III SA/Wa 43/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po analizie w dniu 1/3/2016 r na posiedzeniu niejawnym wniosku P.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu (doradcy podatkowego) w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] /11/2015 r nr [...] , [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych p o s t a n a w i a 1. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi i opłat kancelaryjnych za sporządzenie uzasadnienia wyroku; 2. Odmówić stronie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; 1) P.K. , pismem z 4/2/2016 r i na urzędowym formularzu PPF z 5/2/2016 r, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (doradcy podatkowego). Wskazał, że wpis w kwocie 500 zł to ponad połowa jego wynagrodzenia w księgarni [...] . poinformował o tym, ze: - spłaca trzy pożyczki i na to tylko wystarcza mu pensja; - mieszka z rodzicami, ale musi dokładać się "do życia"; - mieszka z ojcem i matką w domu o pow. 400 m kw.; - środków finansowych nie starcza stronie nawet na dojazdy do pracy; - mama strony uzyskuje ok 800 zł miesięcznie, ojciec- ok 2 – 2,2 tys. zł; - skarżący zarabia ok 996 zł miesięcznie netto; - strona spłaca pożyczki na kwotę 6,5 tys. zł, ponosi koszty czynszu na kwotę 600 zł, opłaty za media – 800 zł, koszty utrzymania (wyżywienia) 1500 zł. 2) W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący wskazał, ze nie posiada dostępu o rachunku bankowego rodziców; nie jest w stanie uzyskać zaświadczenia o uzyskiwanych zarobkach w tak krótkim czasie; wyszczególnił wydatki gospodarstwa domowego (woda, gaz, dojazdy do pracy strony i ojca strony, leczenie, wyżywienie, telefony, spłata samochodów rodziców, pożyczka ojca w pracy); wyszczególni swoje długi (400 zł- komornik, 1000 zł [...] , 170 zł raty chwilówki, 300 zł pożyczka "inna", 2100 zł pożyczka mieszkaniowa). Zadeklarował, ze posiada 100 zł na przeżycie do 15-ego następnego miesiąca. 3) Referendarz sądowy wskazuje, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a."). W zakresie częściowym prawo pomocy może być przyznane - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jedyny wymagalny koszt sądowy w sprawie to koszt wpisu od skargi, zatem ta wartość (500 zł) powinna być przede wszystkim uwzględniana przy badaniu zdolności strony do ponoszenia kosztów sądowych. Przede wszystkim referendarz sądowy, musi brać pod uwagę stan rodziny, a zatem i dochody uzyskiwane przez poszczególnych członków rodziny, gdyż zgodnie z przepisami art. 23 i 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zarówno małżonkowie, jak też rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i wsparcia. Obowiązek wspierania oznacza udzielenie pomocy materialnej jak i osobistej. Ustawodawca w art. 87 kriop nie zakreślił czasy trwania obowiązków nałożonych na rodziców i dzieci. Obowiązek ten trwa także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Przy stałym miesięcznym dochodzie w gospodarstwie domowym oraz posiadanych oszczędnościach skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania (postanowienie z 27/8/2014 r II OZ 782/14). Dlatego jako podstawę kalkulacji zdolności strony do ponoszenia kosztów sądowych referendarz sądowy przyjął zadeklarowany dochód gospodarstwa domowego w wysokości 3796 zł. Zarazem większość z zadeklarowanych przez stronę wydatków – jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowego – nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu kosztów postępowania. Uwagę tą należy odnieść przede wszystkim do zobowiązań z tytułu spłaty kredytów i pożyczek, szczegółowo wymienionych w piśmie z 23/2/2016 r. – w tym z tytułu spłat samochodu - które, jak strona wskazała, są regulowane. Skoro podmioty świadczące usługi bankowe uznały zdolność strony do ponoszenia obciążeń (deklarowane w aktach sprawy trzy pożyczki), to tym bardziej przymiotu wypłacalności nie powinien odmawiać stronie referendarz sądowy. Referendarz bierze nadto pod uwagę fakt uzyskiwania przez stronę oraz rodziców strony stałych miesięcznych dochodów w wysokości wskazanej powyżej w części historycznej. Ma także na względzie wysokie koszty utrzymania domu (z uwagi na "znaczną" powierzchnię 400 m kw. , widoczny w programie google street view) oraz stałe koszty dojazdu do pracy wszystkich członków rodziny. Okoliczności te, jak również niepełne wykonanie we wskazanym terminie wezwania referendarza sądowego (czego strona, jak wynika z treści pisma z 23/2/2016 r in fine, ma świadomość) mogłyby uzasadniać odmowę przyznania prawa pomocy (zob. choćby postanowienie z 9/2/2016 r I FZ 554/15, CBOSA), gdyby nie fakt, że należny wpis od skargi należy uiścić w krótkim terminie siedmiu dni, a strona posiada, obok licznych zobowiązań, jedynie 100 zł na "przeżycie do 15-ego". Zarazem ciążą na niej zaległości egzekwowane już przez komornika (400 zł). Nie bez znaczenia jest również wysokość zaległości (ok 2,5 tys. zł), której umorzenia domaga się strona w relacji do wysokości wpisu (500 zł, tj. aż 1/5 spornej należności), jak też to, że zaległość podatkowa powstała – przynajmniej zdaniem referendarza sądowego – bez winy strony: co najmniej do wykazania prawidłowej wysokości dochodu zobowiązany był płatnik, a być może również do opłacenia części – co najmniej - podatku. Dlatego referendarz sadowy, ważąc fakty, uznał, że okoliczności wymagają, by stronie zagwarantować prawo do rozpoznania jej sprawy przez Sąd, niezależnie już od opłacenia skargi (Contra facta non valent argumenta - wobec faktów argumenty muszą ustąpić). Zwolnienie od opłaty kancelaryjnej – choć, co do zasady zwolnienie jest możliwe tylko w odniesieniu do kosztów już wymagalnych, ponieważ sytuacja materialna strony może zmieniać się - referendarz sądowy uzasadnia tym, że w skład Prawa do Sądu należy zaliczyć nie tylko "rozpoznanie" sprawy, ale także – w razie złożenia wniosku przez stronę o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku – "bezpłatne" przekazanie motywów rozstrzygnięcia stronie w tymże pisemnym uzasadnieniu wyroku. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, referendarz sądowy uznaje, ze pełnomocnik nie jest niezbędny stronie na tym etapie postępowania. W szczególności, postępowaniu przed Sądem I instancji 1. nie obowiązuje przymus adwokacki; 2. strona działająca bez pełnomocnika ma znaczące gwarancje ochrony procesowej (w porównaniu z tą działającą z pomocą pełnomocnika - art. 6, art. 13, art. 134 u.p.p.s.a.), 3. udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który bada sprawę a niezależnie od postawionych zarzutów. Dlatego referendarz sądowy uznał, także wobec treści uzasadnienia z formularza PPF i dodatkowo złożonych, w wyniku wezwania, dokumentów, że udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy – w niniejszej sprawie - gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. Decydując o przyznaniu prawa pomocy ma na uwadze to, że oświadczenia skarżącego o stanie majątkowym zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej (rubryka 13 formularza) i tak będą weryfikowane z urzędu ze skutkiem wyrażonym w art. 249 u.p.p.s.a., niezależnie już od odpowiedzialności karnej. Dlatego należy przyjąć oświadczenia skarżącego o braku wolnych środków na poczet wpisu od skargi – na tym etapie postępowania - za prawdziwe. Zarazem referendarz sądowy uwzględnia udział obowiązkowy udział strony w zabezpieczaniu potrzeb rodziny, jednak nie w zakresie większym niż konieczny. Oceniając poziom życia strony urzędnik sądowy uwzględnia także informacje zawarte w aktach administracyjnych sprawy (dołączone do akt sądowych: oświadczenie o sytuacji s 5, deklaracja z 14/7/2015 r, wniosek o umorzenie z 25/6/2015 r). Z tych powodów rozstrzygnięcie wyrażone w sentencji nie powinno być uznane za defectio rationis (nieuzasadnione). 4) Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., consummatum est.