III SA/Wa 3753/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r. postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący D.B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, iż obecnie nie ma żadnych dochodów, jego firma jest tylko na papierze, zaś on "tonie w długach". Podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje trójka dzieci i była żona, a dochód rodziny wynosi 3.500 zł. Skarżący ujawnił, że posiada dom oraz samochód. Do wydatków zaliczył alimenty na syna (700 zł), najem biura (1.500 zł), koszty leczenia (200 zł) i mieszkania (800 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że prowadzi indywidualne gospodarstwo domowe. Od stycznia 2018 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu postępującej [...] i [...] . Ujawnił, że przychód za 2017 r. wyniósł 85.363,82 zł, zaś koszty jego uzyskania 100.831,63 zł. Skarżący przedstawił przykładowe dokumenty obrazujące wydatki (podatek od nieruchomości, opłata za energię elektryczną, ZUS, czynsz za biuro), zaznaczając przy tym, iż opłaty te nie są regulowane. Dodatkowo w miarę możliwości dokonuje wpłat na [...] i kupuje niezbędne rzeczy dla syna, który się uczy. Skarżący powołał się nadto na ciążące na nim zadłużenie z tytułu alimentów, fakt zajęcia jego konta oraz kradzież sprzętu [...] . Przedstawił potwierdzenie złożenia zawiadomienia, dane dotyczące zaległości, dokumentację medyczną, zaświadczenia lekarskie, postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 21 maja 2015 r. (II FZ 428/15) wprowadzono ją do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do Sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed Sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym) – zob. art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jedynym kosztem sądowym, do którego uiszczenia jest on zobowiązany na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w kwocie 100 zł. Ciąży na nim także obowiązek opłacenia skargi w drugiej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawie III SA/Wa 3754/17 (wpis w wysokości 161 zł). Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższych przesłanek referendarz sądowy uznał, że częściowo zasługuje on na uwzględnienie. Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że obecnie Skarżący przebywa na zwolnieniu lekarskim ([...] , [...] ) i – jak sam zadeklarował - pobiera z tego tytułu 1.300 zł. Z kwoty tej "w miarę możliwości" dokonuje wpłat na [...] (przykładowo w lutym br. wpłacił na ten cel 400 zł). Na Skarżącym ciążą bowiem alimenty, z płatnością których zresztą zalega (na dzień 15 lipca 2013 r. zaległość ta wyniosła 12.500 zł i jak zaznaczył Skarżący od tego czasu kwoty te "znacznie urosły"). Z przedłożonych rachunków wynika nadto, że do stałych wydatków zalicza się opłata za energię elektryczną (w styczniu br. 1.195,74 zł), podatek od nieruchomości i rolny, a także koszty prowadzonej działalności w postaci wynajmu lokalu (1.500 zł), czy składek ZUS. To właśnie fakt istniejących zobowiązań doprowadził referendarza sądowego do wniosku, że zasadne jest zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi. Na taką ocenę rzutował także stan zdrowia Skarżącego oraz krótki, bo siedmiodniowy termin, jakim obwarowane jest wezwanie do uiszczenia wspomnianego wpisu. Jednocześnie referendarz sądowy nie znalazł podstaw by zakres przyznanego prawa pomocy rozszerzyć. Po pierwsze Skarżący nie wykonał w pełni wezwania z 22 stycznia 2018 r. Nie nadesłał mianowicie zeznań podatkowych, deklaracji VAT, wyciągów bankowych, czy dokumentów potwierdzających fakt zajęcia konta. Nadto nie udokumentował, że istotnie - jak podkreślił - "tonie w długach", ewentualnie że wydatki typu składki ZUS, czynsz za wynajem lokalu, czy opłaty za energię elektryczną "są nieopłacone". Przeciwnie tytułem przykładu wskazać należy, iż w grudniu 2017 r. Skarżący uregulował należności z tytułu składek na łączną kwotę nieco ponad 2.014 zł. Po drugie odmowę ustanowienia pełnomocnika uzasadnia etap, na jakim znajduje się obecnie postępowanie. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 marca 2013 r. (II FZ 142/13) o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed Sądem I instancji nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych przez strony zarzutów. Inaczej mówiąc udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.