III SA/Wa 4030/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca do grudnia 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – T. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na takie okoliczności jak: zajęcie rachunków bankowych w toku prowadzonego wobec niej postępowania zabezpieczającego, zakończenie działalności operacyjnej, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, znaczne zobowiązania publicznoprawne. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy [...] zł. Skarżąca ujawniła stan środków w kasie, inne aktywa finansowe oraz stan pozostałych zobowiązań. Do wniosku dołączyła bilans, rachunek zysków i strat, zeznanie podatkowe, wniosek o ogłoszenie upadłości. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła, że w grudniu 2017 r. została wykreślona z rejestru podatników VAT. Poinformowała, że postępowanie upadłościowe jest w toku. Dodała, że wspólnicy oświadczyli, iż nie mają środków na pokrycie kosztów sądowych. Zarząd podjął jednak jeszcze jedną próbę i zwołał nadzwyczajne zgromadzenie wspólników z propozycją wniesienia przez nich dopłat. Koszty wynagrodzenia pełnomocnika będą uzależnione od wyniku postępowania i mają zostać ustalone po zakończeniu sprawy. Skarżąca przedłożyła m. in. rachunek zysków i strat, bilans, deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe, postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do Sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przesłankami tymi są: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku wskazanych wyżej podmiotów rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Oceniając ten wniosek z punktu widzenia wskazanej wyżej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jakkolwiek referendarz sądowy nie neguje, że aktualnie sytuacja Skarżącej nie należy do łatwych (w okresie od 1 lipca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. nie osiągnęła ona przychodu, w składanych za ostatnie miesiące deklaracjach VAT-7 nie wykazała sprzedaży lub nabycia, co ostatecznie doprowadziło do jej wykreślenia z rejestru podatników VAT), niemniej okoliczności te nie mogą automatycznie przesądzać o przyznaniu jej prawa pomocy. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy przedsiębiorca, który faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i jednocześnie rezygnuje z aktywności, przez co nie osiąga przychodów, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Tym bardziej, że – jak wynika z dokumentacji finansowej – jeszcze w roku obrotowym 2015/2016 Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości ponad [...] zł (przy kosztach jego uzyskania ponad [...] zł). W roku obrotowym 2016/2017 wielkości te wyniosły odpowiednio ponad [...] zł i [...] zł. Co prawda w okresie od 1 lipca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. przychodu już nie osiągnęła, niemniej w dalszym ciągu ponosiła koszty działalności. Wyniosły one wówczas ponad [...] zł. Na koniec każdego ze wskazanych wyżej okresów Skarżąca dysponowała również środkami pieniężnymi w wysokości odpowiednio ponad [...] zł, [...] zł i [...] zł. Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności gospodarczej na znaczną skalę. Skarżąca odnotowywała znaczące obroty, generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że posiadała ona nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w uzyskiwaniu przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Powyższe dane dyskwalifikują zatem Skarżącą jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Przeczą one bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Tymczasem Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 83.504 zł (jedynego kosztu sądowego, do którego uiszczenia jest ona zobowiązana na obecnym etapie postępowania). Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, w jaki środki te wykorzystała (wyłącznie jej decyzją jest na jaki cel środki te przeznaczyła), niemniej nie może ona obecnie skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji gdy mogła przygotować się na ich poniesienie. Nie można też tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca ponosi koszty (a przynajmniej liczy się z koniecznością ich poniesienia) wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Jak sama oświadczyła koszty jego wynagrodzenia "będą uzależnione od wyniku toczącego się postępowania i mają zostać ustalone po zakończeniu sprawy". Referendarz sądowy nie widzi zatem powodu, dla którego Skarżąca nie mogłaby także sfinansować kosztów związanych ze swym udziałem w tym postępowaniu. Brak jest bowiem podstaw by wydatki związane z obsługą prawną traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Nadto za niewystarczające referendarz sądowy uznał złożone przez wspólników oświadczenia o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania. Oświadczenia te nie dają bowiem pełnego obrazu ich możliwości finansowych. W efekcie nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniałby, że istotnie zdobycie tych środków od wspólników jest niemożliwe. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie koszty prowadzonego przez Skarżącą postępowania sądowoadministracyjnego przerzucać na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania (w niniejszej sprawie – co wynika z przedłożonego w sprawie III SA/Wa 4029/17 protokołu - wspólnicy odrzucili uchwałę o dokapitalizowaniu spółki), a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 grudnia 2016 r., I SA/Go 319/16). Z tych względów referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.