III SA/Wa 3681/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2009 r. do grudnia 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący M.C. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż obecnie wszystkie środki pieniężne przejmuje Naczelnik Urzędu Skarbowego W. Podał, iż utrzymuje się z działalności rolniczej, z której uzyskuje 600 zł. Do zobowiązań zaliczył kredyt w wysokości 9.200 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że osiąga przychód z uprawy kukurydzy i zbóż. Przedstawił sposób wyliczenia kwoty tego przychodu. Dodał, iż ponosi wydatki na przejazdy i żywność. Wydatki te nie przekraczają 600-700 zł. Nie ponosi kosztów prądu czy czynszu, gdyż mieszka na wsi, co "nic nie kosztuje". Skarżący podkreślił, że nie może wypowiadać się na temat dochodu i majątku żony, gdyż pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej. Poza tym nie wydaje mu się, by żona wykazała chęć rozmowy na ten temat. Skarżący wskazał, iż naczelnik urzędu skarbowego blokuje mu wszelkie środki z linią kredytową włącznie, co skutkuje podwyższeniem jego zobowiązań względem banku. Z tego powodu Skarżący nie może nic wpłacić, ani wypłacić. Aktualnie Skarżącemu pomagają jedynie rodzice. Ujawnił wysokość wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika. Dodał, iż ma zamiar spłacić zobowiązania z praw do książek. Na koniec Skarżący przedstawił przebieg swojej działalności wydawniczej. Przedłożył wyciągi bankowe, oświadczenie o otrzymaniu kwoty 4.000 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (por. postanowienie NSA z 13 maja 2015 r., II FZ 292/15). To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący przesłał pismo, ograniczające się do ogólnikowych sformułowań, których nie sposób zweryfikować. I tak twierdzi on, że utrzymuje się z działalności rolniczej, z której uzyskuje 600 zł. Na podobnym poziomie (600-700 zł) kształtują się wydatki, wśród których wymienił jedynie przejazdy i żywność. Brak innych wydatków uzasadnił tym, iż "przeważnie mieszka na wsi", co "nic nie kosztuje". Oświadczenia te brzmią dość nieprzekonująco, gdyż nawet na wsi ponosi się zasadniczo koszty prądu, gazu, węgla. Opłaca się też podatki, czy składki na ubezpieczenie. Skarżący natomiast nie wykazał, że jest w stanie obyć się bez tych mediów. Nie przekonują również referendarza sądowego wyjaśnienia Skarżącego dotyczące pomocy otrzymywanej od rodziców. Niewiele bowiem na temat tej pomocy wiadomo. Poza oświadczeniem Skarżącego i odręcznie sporządzoną notatką nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Nie wynika z tego także, że rodzice pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić. Nic nie wiadomo bowiem na temat ich sytuacji majątkowej. Niejasna jest też sytuacja rodzinna Skarżącego. Wykonanie wezwania do ujawnienia dochodu i majątku żony ograniczył bowiem do stwierdzenia, iż nie może wypowiadać się na ten temat, gdyż pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Tymczasem w orzecznictwie wielokrotnie już akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Z powyższego wynika zatem, że wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę jego możliwości płatniczych. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Wśród przesłanych dokumentów zabrakło także wyciągów z rachunków bankowych. W zamian za to Skarżący załączył jedynie niezidentyfikowany wydruk dotyczący blokad oraz wydruk z [...] . Skoro Skarżący nie przedstawił w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, referendarz sądowy miał pełne podstawy ocenić jego wniosek jako niezasadny. Nie mógł bowiem przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji Skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał on przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.