III SA/Wa 35/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od maja do września 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący P. L. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. Poza samochodem osobowym nie posiada majątku. Jako źródło utrzymania wskazał umowę o pracę oraz pełnienie funkcji członka zarządu, z których uzyskuje 2.716,13 zł netto. Do wydatków zaliczył raty kredytów (1.966,65 zł), podatek ziemski (41,60 zł w skali miesiąca), media (400 zł miesięcznie). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący podał koszty stałe, wśród których wymienił spłatę trzech kredytów (½ raty, drugą część spłaca żona) w kwocie 2.302,64 zł oraz częściowe koszty mieszkaniowe, na które składają się energia elektryczna (200 zł), gaz (250 zł), inne (śmieci, woda itp. - 100 zł). Łącznie koszty wynoszą 2.850 zł, zaś przychody 3.200 zł. Wyjaśnił, że z uwagi na rozdzielność finansową nie załącza dokumentów dotyczących żony. Skarżący przedłożył zeznanie podatkowe, umowę majątkową małżeńską, wyciągi bankowe, informację PIT-11. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. Tymczasem w odpowiedzi na to wezwanie przedstawił on niekompletne dane, czym uniemożliwił odtworzenie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie jest znana sytuacja materialna żony. Brak dotyczących jej dokumentów Skarżący tłumaczył istniejącą między małżonkami rozdzielnością majątkową. Okoliczność ta nie uzasadnia odmowy udzielenia żądanych informacji. Nie można bowiem zapominać, że wysokość dochodów żony oraz jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego. Skoro twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W orzecznictwie wielokrotnie bowiem akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Tymczasem na temat sytuacji finansowej żony Skarżącego wiadomo jedynie tyle, iż spłaca ½ kredytów zaciągniętych przed ustanowieniem rozdzielności majątkowej. Referendarz sądowy powziął także wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń Skarżącego o wysokości uzyskiwanych przychodów. Otóż w zestawieniu źródeł tych przychodów uwzględnił ½ etatu w spółce, wynagrodzenie za pracę w zarządzie oraz użyczenie samochodu i zadeklarował otrzymywanie z tego tytułu 3.200 zł. Analiza operacji na należącym do Skarżącego rachunku bankowym wskazuje natomiast, że w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. dysponował on kwotą znacznie wyższą od zadeklarowanej. W okresie tym na rachunek wpłacił bowiem łącznie 20.450 zł. Z tych wszystkich względów uznać należało, że Skarżący nie wykazał, iż istotnie jego sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych (do których na obecnym etapie zaliczyć należy wpisy od dwóch skarg w kwocie 1.000 zł). W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.