III SA/Wa 3192/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Marek Krawczak, Sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej w G. (dalej "DIS") postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. po rozpatrzeniu skargi R. P. (dalej "Skarżący") na czynność egzekucyjną Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej "NUS") w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności Dyrektora Izby Celnej w G., oddalił skargę jako nieuzasadnioną. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący wniósł skargę na zajęcie dokonane zawiadomieniem nr E/72 IZA J-0149/09/JF z 17 lipca 2009 r., wnosząc o uchylenie w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tegoż tytułu. Uzasadniając powyższą skargę zobowiązany zarzucił, iż organ egzekucyjny nie zbadał na podstawie art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnej dopuszczalności egzekucji, czyli w ramach tak zwanych czynności wstępnych powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy z tym związane. DIS podkreslił prawidłowość podjętej czynności egzekucyjnej o charakterze wykonawczym, realizowanej przez NUS do majątku zobowiązanego Skarżącego dokonanej zawiadomieniem z 17 lipca 2009 r. Analizując dokonaną przez organ egzekucyjny czynność egzekucyjną, organ nadzoru nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa, bowiem organ egzekucyjny zastosował - zgodnie z dyspozycją art. 7 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - jeden ze środków egzekucyjnych, do którego stosowania upoważniła go wyżej powołana ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności wymienione w art. 89 § 1 przywołanej ustawy. DIS podniósł, że kwestie dotyczące zasadności i dopuszczalności postępowania egzekucyjnego nie są co do zasady przedmiotem postępowania w sprawie skargi na czynność organu egzekucyjnego zakres wykorzystania skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest ograniczony przez zakres stosowania innych środków zaskarżenia. Zarzut jest środkiem zaskarżenia, który przysługuje podmiotowi zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, natomiast skarga jest środkiem zaskarżenia czynności wykonawczych. Wbrew zarzutom Skarżącego organ egzekucyjny przy piśmie Izby Skarbowej w G. uzyskał informację od wierzyciela w tym zakresie, iż należności wskazane w tytule wykonawczym nr [...] z dnia 8 czerwca 1998 r. nie uległy przedawnieniu. Zatem wierzyciel wniósł o pilne zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto postanowienie z dnia [...] marca 2002 r. zostało wbrew zarzutom Skarżacego weszło do obiegu prawnego, gdyż zostało doręczone w dniu 7 marca 2002 r. — w trybie art. 43 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego - żonie zobowiązanego. Postanowienie z [...] czerwca 2002 r. zostało wbrew zarzutom zobowiązanego również doręczone w dniu 25 czerwca 2002 r. w trybie art. 43 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego - matce Skarzącego. Minister Finansów postanowieniem z [...] września 2010 r. po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z [...] września 2009 r. W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do powołanego przepisu prawa zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Powołany przepis prawa stanowi swoistą ochronę zobowiązanego przed naruszeniami przepisów postępowania. W ramach tego środka zaskarżenia można jednak wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W trybie powołanego przepisu prawa nie podlegają natomiast rozpatrzeniu kwestie materialno - prawne dotyczące dopuszczalności egzekucji dochodzonych zaległości, wymagalności dochodzonych zaległości jak również kwestie dotyczące umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do którego upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazany środek egzekucyjny wymieniony jest w art. 1 a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podstawę zastosowania tego środka egzekucyjnego stanowił tytuł wykonawczy z dnia 8 czerwca 1998 r., wystawiony na Skarżącego przez Urząd Celny w G. na dochodzone zaległości, którego odbiór pokwitowano w dniu 4 listopada 1998 r., co wynika z części "H" tytułu wykonawczego. Zajęcia wierzytelności dokonano zgodnie z art. 89 § 1 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przesłanie dłużnikowi zajętej wierzytelności - Dyrektorowi Izby Celnej w G. - zawiadomienia z 17 lipca 2009 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną Skarżącego. Zajęcie wierzytelności zostało dokonane z chwilą doręczenia zawiadomienia o zajęciu dłużnikowi. Jednocześnie z doręczeniem zawiadomienia o zajęciu organ egzekucyjny wezwał dłużnika, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył organowi egzekucyjnemu oświadczenie, czy uznaje zajętą wierzytelność Skarżącego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętych wierzytelności kwoty na pokrycie egzekwowanych należności, lub z jakiego powodu odmawia. Dokonane zajęcie wierzytelności okazało się trafne. Dłużnik bowiem zajętej wierzytelności na poczet dochodzonej zaległości przekazał kwotę 21.947,10 zł. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie złożył Skarżący, który wniósł o jego uchylenie w całości oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Urząd Celny w G. w dniu 8 czerwca 1998 r. W uzasadnieniu podniósł, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 8 czerwca 1998 r. jest całkowicie niedopuszczalne, bowiem na podstawie art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zachodzą przesłanki dopuszczalności prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny ustalony przez DIS, Skarżący podniósł, że postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego zostało skutecznie zawieszone postanowieniem NUS z [...] marca 2002 r. Jednakże nie zostało ono skutecznie podjęte na nowo, ani też umorzone, czyli decyzje administracyjne w tym przedmiocie nie weszły do obrotu prawnego. Nie zostały bowiem doręczone ani Skarżącemu ani jego rodzinie, decyzje o podjęciu, jak i też umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje podpis, rzekomo matki Skarżącego, jednakże matka Skarżącego nie złożyła tego podpisu, bez wskazania swojego imienia. W tej sytuacji, Skarżący podniósł zarzut wygaśnięcia obowiązku podatkowego, będącego podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 p.9 i art.70 § 4 O.p. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podniósł jak w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie czy w ramach składanej w trybie art. 54 u.p.e.a. skargi na czynności egzekucyjne – w tym przypadku czynność zajęcia wierzytelności pieniężnej - ocenie organu podlega kwestia przedawnienia dochodzonego w drodze postępowania egzekucyjnego zobowiązania, jak również kwestia niedopuszczalności egzekucji z uwagi na nieotrzymanie orzeczenia o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 29 § 1 i § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. W orzecznictwie sądowym brak jest jednolitego stanowiska co do tego, jak owo "badanie" należy rozumieć. W tej kwestii ścierają się dwa przeciwstawne poglądy. Pierwszy opowiadający się za tym, iż badanie dopuszczalności egzekucji obejmuje ustalenie, czy obowiązek oznaczony w tytule wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej, czy tytuł wykonawczy wystawiony został przez uprawniony podmiot i czy sporządzono go prawidłowo oraz czy doręczone zostało upomnienie. Do orzeczeń tworzących ten nurt można zaliczyć wyroki NSA z dnia 18 października 2006 r. (II FSK 1302/05) oraz z dnia 24 czerwca 1999 r. (I SA/Po 2576/98). Odmienne wypowiedzi, wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2007 r. (III SA/Wa 2417/06) oraz w wyroku NSA z dnia 28 maja 1999 r. (III SA 1321/98), sprowadzają się do konstatacji, iż jakkolwiek organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jednak jest on obowiązany do chociażby sprawdzenia, czy obowiązek ten nie wygasł. Podzielając zasadniczo ostatni z prezentowanych poglądów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza jednak, że trybem właściwym do badania okoliczności związanych z istnieniem egzekwowanego obowiązku nie jest tryb skargowy (art. 54 u.p.e.a.). Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej (w niniejszej sprawie - zajęcia wierzytelności pieniężnej - art. 89 § 1 u.p.e.a.) zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego (w niniejszej sprawie - egzekucji z innej wierzytelności pieniężnej - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 5 u.p.e.a.). Skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. służy zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym (zob. Dariusz Jankowiak w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., s. 390; zob. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/08, niepubl.). W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 marca 2008 r., III SA/Wa 85/08, niepubl.; z 30 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1262/07, niepubl.; z 28 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1626/07, niepubl.). Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego - w stosunku do wskazanych wyżej - środka zaskarżenia, a jej - opisany wyżej - ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Bez wątpienia Skarżącemu - z uwagi na stadium postępowania - nie przysługiwał środek zaskarżenia w postaci zarzutów. Środkiem tym można się posłużyć w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego - zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), co w niniejszej sprawie miało miejsce w dniu 4 listopada 1998 r. Tymczasem w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (zob. wyrok WSA w Warszawie z 9 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 69/08, niepubl.). Sąd zauważa ponadto, że co prawda w skardze Skarżący nie podniósł zarzutów dotyczących podjętej wobec niego czynności zajęcia wierzytelności pieniężnej nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, Sąd ocenił zaskarżone postanowienia pod kątem ich zgodności z przepisami regulującymi sposób i formę dokonywania tejże czynności. Zgodnie z art. 89 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności pieniężnej, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. W ocenie Sądu organ egzekucyjny, dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, nie naruszył prawa. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do zastosowania którego upoważniała go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a mianowicie egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 5 u.p.e.a. Podstawę zastosowania tego środka stanowił tytuł wykonawczy wystawiony przez Urząd Celny w G., którego odpis doręczono Skarżącemu w dniu 4 listopada 1998 r. Zajęcia wierzytelności pieniężnej organ egzekucyjny dokonał, zgodnie z art. 89 u.p.e.a., poprzez przesłanie dłużnikowi zajętej wierzytelności Dyrektorowi Izby Celnej w G. – zawiadomienia z dnia 17 lipca 2009 r. nr E/721ZAJ-0149/09/JF o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną zobowiązanego. Odpis zawiadomienia o zajęciu doręczono Skarżącemu. Do zajęcia wierzytelności wykorzystano druk o zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność u innego dłużnika zajętej wierzytelności niż pracodawca, organ rentowy lub bank, który odpowiada wzorowi określonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, ze zm.). W ocenie Sądu organy nadzoru rozpoznające i rozpatrujące sprawę w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w sposób właściwy oceniły, że przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych, mających na celu zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z wierzytelności pieniężnej nie doszło do naruszenia przepisów prawa normujących ww. kwestie. Właściwe było wskazanie jako podstawy prawnej dokonanego zajęcia art. 89 u.p.e.a., gdyż w przepisie tym zostały bowiem określone obowiązki organu egzekucyjnego, który dokonuje zajęcia. Zachowano również terminy i sposób doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Rację ma również Minister Finansów twierdząc, że zarzuty strony wiążące się z niedopuszczalnością egzekucji nie mogły być rozpoznane w trybie skargi na czynności egzekucyjnej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), skargę należało oddalić.