III SA/Wa 3334/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3334/17 odmawiającego zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 r. i 2015 r. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. I. sp. z o.o. (dalej Skarżąca, Strona), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję dotyczącą ewidencjonowania faktur nie dokumentujących rzeczywistej działalności. Załączyła plik dokumentów finansowych. W uzasadnieniu powołała się na to, że: - nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, co jest związane z postępowaniem egzekucyjnym; - konta bankowe są zajęte; - od Spółki wyegzekwowano kwotę 460 tys. zł, lecz egzekucja jest prowadzona; - organ dochodzi należności w kwocie 1 mln., stąd Skarżąca nie posiada środków pozwalających jej na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100 tys. zł; - posiada aktywa (nieruchomości), lecz jest to majątek trudno zbywalny; - wartość środków) trwałych to 6233568, wysokość zysku/straty za ostatni rok to 1515996 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego (m.in. o wskazanie wysokości i źródeł finansowania działalności spółki, wysokości w jakiej będzie uczestniczyć w kosztach sądowych, szczegółów wynagrodzenia za obsługę prawną; - i in.), spółka poinformowała o tym, że: - jest w stanie uiścić wpis w wysokości nie większej niż 10 tys zł; - zawarła z organem układ ratalny w ramach którego rozłożona na raty zaległość podatkową; - zaciągnęła pożyczkę w celu finansowania potrzeb spółki; - ostatnia faktura za obsługę prawną nie została uiszczona; - nie zabezpieczyła środków na potrzeby postępowania przed organami władzy publicznej. Skarżąca przekazała, m.in., listę księgowań na kontach analitycznych wynagrodzeń pracowników, faktury dokumentujące nieopłacone i opłacone koszty obsługi prawnej, listę księgowań na kontach analitycznych kosztów obsługi księgowej, kosztów wynagrodzenia prezesa i in. Nadto zadeklarowała przekazanie część dokumentacji finansowej, takich jak wyciągi z rachunku bankowego, rachunku zysków i strat, deklaracji podatkowej i in. Postanowieniem z 6 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 18 grudnia 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Postanowieniem z 11 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie z 6 grudnia 2017 r. referendarza sądowego. Skarżąca pismem z 11 kwietnia 2018 r. ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powołując się na zmianę okoliczności faktycznych sprawy. Skarżąca wskazała, że złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Skarżąca podała, że nie ma możliwości uzyskania żadnych dodatkowych środków pieniężnych z racji prowadzonej egzekucji administracyjnej. Skarżąca wskazała, że na dzień 28 marca 2018 r. posiadała zobowiązania podatkowe w kwocie 18416342,56 zł, natomiast zobowiązania cywilnoprawne w kwocie 3470063,75 zł, 44059,14 Euro, 5210,87 USD. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, Skarżąca powołała się na brak możliwości zarządu majątkiem w następstwie postepowania likwidacyjnego, brak możliwości osiągniecia dodatkowych przychodów, zajęcie całego majątku. Zdaniem Skarżącej, brak przyznania prawa pomocy skutkować będzie naruszeniem prawa do Sądu z uwagi na to, że Strona nie posiada środków związanych z kontrolą decyzji, która jest źródłem jej problemów finansowych. Skarżąca przedstawiła m.in. odpisy wyciągów bankowych, zestawienia zobowiązań podatkowych, bilanse oraz rachunki zysków i strat, listę wierzytelności. Postanowieniem z 15 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że powody odmowy Skarżącej przyznania prawa pomocy nie uległy zmianie. Zdaniem referendarza sądowego, z treści wniosków Skarżącej wynika, że Strona dąży w przeważającej mierze do powtórnej oceny okoliczności już dwukrotnie przez Sąd ocenionych: uniemożliwiania prowadzenia działalności gospodarczej, zajęć rachunków bankowych, prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wybiórczego regulowania kosztów postępowania i kosztów działalności w ogóle, niezabezpieczenia z posiadanych przychodów środków na poczet kosztów sądowych, gwarancji realizacji art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78. poz. 483 z późn. zm.). Postulat przeprowadzenia takiej (powtórnej) oceny nie wyczerpuje znamion "zmiany okoliczności", co jest warunkiem korzystnego dla Strony orzeczenia. Referendarz sądowy wskazał że Strona, prowadząc działalność w większym rozmiarze (której następstwem były postępowania o rzetelność dokumentowania obrotu fakturami VAT) osiągała obroty w znacznym rozmiarze. W takim wypadku powinna zabezpieczyć środki na ewentualne spory sądowe, tak jak zabezpieczyła środki z tytułu kosztów postępowania likwidacyjnego. Referendarz sądowy orzekł na podstawie art. 165 w zw. z art. 167a i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). W dniu 28 maja 2018 r. Skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego oraz przyznania Spółce prawa pomocy. Skarżąca podniosła, że nie dysponuje środkami finansowymi lub materialnymi, które mogłyby pokryć koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym, więc spełnia przesłankę z art. 245 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Odmowa przyznania Spółce prawa pomocy pozbawia ją prawa do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100.000 zł. Dokonując analizy wniosku Skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie ustalił, że Skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił zmiany postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy w sposób rzetelny dokonał ustaleń potrzebnych do rozpoznania wniosku Skarżącej. Sąd zauważa, że Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Powody odmowy Skarżącej przyznania prawa pomocy, zasygnalizowane w postanowieniu z 6 grudnia 2017 r., nie uległy zmianie. Sąd w pełni podziela pogląd, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Sąd wskazuje, że postawienie podmiotu w stan likwidacji nie oznacza automatycznie braku środków finansowych, choćby dlatego, że brak jest podstaw do uznania, że koszty postępowania likwidacyjnego mają charakter priorytetowy przed innymi kosztami postępowania (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19.2.1997 r., sygn. I ACz 65/97, LEX 29692, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16.12. 1993 r., sygn. I ACz 544/93, LEX 5622 – dotyczące strony, co do której ogłoszono upadłość, otwarto postępowanie układowe) - postanowienie z 1.12.2008 r, II OZ 1226/08. W odniesieniu do zarzutu Skarżącej, że odmowa przyznania jej prawa pomocy stanowi naruszenie prawa do sądu Sąd zauważa, iż konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78. poz.483 z późń. zm.) stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Ponadto przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności przez Skarżącą na dużą skalę, z której uzyskiwała znaczne przychody. Tym samym, ocena referendarza sądowego o dalszym niespełnieniu przez Skarżącą przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była prawidłowa. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory niż w przypadku osób fizycznych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.