III SA/Wa 3780/14

Dnia 13 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim – Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata K. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2016 r. o sygn. akt III SA/Wa 3780/14 w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania podatkowego postanawia: 1) przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych i sześćdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 27,60 zł (dwadzieścia siedem złotych i sześćdziesiąt groszy; 2) odmówić zwrotu wydatków w kwocie 8,40 zł (osiem złotych i czterdzieści groszy). Postanowieniem z 24 maja 2016r. o sygn. akt III SA/Wa 3780/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał pełnomocnikowi Skarżącego W. R. – adwokatowi K. P. (dalej "Pełnomocnik"), kwotę 147,60 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz odmówił mu zwrotu wydatków w kwocie 8,40 zł. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z 13 lutego 2015r. ustanowiono na rzecz Skarżącego adwokata, którym wyznaczony został K. P. . Postanowieniem z 9 czerwca 2015r. Sąd odrzucił skargę Skarżącego z uwagi na nieuiszczenie wpisu. Postanowienie to Pełnomocnik zaskarżył skargą kasacyjną, w której zawarł wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za postępowanie kasacyjne. Wniósł także o zwrot wydatków w kwocie 4,20 zł stanowiących koszt wysłania listu poleconego. Oświadczył jednocześnie, że koszty te nie zostały poniesione w całości, ani w części. Z kolei w piśmie z 5 sierpnia 2015r. Pełnomocnik zwrócił się o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Wobec konkurencyjności złożonych środków prawnych, tj. skargi kasacyjnej i wniosku o przywrócenie terminu postanowieniem z 8 października 2015r. Sąd odrzucił wspomniany wniosek o przywrócenie terminu jako przedwczesny. Na postanowienie to Pełnomocnik wniósł zażalenie, w którym zawarł wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za postępowanie zażaleniowe i postępowanie przed Sądem I instancji. Wniósł także o zwrot wydatków w kwocie 4,20 zł stanowiących koszt wysłania listu poleconego. Oświadczył jednocześnie, że koszty te nie zostały poniesione w całości, ani w części. Dwoma postanowieniami z 21 marca 2016r. o sygn. akt II FSK 3507/15 i II FZ 1076/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił złożoną przez Pełnomocnika skargę kasacyjną oraz zażalenie. Uzasadniając przyznaną kwotę tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu referendarz uznał, że analizując stopień aktywności Pełnomocnika oraz podjęte czynności, Pełnomocnikowi należy się wynagrodzenie jedynie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. W ocenie referendarza odmownie należało odnieść się także do wniosku Pełnomocnika o zwrot wydatków stanowiących koszt wysłania korespondencji, gdyż wydatki te wchodziły w zakres wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego. W sprzeciwie Pełnomocnik zaskarżył powyższe postanowienie referendarza w zakresie w jakim nie przyznał on Pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym oraz w postępowaniu przed WSA w Warszawie. Pełnomocnik wskazał, że w momencie ustanowienia go pełnomocnikiem nie miał kontaktu ze Skarżącym, gdyż (o czym wtedy nie było wiadome) Skarżący przebywał w areszcie śledczym. Skarżący nie uiścił wpisu sądowego, a WSA odrzucił skargę. W momencie odrzucenia skargi wobec braku kontaktu ze Skarżącym zasadnym było wyłącznie wniesienie skargi kasacyjnej na postanowienie o odrzuceniu skargi z zakwestionowaniem pobierania wpisu sądowego w oparciu o rozporządzenie, a nie o ustawę. Po złożeniu skargi kasacyjnej Skarżący skontaktował się z pełnomocnikiem z urzędu i wyjaśnił z jakich powodów nie mógł uiścić wpisu od skargi, w tym stanie pełnomocnik z urzędu wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Sąd domagał się deklaracji co do cofnięcia jednego ze środków zaskarżenia, a następnie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu jako przedwczesny. W opinii Pełnomocnika referendarz sądowy dokonał nieuprawnionej oceny, iż powyższe okoliczności rzutują na ocenę działań ustanowionego w sprawie pełnomocnika zwłaszcza na zasadność i celowość wniesionego przezeń zażalenia. Zdaniem Pełnomocnika, jako pełnomocnik z urzędu ma podejmować czynności wyłącznie na korzyść klienta, a do takich nie zalicza się cofnięcie środka zaskarżenia, a nadto pełnomocnik z urzędu może odmówić wyłącznie wniesienia skargi kasacyjnej. Ponadto skoro prawo pomocy w postępowaniu zażaleniowym zostało udzielone, to referendarz winien uwzględnić taką okoliczność i zasądzić w tym zakresie koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Ponadto w zakresie pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu przed WSA, Pełnomocnik stwierdził, że za czynności udzielenia pomocy prawnej mogą i powinny być uznane już pierwsze przejawy aktywności intelektualnej - np. zapoznanie się z aktami czy choćby tylko odbycie rozmowy z osobą, którą adwokat ma reprezentować. Odnosząc się do kwestii zwrotu kosztów korespondencji, Pełnomocnik stwierdził, że prawidłowo wykonał swoją pracę poprzez sporządzenie oraz dostarczenie do Sądu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 20 maja 2015r., co dodatkowo zostało potwierdzone zasądzeniem przez Sąd na rzecz Pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Aby Pełnomocnik mógł wykonać prawidłowo swoją pracę musiał powyższą opinię przede wszystkim dostarczyć do Sądu, co czyni wysłanie opinii do Sądu wydatkiem niezbędnym w sprawie. Ponadto Pełnomocnik zauważył, że rozporządzenie nie przewiduje alternatywy w przypadku zasądzania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, koszty te są nierozłączne i powinny być przez sąd zasądzane razem. Pełnomocnik przywołał szereg orzeczeń na potwierdzenie swojego stanowiska i podkreślił, że nie sposób nie stwierdzić, że koszty korespondencji, które pełnomocnik poniósł na skutek wykonywania pomocy prawnej udzielanej z urzędu są niezbędnymi, udokumentowanymi wydatkami pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie przyznania wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 250 § 1 P.p.s.a. wyznaczony adwokat (...) otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustala się na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 461) - dalej "rozporządzenie". Przepisy te mają zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015r., poz. 1801). W pierwszej kolejności wskazać należy, że wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia każdorazowo podlega ocenie pod kątem jakości świadczonych usług (por.: postanowienie NSA z 26 czerwca 2015r. o sygn. akt I OZ 648/15). Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się bowiem wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Przepis ten nie nakłada na Sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy nie sposób nie uznać, że mając na uwadze stopień aktywności Pełnomocnika w niniejszej sprawie oraz analizując podjęte przez niego czynności, należy mu się wynagrodzenie jedynie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2015r., tj. wynagrodzenie w kwocie 120 zł, o czym stanowi § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia. Wynagrodzenie to podlega podwyższeniu o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług - stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia. Sąd postanowił nie przyznawać wynagrodzenia Pełnomocnikowi za postępowanie przed Sądem I instancji. Powyższe ma oparcie w fakcie, iż jedyną czynnością dokonaną przez Pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji było przejrzenie akt sprawy w czytelni Sądu. W ocenie Sądu powyższe jest niewystarczające, aby uznać, że w postępowaniu przed Sądem I instancji rzeczywiście udzielono Skarżącemu pomocy prawnej. Za udzielenie takiej pomocy nie może być uznane samo przejrzenie akt sprawy, czy też wykonanie fotokopii, bez podjęcia jakichkolwiek dalszych czynności procesowych. Takie czynności mają bowiem wyłącznie charakter techniczny i trudno uznać, by nakład pracy z nimi związany był znaczny (por.: postanowienie NSA z 7 kwietnia 2015r. o sygn. akt I FZ 60/15). Wskazać należy przy tym, że powyższą konstatację wspiera wprost wydane, na rzecz występującego także w niniejszej sprawie Pełnomocnika – adwokata K. P. , postanowienie NSA z 2 października 2014r. o sygn. akt I FZ 321/14, w którym stwierdzono, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. NSA powołał tamże szereg orzeczeń, zarówno sądów administracyjnych, jak i Sądu Najwyższego, na potwierdzenie powyższej tezy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie powyższy pogląd w pełni akceptuje i uznaje za swój. Przechodząc do kwestii wynagrodzenia za postępowanie zażaleniowe, za które Sąd również postanowił nie przyznawać wynagrodzenia Pełnomocnikowi, wyjaśnić należy, iż po otrzymaniu postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi Skarżącego z powodu jej nieopłacenia, Pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną, w której zakwestionował sam obowiązek uiszczenia wpisu, wskazując w związku z tym na niekonstytucyjność stosownych przepisów rozporządzenia. Następnie wystąpił on z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, powołując się na fakt pozbawienia wolności Skarżącego w okresie od [...] marca do [...] lipca 2015r. Ze względu na wykluczający się charakter obydwu złożonych przez Pełnomocnika środków prawnych, tj. skargi kasacyjnej oraz wniosku o przywrócenie terminu, Sąd postanowieniem z 8 października 2015r. odrzucił wspomniany wniosek jako przedwczesny. Na powyższe postanowienie Pełnomocnik wniósł zażalenie, które to zażalenie zostało oddalone przez NSA postanowieniem z 21 marca 2016r. o sygn. akt II FZ 1076/15. W ocenie Sądu należy poddać w wątpliwość zasadność i celowość wniesionego przez Pełnomocnika zażalenia na postanowienie z 8 października 2015r. Analiza ogółu okoliczności sprawy, w tym lektura postanowienia z 8 października 2015r. powinna bowiem skłonić Pełnomocnika do rozważenia, jaka będzie realna skuteczność inicjowania postępowania zażaleniowego, w sytuacji, gdy w złożonej skardze kasacyjnej zdecydował się on zwalczać postanowienie odrzucające skargę zarzutem niekonstytucyjności rozporządzenia. Idąc bowiem tokiem rozumowania Pełnomocnika jako autora skargi kasacyjnej, Skarżący nie był w ogóle zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi, bowiem ustalenie wysokości tego wpisu nastąpiło w sprzeczności z normami ustawy zasadniczej. W takim zaś przypadku nie mogłoby być więc mowy o uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu, a zatem składanie przez Pełnomocnika zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek o przywrócenie terminu było bezcelowe i nie mogło przynieść zamierzonego skutku - szczególnie w świetle ugruntowanego poglądu na temat konkurencyjności powyższych instytucji procesowych. Odnosząc się następnie do wniosku Pełnomocnika o zwrot wydatków stanowiących koszt wysłania korespondencji, wskazać należy, iż użyte w § 19 pkt 2 rozporządzenia pojęcie niezbędnych wydatków nie zostało bliżej sprecyzowane. W orzecznictwie prezentowane jest zaś stanowisko, że nie wszystkie wydatki podlegają zwrotowi. Część z nich rekompensowana jest już bowiem w ramach przyznanego pełnomocnikowi wynagrodzenia, mimo iż granica pomiędzy wydatkami, które powinny być wynagrodzone w ten sposób, a tymi, które wymagają "odrębnego" zwrotu, postrzegana jest dość płynnie (P. Zaborniak [w:] W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009, s. 270-271 i przywołane tam orzecznictwo). Za ugruntowane można jednak uznać stanowisko, że wynagrodzenie powinno stanowić źródło pokrycia wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego (por.: postanowienie NSA z 13 marca 2012r. o sygn. akt II FZ 31/12). W ocenie Sądu powyżej wskazywane wydatki Pełnomocnika, stanowiące koszt wysłania korespondencji, należy zaliczyć do powyższej kategorii wydatków drobnych. Odnosząc się natomiast do zawartej w sprzeciwie argumentacji Pełnomocnika, iż jako pełnomocnik z urzędu ma podejmować czynności wyłącznie na korzyść klienta, a do takich nie zalicza się cofnięcie środka zaskarżenia, a nadto pełnomocnik z urzędu może odmówić wyłącznie wniesienia skargi kasacyjnej, stwierdzić trzeba, iż argumentacja ta jest bezzasadna. Zauważyć bowiem należy, iż ewentualne cofnięcie środka odwoławczego, w sytuacji możliwości (a wręcz konieczności) skorzystania z konkurencyjnej instytucji procesowej, nie może być poczytywane za działanie na niekorzyść klienta, a jedynie za rzetelne i mające oparcie w zasadach logiki działanie w celu osiągnięcia jak najlepszego rezultatu. Co istotne przy tym, w zaistniałej sytuacji procesowej, Pełnomocnik powinien był się spodziewać, iż inicjowanie postępowania zażaleniowego i w rezultacie podtrzymywanie wniosku o przywrócenie terminu nie przyniesie zamierzonego efektu – z uwagi na konkurencyjność omawianych instytucji procesowych. Odnosząc się natomiast do twierdzenia Pełnomocnika, że aby prawidłowo mógł wykonać swoją pracę musiał opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku z 20 maja 2015r. - dostarczyć do Sądu, co czyni wydatek na korespondencję niezbędnym w sprawie, wskazać przede wszystkim należy, że w niniejszej sprawie nie zapadł żaden wyrok i nie została sporządzona opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie Pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną od postanowienia z 9 czerwca 2015r. o odrzuceniu skargi. Powtórnie wskazać zatem należy, iż koszty korespondencji należy zakwalifikować do wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego. Konstatacja taka ma oparcie także w logice i doświadczeniu życiowym, trudno bowiem oczekiwać, aby Sąd rekompensował Pełnomocnikowi koszty, które w przypadku zatrudnienia go nie w ramach prawa pomocy jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, ale z wyboru – także poniósłby sam Pełnomocnik, pokrywając je z uzyskanego wynagrodzenia i traktując jako normalne koszty funkcjonowania swojej działalności. Odnosząc się natomiast do orzeczeń, powołanych przez Pełnomocnika na potwierdzenie swojego stanowiska, wskazać należy, iż w obrocie prawnym funkcjonują także orzeczenia odmienne, potwierdzające stanowisko i pogląd Sądu, jak np. powołane postanowienie NSA o sygn. akt II FZ 31/12. Z powyższych względów skonstatować należy, iż Pełnomocnikowi przyznać należało kwotę 147,60 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (wraz z wliczonym podatkiem od towarów i usług) oraz odmówić zwrotu wydatków na korespondencję w kwocie 8,40 zł. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 w związku z art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.