III SA/Wa 357/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi I.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a 1. odmówić stronie powtórnego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisów i opłat kancelaryjnych z uwagi na korzystanie przez stronę w niniejszym postępowaniu z prawa pomocy w tym zakresie przyznanego postanowieniem z 25 lutego 2013 r., 2. ustanowić stronie adwokata z urzędu, 3. przyznać stronie prawo pomocy w zakresie zwrotu wydatków I.P. (dalej "skarżąca" lub "wnioskodawczyni" albo "strona") zwróciła się na formularzu PPF z 7 listopada 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona wskazała na następujące okoliczności: - jest ofiarą bandyckiego napadu; - w następstwie napadu przebywała cztery tygodnie w szpitalu, a następnie, wielokrotnie na internie; - leczenie nie przyniosło efektu; - jest emerytką; - przebyła [...], [...], cierpi na "[...]"; - nie posiada ani mieszkania, ani żadnych innych wartościowych przedmiotów; - uzyskuje co miesiąc tytułem emerytury 1269 zł brutto. Do formularza załączyła zaświadczenie z Prokuratury z 1981 r o prowadzeniu śledztwa. Następnie, formularzem PPF z 12 listopada 2013 r. zwróciła się nadto o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu powołała się na okoliczności tożsame z tymi wskazanymi w formularzu PPF z 7 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy oddalić, w części dotyczącej opłat sadowych i uwzględnić w części dotyczącej zwrotu wydatków. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) należy uwzględnić. Z treści złożonych formularzy PPF (rubryki 4) wynika, że strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienia adwokata, czyli o prawo pomocy w zakresie całkowitym. Należy też zaznaczyć, że formularz PPF (z 20 lutego 2013 r.) o zbliżonej treści uzasadnienia do uzasadnienia formularzy badanych w niniejszym postępowaniu (formularze z 7 listopada 2013 r. i z 12 listopada 2012 r.) był już prawomocnie oceniany przez Sąd, a korzystne dla strony skutki tej oceny wiążą w sprawie. Zgodnie z art. 211 ustawy z 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz 270 z późn.. zm., dalej jako p.p.s.a.) koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Z art. 212 § 1 p.p.s.a. wynika, że opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. Na mocy art. 213 p.p.s.a. do wydatków zalicza się w szczególności 1) należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie; 2) koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztósadowych) jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r., I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r., II FZ 1005/12). Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12 CBOSA). Przede wszystkim należy wskazać stronie, że postanowieniem z 25 lutego 2013 r. III SA/Wa 357/13 została ona zwolniona od wpisów sądowych i opłat kancelaryjnych, bez ograniczenia zwolnienia do postępowania przed Sądem I instancji. Oznacza to, że także w postępowaniu ze skargi kasacyjnej nie ciąży na stronie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej (oraz ewentualnych opłat kancelaryjnych), ponieważ prawo pomocy w tym zakresie zostało już stronie przyznane. Fakt uprzedniego przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych (wpisów i opłat kancelaryjnych) uniemożliwia powtórne przyznanie stronie prawa pomocy w tym samym zakresie, ponieważ na stronie już nie ciąży obowiązek zapłaty kosztów sądowych we wskazanym zakresie. Skoro strona dysponuje już prawem pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych (wpisów i opłat kancelaryjnych), to nie zachodzi konieczność ponoszenia kosztów w tym zakresie i tym samym nie zachodzi ani groźba zaistnienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny, ani niemożliwość poniesienia wydatków w tym zakresie (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.), tj. przesłanki warunkującej zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygając pozytywnie dla skarżącej o przyznaniu pełnomocnika z urzędu Sąd zauważa, że w postępowaniu przed Sądem II instancji wymagany jest "przymus adwokacki" (art. 175 § 1 p.p.s.a.), co oznacza konieczność sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, np. wnioskowanego adwokata. W ocenie Sądu, z uwagi na stan zdrowia strony ([...], [...], [...]), jak też z uwagi wysokość posiadanych przez nią dochodów i ich rodzaj (emerytura w wysokości ok. 1100,- zł netto), strona nie jest w stanie – jednocześnie - zabezpieczyć swoich podstawowych potrzeb socjalnych i wygospodarować środki na ustanowienie adwokata. Stąd zachodzi konieczność udzielenia jej w tej materii pomocy. Wprawdzie katalog wydatków zamieszczony w art. 213 p.p.s.a. ma charakter przykładowy, o czym świadczy użycie w tym przepisie określenia "w szczególności" (por Małgorzata Niezgódka-Medek, Komentarz do art.213 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, program Lex) oraz nie zostało wskazane przez stronę prawdopodobieństwo ponoszenia "wydatków" w rozumieniu art. 213 p.p.s.a., jak też nie została oznaczona wysokość "wydatków", to z uwagi na stan zdrowia strony (choroby serca, następstwa napadu, choroby onkologiczne), jak też wysokość posiadanych przez nią dochodów i ich rodzaj (emerytura) nie jest ona w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na potrzeby postępowania sądowego i zachodzi konieczność przyznania prawa pomocy na podstawie w zakresie oznaczonym w sentencji. Skoro w razie wystąpienia wydatków strona i tak nie byłaby w stanie ich ponieść, odmowa przyznania prawa pomocy w tym względzie z uwagi na "niewymagalnośc" wydatków nie realizowałaby celów zwiększania sprawności i ekonomiki postępowania. Mając to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.