III SA/Wa 357/13

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2013 r. po rozpoznaniu wniosku I.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od opłat sądowych, tj od wpisów i opłat kancelaryjnych 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. 2) I. P. (dalej jako strona lub skarżąca), wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 20 lutego 2013 r., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazała, że: - w [...] była ofiarą bandytów, "cudem uszła z życiem"; - leczenie szpitalne nie przyniosło skutków i musiała przejść na rentę; - ma [...] lat; - w wyniku napadu cierpi na liczne dolegliwości; - jest osobą samotną; - nie posiada tytułu prawnego o lokalu, jest "lokatorka"; - nie ma oszczędności ani innych wartościowych ruchomości; - utrzymuje się z emerytury w wysokości 1032 zł netto 3) Referendarz sądowy wskazuje, że jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie jest kwota 135 zł oraz kwota 259,- zł należne z tytułu wpisów od skarg do sądu i do tej sumy należy – co do zasady - odnieść zdolność wygospodarowania z posiadanych przez skarżącego środków. Mając jednak na uwadze wiek, stan zdrowia strony, stan oszczędności i dochodów oraz rolę jaką w realizacji prawa do sądu odgrywa możliwość zapoznania się z pisemnym uzasadnieniem wyroku czy treścią akt sądowych, referendarz sądowy nie ograniczył przyznanego prawa pomocy tylko do należności wymagalnych w chwili złożenia wniosku. Referendarz sądowy daje wiarę oświadczeniom skarżącej złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej i odstępuje od weryfikacji jej sytuacji majątkowej. .Z deklaracji skarżącej, których referendarzowi sądowemu nie udało się skutecznie zakwestionować, wynika że w gospodarstwie domowym skarżącej miesięczna kwota dochodów wynosi ok. 1000 zł netto. Z informacji zawartych na stronie Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (http://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-socjalne) wynika, że wysokość minimum socjalnego w gospodarstwie jednoosobowym wynosiło we wrześniu 2012 r. 1038,54 zł na osobę. Referendarz sądowy zwraca uwagę, że w koszyku dóbr rozważanych przez Instytut brak było wydatków na spory sądowe, zaś wysokość uzyskiwanego dochodu na głowę w gospodarstwie domowym skarżącej nieznacznie przekracza kwotę minimum socjalnego. Referendarz wskazuje, że minimum socjalne stanowi kategorie socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne i jest modelem zaspokajania potrzeb na generalnie niskim poziomie, ale jeszcze wystarczającym dla reprodukcji sił witalnych człowieka na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, dla posiadania i wychowania potomstwa oraz dla utrzymania więzi ze społeczeństwem. Nadto zaakcentowania wymaga fakt braku tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, z czym wiążą się większe – co do zasady – nakłady na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Stąd poczynienie nakładów na spory sądowe w pełnej wymagalnej wysokości ze środków niewiele przekraczających te, wymagane do zabezpieczenia minimum socjalnego, należy traktować jako zagrażające utrzymaniu koniecznemu skarżącego i jego rodziny. Biorąc pod uwagę zestawienie wysokości wymagalnych kosztów sądowych w sprawach badanych przez referendarza sądowego (w sumie ok. 400 zł) z wysokością posiadanych miesięcznych – stałych – dochodów strony, brak jest podstaw do przyjęcia poglądu o zdolności pokrycia kosztów postępowania bez naruszenia przesłanek przyznania prawa pomocy z art. 246 u.p.p.s.a. Za przyznaniem prawa pomocy przemawia stan zdrowia skarżącej oraz wiek strony, z czym wiąże się ocena jej zdolności do podejmowania dodatkowego działania w celu zgromadzenia środków finansowych. Zdolność skarżącej do pokrywania pozostałych kosztów sądowych (tj. wydatków), mogących wystąpić, będzie badana w razie ich wystąpienia i złożenia stosownego wniosku - z uwzględnieniem każdoczesnej sytuacji majątkowej strony. Tytułem informacji referendarz sądowy wskazuje, że koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 u.p.p.s.a.). Natomiast opłaty sądowe składają się z wpisu i opłaty kancelaryjnej (art. 212 § 1 u.p.p.s.a.). Mając na uwadze sposób działania Sądu Administracyjnego wynikający z art. 133 i art. 134 u.p.p.s.a. brak jest podstaw do orzekania w momencie rozpoznania wniosku o konieczności ponoszenia przez stronę hipotetycznych wydatków i konieczności ich zwrotu. Odnosząc się do przyznania stronie pełnomocnika, referendarz sądowy zauważa, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach, których strona skarżąca nie oznaczyła w złożonym wniosku. Co więcej charakter sprawy nie wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 u.p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa strony skarżącej, domniemana przez referendarza sądowego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Nie wskazuje na to też treść sporządzanych przez nią pism. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (sygn. postanowienia z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Skarżąca strona może też, o czym zostanie odrębnie poinformowana w wezwaniu na rozprawę, złożyć wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku – w razie oddalenia skargi. Od opłat w tym zakresie została strona skarżąca zwolniona już w tym postanowieniu. Nadto Sąd orzeka w sprawie, na podstawie akt sprawy, nie jest związany zarzutami i powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a.). Zdaniem referendarza sądowego, na tym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powołania pełnomocnika – tak z uwagi na sposób działania Sądu Administracyjnego, jak brak przymusu adwokackiego i brak konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08). Zresztą z czynnościami tymi strona skarżąca – jak wynika z treści nadsyłanych pism – doskonale daje sobie radę, ponieważ w sposób jasny i przejrzysty formułuje oczekiwania i żądania, a te elementy, przy kryterium kontroli legalności c a ł e j sprawy, którą pełni Sąd Administracyjny – wystarczają. Orzeczenie o prawie do pełnomocnika nie pozbawia strony skarżącej do wystąpienia z kolejnym wnioskiem, kiedy udział pełnomocnika w sprawie będzie obowiązkowy, nad czym Sąd Administracyjny będzie czuwał i poinformuje skarżącą z urzędu. 4) Z tych powodów referendarz sądowy zadecydował, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.