III SA/Wa 370/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. K. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a zawiesić postępowanie sądowe Wnioskiem z 7 sierpnia 2009 r. Skarżąca D. K., komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w P., zwróciła się do Ministra Finansów o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej w zakresie podatku od towarów i usług. Przedstawiając stan faktyczny, Skarżąca podała, że działając jako komornik sądowy dokonała sprzedaży na licytacji publicznej nieruchomości dla której jest prowadzona księga wieczysta o stosownym numerze należącej do dłużnika L. M. Lokal będący przedmiotem sprzedaży stanowi odrębną nieruchomość lokalową o powierzchni 36, 97 m² i jest lokalem mieszkalnym. Dłużnik prowadzi działalność gospodarczą. Na tle powyższych okoliczności faktycznych Skarżąca zapytała, czy od dokonanej na licytacji publicznej sprzedaży nieruchomości powinien zostać odprowadzony podatek od towarów i usług. Prezentując własne stanowisko stwierdziła, że nie jest możliwe w obowiązującym stanie prawnym ustalenie i odprowadzenie przez komornika sądowego podatku od towarów i usług od sprzedanych w drodze egzekucji nieruchomości. Komornik sądowy nie jest płatnikiem VAT od czynności dostarczenia w drodze licytacji nieruchomości. Minister Finansów wydał w dniu [...] listopada 2009 r. interpretację podatkową, uznając stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe. Wskazał, że zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.; dalej: "u.p.t.u.") organy egzekucyjne oraz komornicy sądowi wykonujący czynności egzekucyjne są płatnikami podatku od dostawy, dokonywanej w trybie egzekucji, towarów będących własnością dłużnika lub posiadanych przez niego z naruszeniem obowiązujących przepisów. Wskazał, iż komornik sądowy dokonuje transakcji w imieniu podatnika – dłużnika. Prowadzona przez niego sprzedaż towarów będących własnością dłużnika będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, gdy do rozliczenia tego podatku byłby zobowiązany dłużnik, tzn. w przypadku, gdy dłużnik – właściciel towarów, występował będzie jako podatnik podatku od towarów i usług – wówczas komornik będzie płatnikiem VAT z tytułu dostawy tego towaru. W przypadku, gdy czynność nie podlegałaby opodatkowaniu tym podatkiem lub byłaby z niego zwolniona, komornik sądowy nie będzie obowiązany do odprowadzenia podatku. Dokonując sprzedaży w imieniu i na rzecz dłużnika będącego podatnikiem podatku VAT, Komornik jest zobowiązany do zastosowania stawki podatku VAT właściwej dla przedmiotu sprzedaży. Opierając się na informacjach przedstawionych przez Skarżącą organ podatkowy stwierdził, że sprzedaż przedmiotowej nieruchomości korzysta ze zwolnienia od podatku od towarów i usług. Tym samym Komornik Sądowy nie jest zobowiązany do obliczenia i odprowadzenia podatku VAT z tytułu dostawy, dokonanej w trybie licytacji publicznej, nieruchomości będącej własnością dłużnika. Oznacza to, iż omawiana transakcja rodzi obowiązek podatkowy, jednak na mocy preferencji podatkowej korzysta ze zwolnienia od podatku VAT. Skarżąca wezwała Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, a gdy organ podtrzymał pogląd wyrażony w interpretacji, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła naruszenie: - art. 18 u.p.t.u. poprzez przyjęcie, że komornik sądowy jest płatnikiem podatku od towarów i usług z tytułu sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, chociaż nie dokonuje czynności egzekucyjnych, które mogłyby zostać uznane za sprzedaż rzeczy, a więc nie można mu przypisać dokonywania czynności egzekucyjnych, stanowiących dostawę towarów dłużnika; - art. 18 u.p.t.u. i art. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że komornik sądowy jest płatnikiem podatku od towarów i usług z tytułu sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, chociaż nie ma ani prawnych, ani też faktycznych podstaw do pobrania od dłużnika kwoty podatku z ceny uzyskanej w trakcie postępowania egzekucyjnego, ani też wpłacenia jej na rachunek organu podatkowego; - art. 18 u.p.t.u. i art. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że komornik sądowy jest płatnikiem podatku od towarów i usług z tytułu sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, chociaż norma dotycząca obowiązków płatnika podatku, wyprowadzona z przepisów u.p.t.u. jest niepełna i nie pozwala na obliczenie kwoty, która ma być pobrana przez tego płatnika, co powoduje, że nie jest możliwe jej praktyczne stosowanie; - art. 84 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że na komornikach ciąży obowiązek wystawiania faktur w imieniu dłużników, choć w obecnym stanie prawnym żaden przepis rangi ustawowej nie nakłada na nich takiego obowiązku; - art. 21 Szóstej Dyrektywy poprzez nieuwzględnienie faktu, że przepis ten, ustanawiając zamkniętą listę osób, które mogą być zobowiązane do zapłaty podatku od wartości dodanej, nie wymienia wśród nich płatników, co oznacza, że polskie ustawodawstwo nie może skutecznie nałożyć na komornika obowiązku zapłaty podatku za dłużnika. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Postanowieniem z 28 czerwca 2007 r. skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Po 357/06 wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z następującym pytaniem prawnym: czy art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.) w zakresie w jakim nakłada na komorników sądowych obowiązki płatnika od dokonywanej w trybie egzekucji dostawy nieruchomości będącej własnością dłużnika, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu postanowienia podniósł m.in., że treść art. 2 Konstytucji rozstrzyga o modelu państwa, określając je jako "demokratyczne państwo prawne urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej". Dla oceny konstytucyjności zaskarżonej ustawy podstawowe znaczenie mają dwie zasady generalne wywiedzione z treści powołanego przepisu Konstytucji, a mianowicie: zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasada sprawiedliwości społecznej. Natomiast art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004r. ustawy o podatku od towarów i usług zgodnie, z którym organy egzekucyjne określone w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, z późn. zm.), dalej jako u.p.e.a, oraz komornicy sądowi wykonujący czynności egzekucyjne w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego są płatnikami podatku od dostawy, dokonywanej w trybie egzekucji, towarów będących własnością dłużnika, narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego i zasadę sprawiedliwości społecznej, w zakresie w jakim nakłada na komorników sądowych obowiązek płatników podatku od towarów i usług w przypadku egzekucji z nieruchomości. W rozpatrywanym przypadku naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego wyraża się poprzez zarówno brak dostatecznej określoności przepisu ( brak przyzwoitej legislacji) jak i poprzez naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa i pozostaje w ścisłym związku z naruszeniem zasady sprawiedliwości. Brak dostatecznej określoności przepisu przejawia się przede wszystkim w tym, że art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług nie wskazuje w jaki sposób komornik ma wypełnić nałożone na niego obowiązki co powoduje u adresatów normy prawnej wynikającej z tej ustawy poczucie braku bezpieczeństwa prawnego. Natomiast naruszenie zasady sprawiedliwości następuje w ten sposób, że na komornika nałożono obowiązek pobrania i odprowadzenia podatku bez uwzględnienia jego zdolności płatniczej, gdyż faktycznie nie dysponuje on kwotą uzyskaną z egzekucji z nieruchomości. Zarówno z wykładni językowej, jak i wykładni systemowej oraz funkcjonalnej nasuwa się wniosek, iż ustawodawca w przypadku sprzedaży towarów podczas egzekucji uznał za płatników w przypadku egzekucji administracyjnej organy egzekucyjne określone w u.p.e.a. Natomiast gdy toczy się postępowanie związane z egzekucją sądową płatnikiem jest komornik sądowy, nawet gdy egzekucja prowadzi do przeniesienia własności nieruchomości poprzez licytację. Gdyby ustawodawca chciał, aby płatnikiem został sąd, który odgrywa znaczącą rolę przy tej formie przenoszenia własności nieruchomości, to jako racjonalny ustawodawca, powinien wyraźnie to uczynić. A zatem celem tego przepisu było uczynienie przy egzekucji sądowej płatnikiem jedynie komornika. Wobec powyższego przyjąć należy, że na podstawie treści art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług został nałożony obowiązek płatnika w podatku od towarów i usług wówczas, gdy toczy się egzekucja sądowa również wówczas, kiedy prowadzi ona do przeniesienia własności nieruchomości przez licytacje. Natomiast jak wyżej wywiedziono komornik nie ma prawnej i faktycznej możliwości wykonania nałożonego na niego obowiązku. Powyższe pytanie zarejestrowano w Trybunale Konstytucyjnym pod sygn. akt P 44/07. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W ocenie Sądu udzielenie odpowiedzi na zadane pytanie prawne będzie miało decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (por. też postanowienia: WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2010 r. III SA/Wa 146/10; WSA w Lublinie z 15 stycznia 2010 r. I SA/Lu 779/09; NSA z 26 września 2007 r. I FSK 750/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), gdyż problem występujący w tej sprawie jest tożsamy z podniesionym w skardze. W skardze Skarżąca zarzuciła bowiem między innymi naruszenie art. 18 u.p.t.u., a zarzut ten związany jest z wątpliwościami jakie budzi kwestia nałożenia na komorników sądowych obowiązków płatnika od dokonywanej w trybie egzekucji dostawy nieruchomości. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił z urzędu zawiesić postępowanie sądowe do czasu udzielenia przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na cytowane pytanie prawne.