III SA/Wa 3373/11

, POSTANOWIENIE Dnia 13 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia odmówić skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych R. R., dalej jako Skarżący wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 30 grudnia 2012 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu formularza PPF Skarżący wskazał, ze prowadzi wspólne gospodarstwo wraz ojcem i matką. Rodzice osiągają łącznie – z emerytury i wynagrodzenia za pracę – kwotę 3930,- zł brutto. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i nie ma żadnych zasobów finansowych Wezwaniem z 3 stycznia 2012 r., referendarz sądowy wezwał Skarżącego o nadesłanie dodatkowych informacji o jego stanie majątkowym wskazanie zestawienia dochodów i wydatków, nadesłania deklaracji podatkowych, oznaczenia wszystkich źródeł utrzymania, udokumentowania stanu zdrowia. Skarżący, pismem z 15 stycznia 2012 r., oświadczył że Sąd Rejonowy W. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2011 r. umorzył jego zaległości z tytułu kosztów sądowych i powody uzasadniające umorzenie nie ustąpiły do chwili obecnej. Do wniosku załączył kserokopię w/w zarządzenia Sądu. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2012 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie jest kwota 500 zł należna z tytułu wpisu od skargi do sądu. Zdaniem referendarza do powyższej kwoty należałoby, odnieść zdolność wygospodarowania wymagalnych należności z posiadanych przez Skarżącego środków. Zaznaczył, iż niewypełnienie przez Skarżącego wezwania z 3 stycznia 2012 r. jak też lakoniczne przedstawienie sytuacji majątkowej w formularzu PPF, uniemożliwia prześledzenie gospodarki finansowej Strony i środków finansowych, którymi Strona może dysponować. Podkreślił, iż kserokopia zarządzenia Sądu Rejonowego z 9 grudnia 2011 r. (niepoświadczona za zgodność z oryginałem) o umorzeniu R. R. należności sądowych - podjętego przez inny Sąd, w innym postępowaniu i na innym etapie postępowania - może być jednym z dokumentów, na podstawie której jest oceniana zdolność Strony do ponoszenia kosztów sądowych, jednakże nie może zastąpić materiałów, o które został wezwany Skarżący. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, iż sytuacja życiowa strony pozostała nieuprawdopodobniona, ponieważ nie dysponował żadnymi materiałami, z których wynikałaby ona. Pismem z dnia 1 lutego 2012 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, iż nie zgadza się z postanowieniem referendarza sądowego. Powołał się na zarządzenie Sądu Rejonowego W. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 grudnia 2011 r. dotyczącego umorzenia zaległości Skarżącego z tytułu kosztów sądowych, które w jego ocenie koresponduje z pkt 7 wezwania referendarza. Zakwestionował brak uznania przez referendarza powyższego zarządzenia. Ponadto wskazał, iż wszystkie dane dotyczące jego sytuacji majątkowej zawarł w formularzu PPF. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2012 r. wezwano Skarżącego w terminie 7 dni o nadesłanie oryginału odpisu zarządzenia Sądu Rejonowego W. sygn. akt [...] z dnia 9 grudnia 2011 r. oraz innych dowodów wskazujących na stan majątkowy Skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie Sądu Skarżący pismem z dnia 22 lutego 2012 r. poinformował, iż o jego niewypłacalności oraz braku posiadania majątku oraz środków na koncie bankowym świadczy zajęcie komornicze. Podniósł, iż gdyby środki pojawiły się na jego koncie Komornik wyegzekwował by je. Wskazał, iż nie posiada na koncie żadnych środków. Do pisma załączył oryginał odpisu zarządzenia Sądu Rejonowego W. sygn. akt [...] z dnia 9 grudnia 2011 r. oraz oryginał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia 6 grudnia 2011 r. Zarządzeniem z dnia 20 marca 2012 r. wezwano Skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów wskazujących na jego sytuację majątkową: wskazanie zestawienia dochodów i wydatków, nadesłania deklaracji podatkowych, oznaczenia wszystkich źródeł utrzymania, udokumentowania stanu zdrowia. W odpowiedzi powyższe wezwanie Skarżący pismem z dnia 28 marca 2012 r. poinformował, iż w odpowiedzi na żądania Sądu złożył oryginał Zarządzenia Sądu Rejonowego o umorzeniu należności sądowych w związku z jego sytuacją finansową oraz oryginał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez Komornika. Skarżący zakwestionował wezwanie Sądu w zakresie nadesłania wyciągów z jego rachunku bankowego, wskazując, iż jego konto zostało zajęte. Oświadczył, iż nie ma żadnych dochodów, jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku. Stwierdził, iż dodatkowe zaświadczenia o stanie majątkowym jego rodziców jest atakiem na jego osobę, jego rodziców i jego wiarygodność. Podkreślił, iż dokumenty, które złożył w oryginale świadczą o jego niewypłacalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą - wynikającą z unormowania zawartego w art. 214 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - jest bowiem obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Analizując przepisy regulujące prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest - zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z użycia w ww. przepisie określenia "gdy wykaże" wynika bezsprzecznie, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach. Przychylić należy się do poglądu, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś podawane okoliczności nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd przyjął, iż to na Skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tymczasem nie wykazał on istnienia ustawowych przesłanek w tym zakresie. Zauważyć też należy, że ocena całokształtu podawanych przez stronę okoliczności należy do Sądu, który kierować winien się przy tym zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że skutek w postaci faktu uprawdopodobnionego może w ogóle nastąpić. Niewątpliwie podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli jednak w ocenie Sądu oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Zatem nie zawsze nawet prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, jest wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona ta nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. W ocenie Sądu oświadczenie złożone przez stronę dniu 30 grudnia 2011 r. było niewystarczające. Trzeba mieć bowiem na uwadze to, że o przyznaniu prawa pomocy decyduje stan majątkowy i dochody strony w chwili orzekania przez Sąd w tym przedmiocie. Od czasu złożenia przez Skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym do momentu rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy przez Sąd jego stan materialny mógł ulec zmianie. Skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Niczym nie poparł twierdzeń o braku środków na pokrycie kosztów postępowania. Wątpliwości Sądu w tym zakresie nie rozwiewa oświadczenie Skarżącego zawarte w piśmie z dnia 15 stycznia 2012 r., w którym podał, że Sąd Rejonowy W. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2011 r. umorzył mu koszty sądowe, "z tych samych powodów, o które wystąpił we wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych w powyższej sprawie". Po pierwsze postępowanie przed sądem powszechnym prowadzone było w ubiegłym roku, a od tego czasu sytuacja finansowa Skarżącego mogła ulec zmianie, a po wtóre złożone przez niego zarządzenie z 9 grudnia 2011 r. nie może zastąpić tych dokumentów, o które wzywał Sąd (wcześniej referendarz), aby móc ocenić zdolność strony do ponoszenia kosztów sądowych. Nadto sam fakt zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] i złożenie przez Skarżącego przedmiotowego dokumentu nie obrazuje jego sytuacji materialnej. W ocenie Sądu, Skarżący przedkłada tylko te wybrane przez siebie dokumenty, które mają świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej tym samym nie przedstawiając jej całkowicie. Podkreślić zatem należy, że ze względu na rozłożenie ciężaru dowodowego w instytucji przyznania prawa pomocy, nie jest rzeczą Sądu dociekanie rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącego, szczególnie w sytuacji zaniechania przez niego odpowiedzi na wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych. Jednocześnie złożenie przez Skarżącego zarządzenia Prezesa Sądu z dnia 9 grudnia 2011 r. i zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 6 grudnia 2011 r. nie można uznać za wystarczające do zobrazowania jego sytuacji majątkowej. Nadto we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zawartym w formularzu urzędowym R. R. oświadczył, że jego rodzice posiadają dochody w wysokości 3.930 zł. To czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące także sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów nie tylko strony, ale i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.i.o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.io.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Ponadto wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. W świetle powyższych rozważań oraz mając na uwadze sytuację finansową rodziców Skarżącego, którzy dysponują przychodami miesięcznymi w łącznej kwocie ponad 3.930 zł oraz jak oświadczył Skarżący sfinansowali za niego koszty adwokackie w wysokości 5.620 zł, a także wysokość wpisu sądowego, który w tej sprawie wynosi 500 zł należało, w świetle wyżej przedstawionej argumentacji dotyczącej określonych obowiązków alimentacyjnych rodziców i dzieci oraz udzielania wzajemnej pomocy, dojść do wniosku, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka niemożności poniesienia przez stronę kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Podsumowując należy stwierdzić, że z naruszeniem spoczywającego na nim obowiązku składający wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie uprawdopodobnił i nie udokumentował podnoszonych faktów. Skoro więc Skarżący nie przedstawił okoliczności i dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, to wniosek jego należy ocenić jako niezasadny. W konsekwencji nie ma podstaw do uwzględnienia sprzeciwu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.