III SA/Wa 422/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. sp z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień i styczeń 2012 r. p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie G. Sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w W. – dalej: "Skarżąca" lub "Spółka" pismem z dnia 14 stycznia 2015 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień i styczeń 2012 r. Wraz ze skargą złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (formularz PPPr z 14 stycznia 2015 r). W uzasadnieniu wniosku przedstawiła historię działalności gospodarczej i historię sporu sądowego. Wyjaśniła, że: - aby móc wystąpić o zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym spółka musiała uregulować wszystkie zobowiązania wobec kontrahentów; - spodziewając się zwrotu VAT pozbawiła się wszelkich środków finansowych; - do czasu zawieszenia działalności gospodarczej ponosił wyłącznie koszty wynajmu lokalu i z tytułu zatrudnienia dwóch pracowników; - w 2012 r wykazała zysk ok 63 tys zł; - wypowiedziano jej umowy rachunków bankowych; - nie posiada środków trwałych, nie sporządzała bilansu za 2013 r; Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, poinformowała o tym, że: - zawiesiła swoją działalność do dnia 1 września 2014 r, a po tej dacie nie podjęła już działalności; - w ciągu ostatnich sześciu miesięcy nie wystawiła żadnej faktury; - nie jest możliwe przekazanie dokumentacji finansowej (m.in. faktur, wyciągów z rachunków bankowych) za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności, ponieważ dokumentacja została zajęta przez organy ścigania; - w wyniku zajęcia dokumentów finansowych działalność spółki została sparaliżowana; - wspólnicy nie są w stanie przedłożyć wyciągów z rachunków bankowych za okres od maja do września 2012 r; - z uwagi na treść art. 231 § 6 ksh sprawozdanie finansowe spółki za 2013 r nie zostało sporządzone – powinno być sporządzone, wraz ze sprawozdaniem za 2014 r, do końca marca 2015 r; - z uwagi na nieprowadzenie działalności gospodarczej przez spółkę w latach 2013-2014 r, sprawozdanie finansowe za ten okres nie zawiera żadnych nowych informacji; - dane zawarte w sprawozdaniu finansowym za 2012 r nie są aktualne obecnie; - wspólnicy nie wnieśli dopłat z uwagi na brak majątku u wspólników, zablokowanie zwrotu kwoty VAT, zajęcie przez organy ścigania dokumentacji rachunkowej; - obecnie spółka nie ponosi żadnych kosztów działalności, - uprzednio zatrudniony księgowy zgodził się sporządzić dokumentację finansową, podobnie jak pełnomocnik prowadzi sprawy spółki w ramach wynagrodzenia uiszczonego uprzednio. Spółka wniosła o przedłużenie terminu do złożenia wszystkich wymaganych dokumentów o dziesięć dni. Załączyła postanowienie prokuratury o żądaniu wydania rzeczy, skrócony bilans na 31 grudnia 2012 r, rachunek zysków i strat za 2012 r., dodatkowe informacje i wyjaśnienia, wyjaśnienie do rachunku zysków i strat, porozumienie spółki z pełnomocnikiem w sprawie rozwiązania umowy o stałą obsługę prawną. Postanowieniem z dnia 8 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 18 maja 2015 r. Spółka wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." poprzez stwierdzenie, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pełnomocnik Skarżącej podkreślił, że Spółka nie przedłożyła w zakreślonym przez Sąd terminie sprawozdania finansowego za rok 2014, jednak podniosła, że jest ono w trakcie sporządzania i zwróciła się z prośbą o wydłużenie terminu do jego przesłania o 10 dni, co pozwoliłoby na wypełnienie zobowiązania Sądu. Pełnomocnik Skarżącej podniósł, że nie jest prawdą, że Spółka dysponuje uprzednio opłaconą obsługą księgową, co w ocenie Referendarza, powinno było spowodować sporządzenie sprawozdania finansowego w terminie. Pełnomocnik Skarżącej podkreślił, że samo sporządzenie sprawozdania finansowego, bez jego zatwierdzenia, nie ma większego znaczenia. Termin zatwierdzenia natomiast jeszcze nie upłynął, co jest kwestią faktu, wynikającą z przepisów prawa. Ponadto dodał, że Spółka faktycznie nie funkcjonuje, stąd tygodniowy termin na zatwierdzenie sprawozdania finansowego, okazał się zbyt krótki. Skarżąca w załączeniu przedłożyła sprawozdanie Spółki za lata 2013 i 2014. Pełnomocnik Skarżącej podkreślił, że przedmiotem działalności Spółki był handel prętami stalowymi, w ramach którego dokonywała ona wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów. Zysk, który Spółka spodziewała się osiągnąć ze sprzedaży, w tym cała marża, zawarty był w kwocie, którą Spółka miała otrzymać w ramach zwrotu podatku VAT. Ponieważ zwrot za grudzień 2011 r. i styczeń 2012 r. został wstrzymany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, do przewidzenia było, że w razie wykonywania dalszych WDT, nie zostanie zwrócony także podatek za luty i następne miesiące. Także cały kapitał, którym dysponowała Spółka, został w powyższej sytuacji zablokowany, przez co nie miała ona środków na prowadzenie dalszej działalności. Jedynym wyjściem, było zawieszenie działalności Spółki na okres 2 lat, gdyż wspólnicy mieli nadzieję, że w tym czasie Naczelnik US zakończy kontrolę i zwróci spółce podatek VAT. Pełnomocnik podkreślił również, że nie bez znaczenia jest fakt, że wspólnicy wnieśli do Spółki wkłady w wysokości 440.000 zł, co stanowiło ich prywatne oszczędności, a co jest uwidocznione w odpisie z KRS. Wspólnicy nie posiadają już środków na dalsze dofinansowywanie Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 8 maja 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Sąd może zwolnić osobę prawną z kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych należy zaliczyć wpis od skargi w wysokości 4467 zł. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Strony. Podkreślić należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14). Deklarowany przez stronę "fakt sparaliżowania działalności spółki przez zablokowanie zwrotu podatku VAT", jak też "zajęcie dokumentacji rachunkowej" nie są okolicznościami dotyczącymi braku wniesienia dopłat, które przecież wnoszą wspólnicy a nie Spółka. Podobnie nie została wykazana kondycja majątkowa wspólników uniemożliwiająca wniesienie takich dopłat. Ponadto zwrócić należy uwagę na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r. I FSK 459/14, w którym Sąd wskazał, że jeśli spółka zrezygnowała z bycia "przedsiębiorcą" i w konsekwencji nie uzyskuje przychodów oraz nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Oczywistym też jest, że w państwie prawa dozwolona jest każda działalność gospodarcza, która jest zgodna z prawem, zatem nie mogą zostać uwzględnione w tym postepowaniu przekonania Spółki o uniemożliwianiu jej prowadzenia działalności przez organy podatkowe. Wbrew poglądom Spółki, okoliczność, że Spółka "musiała uregulować wszystkie zobowiązania wobec kontrahentów i tym samym pozbawiła się środków finansowych" nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Regulowanie należności wobec kontrahentów jest bowiem normalnym przejawem rzetelnego prowadzenia działalności gospodarczej, a nie – jak sugeruje Skarżąca – "pozbawianiem" środków finansowych. Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika nadto obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17 kwietnia 2014 r. I OZ 304/14,). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Wydaje się, że specyfika działalności prowadzonej przez Spółkę, która w kalkulacji tej działalności uwzględniała – jak wskazała - w większym zakresie spodziewane wpływy ze zwrotu VAT (np. wynikających z obrotu "prętami ożebrowanymi") wymagała od strony szczególnej zapobiegliwości w uwzględnianiu kosztów ewentualnych sporów sądowych. Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/ 2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce). Dlatego, zdaniem Sądu, Spółka nie wykazała zaistnienia którejkolwiek przesłanki z art. 246 § 2 P.p.s.a. i należało odmówić przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art.260 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.