III SA/Wa 3736/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w Rosji na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca A. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż jest podmiotem zarejestrowanym w Rosji. Z uwagi na kwestionowanie jej statusu jako podatnika VAT na terenie Polski nie prowadzi tu sprzedaży opodatkowanej, nie osiąga dochodu i nie posiada majątku. Podała, iż kapitał zakładowy wynosi [...] rubli rosyjskich. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca poinformowała, że nie posiada siedziby na terenie Polski, stąd też nie rozlicza się tutaj, tj. nie składa zeznania podatkowego, ani bilansu oraz rachunku zysków i strat, nie posiada majątku. Powtórzyła, iż jest jedynie zarejestrowana jako podatnik VAT czynny. Wyjaśniła, że w 2016 r. nie dokonywała w Polsce transakcji handlowych. Z uwagi na zakwestionowanie jej statusu nie prowadzi tu działalności gospodarczej, nie generuje przychodów i kosztów, nie posiada rachunku bankowego, składa zerowe deklaracje VAT. Dodała, iż prowadzone jest przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika reguluje podmiot trzeci. Na koniec Skarżąca wyraziła wątpliwość co do tego czy dokumenty do złożenia których została wezwana mają dotyczyć jej jako podmiotu mającego siedzibę poza terytorium Polski. W przypadku odpowiedzi twierdzącej wniosła o zakreślenie jej terminu nie krótszego niż 30 dni. Skarżąca przedłożyła deklaracje VAT-7 oraz tytuły wykonawcze. Pismem z 21 lutego 2017 r. wezwano Skarżącą do nadesłania dokumentów księgowych dotyczących jej jako podmiotu mającego siedzibę poza terytorium Polski. Wezwania tego jednak nie wykonała. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Z powyższego wynika zatem, że prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości w niniejszej sprawie skorzystano) daje przepis art. 255 P.p.s.a. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, w myśl którego brak reakcji na wezwanie pozbawia Sąd możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku strony. To bowiem w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Strona powinna zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą Sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie jej sytuacji majątkowej (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). Innymi słowy ustalenia realnej sytuacji strony dokonuje się w oparciu o przedstawione przezeń dokumenty, nie zaś na podstawie jej wyobrażeń o tym stanie. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżąca nie przedłożyła dokumentów koniecznych do stwierdzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Przeciwnie ograniczyła się jedynie do wielokrotnego podkreślenia, iż nie posiada siedziby na terytorium Polski – zarejestrowana jest tu wyłącznie jako podatnik VAT czynny. W efekcie nie rozlicza się w Polsce, ale w miejscu siedziby, tj. w Rosji. Wezwana zaś do nadesłania dokumentów księgowych sporządzonych zgodnie z prawem Federacji Rosyjskiej, na wezwanie to nie odpowiedziała. W tej sytuacji nie sposób – opierając się na samych tylko oświadczeniach Skarżącej i szczątkowej dokumentacji w postaci deklaracji VAT-7 oraz tytułów wykonawczych - stwierdzić, że istotnie koszt zainicjowanego przezeń postępowania jest obciążeniem przekraczającym jej możliwości finansowe. Aby bowiem ocenić, czy dla Skarżącej wpis w określonej wysokości (w niniejszej sprawie 2.916 zł) to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o jej kondycji finansowej, nie zaś jedynie poznanie skali jej obrotów handlowych na terenie Polski. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy bowiem tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Tego zaś Skarżąca nie wykazała. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.