III SA/Wa 4060/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Radziszewska - Krupa po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 4060/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od grudnia 2014r. do kwietnia 2015r. postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać T. sp. z o.o. z siedzibą w W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 10.000 (słownie dziesięć tysięcy) złotych; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. 1. T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] października 2017r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od grudnia 2014r. do kwietnia 2015r. Wraz ze skargą, na odrębnym formularzu PPPr, wpłynął w wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała w nim, że z uwagi na trwające postępowania kontrolne, dokonane zajęcia rachunków bankowych w związku z postepowaniami egzekucyjnymi w administracji oraz wypowiedzeniem umowy o rachunek bankowy nie ma możliwości wykonywania bieżących zobowiązań, a nawet wypłacania pracownikom wynagrodzenia. Doprowadziło to około 1,5 roku temu do konieczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, a także rozwiązania umów z pracownikami i współpracownikami. Skarżąca zaznaczyła, iż organ podatkowy prowadził kilka postępowań, w których kwoty zobowiązań są znaczne, więc Skarżąca nie będzie w przyszłości mogła uiszczać opłat sądowych, gdy jeden wpis wynosi 100.000 zł i został uiszczony w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 3433/16. Ewentualna odmowa przyznania Skarżącej prawa pomocy spowoduje, że zostanie ona pozbawiona możliwości obrony swych praw, w tym prawa do sądu. Spółka nie ma możliwości uiszczenia kolejnego wpisu sądowego od skargi w wysokości 100.000 zł. Nie ma środków trwałych, kapitał zakładowy wynosi 138.000 zł, zyski oszacowała na 507.512,35 zł. 2. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie Starszego Referendarza sądowego nadesłała 7 lutego 2018r. dodatkowe dokumenty (w tym wprowadzenie do sprawozdania finansowego, bilans i rachunek zysków i strat za 2015-2017, zeznania podatkowe CIT-8 za 2015r. i 2016r., deklaracje VAT-7 od lipca do grudnia 2017r.) i wyjaśniła, iż nie posiada nieruchomości, udziałów w innych podmiotach. Bank wypowiedział jej konta bankowe, od dwóch lat Skarżąca nie prowadzi normalnej działalności gospodarczej, nie osiąga przychodów. 3. Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 17 kwietnia 2018r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, iż Skarżąca ubiegała się o zwolnienie od kosztów sądowych – przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ale nie spełniła przesłanki z art. 246 o 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a."). Skarżąca osiągnęła przychody w: 2016r. – 58.598.453,99 zł, 2015r. - 562.714.256,17 zł, więc miała możliwość zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie żądanego wpisu, co wynika z orzecznictwa (postanowienie NSA z 17 grudnia 2014r. sygn. akt I FZ 459/14, postanowienie WAS w Warszawie z 20 kwietnia 2016r. sygn. akt III SA/Wa 52/16). Skarżąca dysponowała też na koniec 2015r. środkami w kasie i na rachunkach bankowych – 6.214.424,42 zł. Tym samym Starszy Referendarz sądowy nie zgodził się z argumentacją Skarżącej skupiającą się wokół zajęcia rachunku bankowego, zaprzestanie prowadzenia aktywnej działalności gospodarczej, czy braku środków pieniężnych i wskazał, że wówczas każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności, zawiesił działalność gospodarczą, albo wobec którego jest prowadzona egzekucja, powinien być zwolniony z kosztów sądowych. Zdaniem Starszego Referendarza sądowego Skarżącą nie można uznać za podmiot, który nie jest w stanie zgromadzić niezbędnych środków na pokrycie kosztów sądowych. 4. Skarżąca w sprzeciwie wniosła o udzielenie częściowego prawa pomocy i wskazała, że choć w innej sprawie ubiegała się o prawo pomocy, wpis sądowy zapłaciła. Ponosiła też wszystkie inne wpisy sądowe uiściła. W jej ocenie złożone wraz z wnioskiem dokumenty potwierdzają, że obecnie nie ma środków umożliwiających jej zapłacenie wpisu – 100.000 zł. Przyznanie prawa pomocy umożliwiłoby jej uzyskanie prawa do Sądu. Zdaniem Skarżącej uzasadnienie ww. postanowienia w sytuacją majątkową Skarżące we "wcześniejszym okresie" nie może stanowić przesłanki odmówienia przyznania prawa pomocy. Przepis art. art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. odnosi się do stanu obecnego, nie stanu z przeszłości. Przedmiotem analizy przychodów powinny być jej aktualne możliwości w zakresie poniesienia kosztów wpisu - 100.000 zł, a nie środki posiadane w 2015r., 2016r. Zdaniem Skarżącej nieuzasadnione jest domniemanie, że każdy podmiot, który osiągnął wysokie przychody powinien zabezpieczyć środki na ewentualne, przyszłe postepowania, bez względu na to, czy ma świadomość możliwości ich wszczęcia, czy też nie. Samoistnym argumentem nie jest również i to, że postępowanie dotyczy tzw. "karuzeli podatkowej", gdyż Skarżąca w postępowaniu, w którym składa wniosek o prawo pomocy, chce wykazać, że nie uczestniczyła świadomie w tego typu zjawisku, co będzie wykluczone, jeśli prawo pomocy nie będzie przyznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, unormowana w art. 243-262 P.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest zapewnienie osobom fizycznym, prawnych i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o które wnosiła Skarżąca, obejmuje, w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od zasady ponoszenie kosztów związanych z udziałem strony w postępowaniu, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Starszego Referendarza sądowego, że każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Do obowiązków Sądu, a wcześniej referendarza sądowego, który rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy w szczególności ocena złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i ich weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Konieczne jest więc uwzględnienie aktualnej sytuacji majątkowej Skarżącej, jej zdolności płatniczych na tle wymagalnych kosztów sądowych oraz odniesienie się do argumentacji przedstawionej we wniosku i złożonych oświadczeń, jak również załączonych dokumentów. W orzecznictwie przyjmuje się, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 13 maja 2010r. sygn. akt II FZ 185/10 i z 27 maja 2010r. sygn. akt II FZ 255/10). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi złożonej przez Skarżącą wynosi 100.000 zł, jest więc wpisem adekwatnym zdaniem ustawodawcy do wartości przedmiotu zaskarżenia, aczkolwiek nie małym, nawet dla Spółki prowadzącej działalność gospodarczą. Skarżąca od dwóch lat, jak wskazuje działalności takiej nie prowadzi. Z nadesłanych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynika ponadto, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, uzyskując w 2015r. przychód ze sprzedaży - ponad 562 mln zł, a w 2016r. –ponad 57 mln zł. Z dołączonego przez Skarżącą bilansu rachunków zysków i strat od stycznia do grudnia 2017r. wynika jednak, że sytuacja Skarżącej uległa pogorszeniu. Za 2017r. uzyskała przychód netto ze sprzedaży - 0,00 zł, co w porównaniu z kosztami działalności operacyjnej - 240.799,57 zł spowodowało stratę bilansową - 143.266,66 zł (k. 57v, 58 akt sądowych). Z oświadczeń Skarżącej i dokumentów wynika, że na majątek Skarżącej składają się na 31 grudnia 2017r. aktywa obrotowe - 4.874.470,85 zł (k. 57 akt sądowych). Skarżąca nie posiada środków trwałych, nieruchomości, a egzekucja przyczyniła się do utraty zdolności kredytowej, zaś zajęcie rachunków bankowych doprowadziło do zaprzestania działalności operacyjnej i wykazania za ostatni rok obrotowy straty i braku możliwości swobodnego dysponowania środkami finansowymi. Doprowadziło do konieczności rozwiązania umów z pracownikami i współpracownikami, zaprzestania faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd zgadza się z Starszym Referendarzem sądowym, że przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Tym niemniej Sąd wskazuje, że Skarżąca przez złożone w sprawie dokumenty i podniesione okoliczności, ponoszenie pełnych kosztów sądowych w innych sprawach wykazała, że obecnie nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego w postaci wpisu sądowego od skargi - 100.000 zł. Zdaniem Sądu Skarżąca będzie jednak w stanie partycypować w kosztach sądowych przez uiszczenie wpisu sądowego od skargi na poziomie 1/10 wyliczonego wpisu, czyli 10.000 zł. Potwierdza to zarówno obecna sytuacja finansowa Skarżącej, jak również osiągane przez nią we wcześniejszych latach podatkowych dochody, jak również możliwość ponoszenia kosztów pomocy prawnej ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Skarżąca, co wynika ze sprawozdania finansowego od stycznia do grudnia 2017r. posiada znacznej wysokości kapitał zapasowy - 8.922.137 zł oraz inwestycje krótkoterminowe w pozostałych jednostkach – pożyczki w wysokości 2.809.215,49 zł, jak i inne krótkotrwałe aktywa trwałe – 152.467,28 zł, choć jak wskazuje w sprzeciwie od około dwóch lat nie prowadzi działalności gospodarczej. Wprawdzie Skarżąca wskazuje w sprawozdaniu finansowym za 2017r. wskazuje, że nie posiada środków pieniężnych w kasie i w banku, tym niemniej 10.000 zł można w ostateczności pożyczyć od członków zarządu Spółki na poczet wznowienia działalności gospodarczej. Uiszczenie wpisu w ww. kwocie spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy oraz umożliwi zrealizowanie prawa do Sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd, mając na uwadze całość przedstawionej wyżej argumentacji - na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.