w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw przed sądem administracyjnym. Tym samym w rozpoznawanej sprawie zasadnym jest zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi i odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (tzn. również w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.