III SA/Wa 3916/14

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 20/2/2015 r. po rozpoznaniu wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/10/2014 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2006 r p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia; 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) Skarżący K.O. zwrócił się na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Podał, że jest współwłaścicielem (w ¼) domu oraz przysługuje mu udział spadkowy, gdzie w skład spadku wchodzi nieruchomość rolna. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzi wraz z żoną. Skarżący nie uzyskuje dochodu, a jego żona prowadzi działalność gospodarczą, która przez ostatnie miesiące także nie przyniosła dochodu. Wykonując wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie, m.in., zestawienia wszystkich źródeł utrzymania (data, źródło, wysokość) i dochodów oraz informacji o kondycji majątkowej osób, z którymi prowadzi wspólne gosp domowe - skarżący przedłożył pismo z 14/2/2015 r, w którym poinformował o tym, ze: - nie ma żadnych dochodów, podobnie jak jego żona; - nie ma źródeł utrzymania, a "pomoc rodziny jest nie wyliczalna"; - rachunek bankowy został zablokowany wskutek egzekucji komorniczej; - posiada rozdzielność majątkową z żoną; - kwoty uzyskane w wyniku wygrania sporów sądowych z organami skarbowymi Izba przekazuje komornikowi;. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe i deklaracje VAT żony oraz wyciągi bankowe. Zastrzegł że konta są w chwili obecnej zajęte przez komornika. 3) Referendarz sądowy uznał złożone przez stronę oświadczenia, pod rygorem wynikającym z art. 233 § 1 kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, za wiarygodne, chociaż nie wyczerpują one wszystkich punktów wezwania. Wymagalny koszt sądowy, w sprawie badanej przez urzędnika sądowego, to kwota 1500 zł. Chociaż skarżący nie wykonał ściśle wezwania referendarza sądowego, to z uwagi na postulat zagwarantowania stronie dostępu do Sądu, należało uznać niemożność wygospodarowania przez stronę środków na poczet wpisu od skargi w kwocie – 1500 zł. Brak precyzyjnych informacji o stanie finansowym strony nie pozbawia domniemania prawdziwości twierdzeń strony o prowadzeniu względem niej egzekucji, braku dochodów, czy braku środków na rachunku bankowym (co zostało potwierdzone lista blokad oraz innymi rozstrzygnięciami w zakresie prawa pomocy, elektronicznym zestawieniem operacji, zeznaniem podatkowym za 2013 r). Zarazem, z uwagi na powyższe ustalenia, jak też z uwagi na treść przepisów prawa, które wiążą urzędnika sądowego, należało stwierdzić, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 246 §1 P.p.s.a., ponieważ skarżący nie wykazał jednoznacznie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania: ani na poczet kosztów sądowych, ani na poczet wynagrodzenia pełnomocnika. Dla oceny wniosku nie mają znaczenia rozstrzygnięcia podejmowane uprzednio względem strony, ponieważ każdy wniosek o prawo pomocy jest rozpoznawany odrębnie, jednakże niektóre okoliczności, na które Sądy zwracały uwagę w uprzednio prowadzonych postępowaniach, znajdują potwierdzenie także w niniejszym postępowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się – a referendarz sądowy, wyrażając dla tych poglądów szacunek, podziela je w całej rozciągłości - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). W orzecznictwie akcentuje się skutki niedopełnienia, choćby w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). W sprawie nie ulega wątpliwości, ze skarżący nie nadesłał precyzyjnych informacji o uzyskiwanych przychodach i ponoszonych wydatkach w wyniku czego niemożliwe było dokonanie kalkulacji kosztów życia. Okolicznością uzasadniającą brak nadesłania informacji o sytuacji żony nie jest zawarta umowa o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, co wynika z utrwalonego orzecznictwa. Okolicznością ta nie jest też "niewyliczalność" pomocy rodziny. Okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, ale uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym i z tego względu należało postanowić o zwolnieniu od kosztów sądowych w oznaczonym w sentencji zakresie. Skarżący wykazał bowiem na istniejące trudności płatnicze tj. kilkumiesięczne zaległości w ZUS, z tytułu podatków. Także z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego nie wynika możliwość połączenia zdolności strony do zaspokojenia wydatków z tytułu kosztów sądowych i zaspokojenia potrzeb życiowych, ponieważ nie umożliwia tego kwota zgromadzona na rachunku. Na wynik sprawy ma też wpływ sytuacja w jakiej znalazła się rodzina skarżącego w następstwie choroby członka rodziny i jego śmierci oraz kompetencja do cofnięcia prawa pomocy wynikająca z art. 249 P.p.s.a – w razie ustalenia dobrej sytuacji majątkowej strony. Zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia referendarz sądowy uzasadnia tym, że do zakresu prawa do Sądu należy zaliczyć prawo strony do zapoznania się ze wszystkimi motywami podjętego rozstrzygnięcia i utrwalenia tych motywów. Referendarz sądowy ma jednakże na uwadze – choć przydaje temu walor posiłkowy jedynie - pogląd zawarty w uprzednio wydanym względem strony postanowieniu (o odmowie ustanowienia pełnomocnika z urzędu z 9/2/2012 r III SA/Wa 2704/11, CBOSA). Referendarz sądowy odmowę przyznania pełnomocnika uzasadnia też tym, że w postępowaniu przed Sądem I instancji 1. nie obowiązuje przymus adwokacki; 2. strona działająca bez pełnomocnika ma większe gwarancje ochrony procesowej, niż ta działająca z pomocą pełnomocnika (art. 6, art. 13, art. 134 u.p.p.s.a.), 3. udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który badaj a niezależnie od zarzutów; 4. udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sadem I instancji nie zwiększa gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. 4) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.