III SA/Wa 4251/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba, asesor WSA Piotr Dębkowski, Protokolant referent stażysta Katarzyna Dorota Wielgosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu pobytu w Stołecznym Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych uchyla zaskarżoną decyzję Na podstawie rachunku nr 6294/2017 nałożona została należność w kwocie 311,58 zł z tytułu pobytu D. M. (dalej: Skarżącego) w S. Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych w dniu [...] marca 2017 r. Pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. Skarżący zwrócił się do Prezydenta [...] W. (dalej: Organ I instancji) o umorzenie ww. kwoty. W uzasadnieniu wniosku Skarżący powołał się na przesłankę ważnego interesu podatnika oraz swoją trudną sytuację majątkową. Prezydent [...] W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. odmówił umorzenia należności w kwocie 311,58 zł z tytułu pobytu Skarżącego w S. Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych w dniu [...] marca 2017 r. Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO). Decyzją z [...] października 2017 r. SKO utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji SKO, przytoczono art. 65a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja Podatkowa (t.j. Dz. U poz. 800 z późn. zm.); dalej: o.p., zgodnie z którym pozostawiono do uznania organu ustalenie istnienia lub nie szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi, w tym umorzenia zaległości. Ocena występowania w konkretnej sprawie przesłanek do zastosowania ulgi może być dokonana tylko po wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. SKO podkreślił również, że umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest ponoszenie opłat nałożonych przepisami prawa, nie zaś zwalnianie z tego obowiązku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 1991 r., sygn. akt SA/Gd 295/91, publ. POP 1994, nr 1, poz. 7). Podobnie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 maja 2005 roku sygn. akt III SA/Wa 80/2004, niepubl., w którym podkreślił, że jednym z przejawów równości wobec prawa jest to, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Uzyskanie ulgi w tej mierze jest odstępstwem od zasady równości, bowiem na mocy indywidualnej decyzji podmiot zwolniony zostaje z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Dlatego nie można z tego odstępstwa czynić normy i z faktu, iż jakiś podmiot uzyskał umorzenie należności, wywodzić prawo do żądania podobnej ulgi. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez SKO, Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest właścicielem mieszkania o pow. 35 m2. Dochody Skarżącego to renta w wysokości ok. 18.97 zł miesięcznie. Ponadto Skarżący korzysta z zasiłków celowych wypłacanych przez ośrodek pomocy społecznej. W oświadczeniu o stanie majątkowym Skarżący wskazał na liczne zaciągnięte kredyty i pożyczki. Ponadto poinformował, że choruje na schizofrenię. W ocenie SKO Organ I instancji słusznie odmówił Skarżącemu umorzenia należności. Organ ten wziął bowiem pod uwagę okoliczności, w jakich doszło do powstania należności, wskazując, że należność powstała w wyniku zawinionych działań Skarżącego. Wzięta została również pod uwagę sytuacja finansowa zobowiązanego. Pismem z dnia 20 listopada 2017 r. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi Skarżący zwrócił się o wnikliwe rozpatrzenie przez Sąd sprawy i umorzenie ww. kwoty, co umotywował chorobą psychiczną, samotnością i trudną sytuacją materialną. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie przedmiotem rozważań jest podstawa prawna wyrażona w art. 67a § 1 o.p. Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek albo umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Poddając interpretacji ww. przepis prawny wskazać należy, że "organ podatkowy obowiązany jest nie tylko do ustalania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 67 § 1 (ważny interes podatnika lub interes publiczny), lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego" (wyrok NSA we Wrocławiu z 8.10.2002 r., I SA/Wr 1458/01, POP 2004, z. 3, s. 59). Co więcej ważny interes podatnika oraz interes publiczny mają na gruncie ordynacji podatkowej równorzędny charakter. Jednocześnie jednak w ramach uznania administracyjnego organ podatkowy zobowiązany jest w trakcie postępowania ustalić, któremu interesowi przyznać pierwszeństwo, co musi być dostatecznie wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. W przeciwnym razie decyzja taka będzie nosiła znamiona decyzji dowolnej. Zwrócić należy także uwagę na art. 22 § 2 o.p., w myśl którego organ podatkowy, na wniosek podatnika, może zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku, jeżeli: pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji; lub podatnik uprawdopodobni, że pobrany podatek byłby niewspółmiernie wysoki w stosunku do podatku należnego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy. Z kolei pojęcie ważnego interesu podatnika funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny. Dlatego też w postępowaniu wszczętym za skutek wniosku podatnika o przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych szczególny nacisk winien być położony na analizę sytuacji rodzinnej podatnika, (por. wyrok NSA z 10.03.2009 r., I FSK 31/08, LEX nr 537191). Przekładając powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy, podkreślić należy, że Skarżący uprawdopodobnił, że uiszczenie przez niego należności podatkowej spowodować może zagrożenie dla jego egzystencji, co wobec braku podjęcia działań w ramach inicjatywy dowodowej przez organ odwoławczy, pozwalało stwierdzić, że istnieją w niniejszej sprawie przesłanki do umorzenia należności podatkowej. Jak wynika natomiast z zaskarżonej decyzji, SKO przyznał pierwszeństwo interesowi publicznemu, gdyż utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania podatkowego. Tym niemniej w ocenie Sądu, Organ odwoławczy nie dokonał choćby próby wyważenia interesu podatnika z interesem publicznym. Z nadmiernie lapidarnego uzasadnienia SKO, można wywieść jedynie, że organ ten powołuje się jedynie na zasadę, zgodnie z którą obowiązkiem podatnika jest uiszczania należnych opłat, a zatem zwolnienie podatnika z tego obowiązku jest jedynie uprawnieniem organu, z którego organ powinien korzystać w wyjątkowych sytuacjach. Uzasadnienie przedmiotowej decyzji pozwala zatem stwierdzić, że decyzja ta ma charakter arbitralny. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, sytuacja materialna, finansowa i zdrowotna Skarżącego przemawia za zasadnością przyznania pierwszeństwa interesowi podatnika. Organ odwoławczy co prawda podkreślił, że uwzględnił sytuację życiową w jakiej znajduje się Skarżący, tym niemniej nie odniósł jej w żaden sposób do interesu publicznego. Innymi słowy Organ odwoławczy nie wykazał, że w niniejszej sprawie na pierwszeństwo ochrony zasługuje interes publiczny, przed interesem podatnika. Zdaniem Sądu aktualna sytuacja życiowa Skarżącego, w tym okoliczność, że korzysta on ze wsparcia pomocy społecznej, w zestawieniu z faktem, że wysokość przedmiotowej należności podatkowej wynosi 311,58 zł, świadczy o tym, że to właśnie interes podatnika powinien podlegać ochronie. Podkreślić bowiem należy, że pobranie podatku od Skarżącego może zagrażać interesowi podatnika, a w szczególności jego egzystencji, co w zaskarżonej decyzji zostało całkowicie pominięte. Koreluje z tym także fakt, że umorzenie należności podatkowej w niniejszej sprawie, zważywszy na jej wartość, doprowadzi do bagatelnego uszczuplenia w budżecie państwa. Nie ma natomiast, w ocenie Sądu, żadnego znaczenia w niniejszej sprawie to, że przedmiotowa należność powstała w sposób zawiniony przez Skarżącego, gdyż powinna być brana pod uwagę jedynie zdolność płatnicza Skarżącego, co powinno podlegać ocenie w kontekście wniosku Skarżącego o umorzenie należności podatkowej. Z tych powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 152 p.p.s.a.