III SA/Wa 444/11

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 marca 2011 r. po rozpoznaniu wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżąca od wpisu od skargi; 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona, następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) D. W., dalej jako skarżąca, we wniosku PPF z 24 lutego 2011 r., nadesłanym w następstwie wezwania jej do uiszczenia wpisu od skargi, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu poinformowała, że jest samotną matką, wychowującą córkę (ur. 7.09.1993 r.), ponosi nakłady związane z jej korepetycjami. Skarżąca wskazała, że utrzymuje się z dochodów z umowy o pracę w wysokości 1600,- zł brutto, alimentów córki w wysokości 600,- zł brutto. Jest obciążona zobowiązaniem komorniczym (ok.18 tys ZŁ), wynikającym z zadłużenia skarżącej i jej męża. Posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 46 m.kw. i wartości ok. 138600,- zł. Do formularza PPF załączyła zaświadczenie o pobieranym wynagrodzeniu i kserokopię wyroku rozwodowego. Nadto, w wyniku wezwania referendarza sądowego z 2 marca 2011 r., skarżąca nadesłała zaświadczenia lekarskie o stałym leczeniu skarżącej i jej córki, kalkulację miesięcznych przychodów i wydatków, PIT37 za 2009 i 2010 r, zajęcie komornicze zwrotu podatku, zawiadomienie o opłatach za mieszkanie, orzeczenie PZdsOoN o stopniu niepełnosprawności, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, wniosek o umorzenie odsetek od zaległości na rzecz ZUS, wyciągi z rachunku bankowego. Skarżąca wskazała, w szczególności, że na stałe wydatki (czynsz, woda, ubezpieczenie, prąd, Internet, TV, korepetycje, leki) przeznacza 1151,55 zł, a na pozostałe dobra (najpotrzebniejsze artykuły spożywcze i chemiczne) pozostaje jej 947,14 zł. Zaznaczyła zarazem, ze kwota jej wynagrodzenia jest zmienna i jest uzależniona od premii uznaniowej, przyznawanej przez pracodawcę. Nie jest w stanie spłacać należności wynikających z zajęcia komorniczego, powstałego przed ustaniem jej związku małżeńskiego. 3) Referendarz sądowy dał wiarę twierdzeniom skarżącej, zawartym w treści formularza PPF, o braku środków finansowych w wysokości umożliwiającej na pokrycie całości należności z tytułu wymagalnych kosztów sądowych. Badając zdolność skarżącej do ponoszenia kosztów postępowania, referendarz sądowy ma na uwadze tak wydatki związane z codzienną egzystencją, jak wydatki ponoszone podczas edukacji córki, na poratowanie jej zdrowia i zdrowia skarżącej. W tym też względzie nie wiąże ze zmianą zadeklarowanej kwoty dochodów brutto skarżącej i jej córki w treści formularza PPF i treści nadesłanych dokumentów– skutków w zakresie prawa pomocy. Referendarz sądowy zaznacza, że nie tyle wysokość przychodów skarżącej ma wpływ na decyzję wyrażoną w sentencji, ile wydatki związane tak z bieżącym utrzymanie skarżącej, jak wydatki na rzecz córki. 4) Referendarz sądowy wskazuje, że wysokość minimum socjalnego na 1 osobę, wynosi w 2010 r. ok. 900,- zł (dane dostępne na stronie: http://www.ipiss.com.pl). Za minimum socjalne należy rozumieć wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych z uwzględnieniem dóbr służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na takim poziomie, że składniki te wystarczają nie tylko dla podtrzymania życia (ten wskaźnik jest określany jako minimum egzystencji), lecz także dla posiadania i wychowania dzieci oraz dla utrzymania minimum więzi społecznych. 5) Z tego powodu, jeżeli z zestawienia wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje skarżąca, analizy sposobu prowadzenia gospodarki finansowej i wskazanego obowiązku uczestniczenia w kosztach sądowych, wynika, że uiszczenie choćby wpisu od skargi w badanej sprawie, w wysokości 766,- zł spowoduje negatywne następstwa w zadeklarowanej strukturze wydatków, to w rozstrzygnięciu o prawie pomocy należy w sposób niezwykle staranny, uwzględniać realizację prawa dostępu do Sądu. Uwagę tą referendarz odnosi do wydatków, które skarżąca zobowiązana byłaby ponieść na poratowanie zdrowia skarżącej i jej córki, czy wydatków na edukację córki. Wpływ na ocenę zdolności partycypowania skarżącej w kosztach postępowania, referendarz sadowy dostrzega także w samotnym sprawowaniu przez skarżąca opieki nad córką: może ono ograniczać tak zdolność skarżącej do osiągania przychodów, jak wolność w dystrybuowaniu posiadanych środków. Zdaniem referendarza sądowego, na sytuację bytową skarżącej, wskazuje struktura wydatków wynikająca z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych: brak tam jest pozycji, które możnaby określić jako "zbytkowne", czy "luksusowe". Zarazem transakcje płatnicze dotyczą – w większości – drobnych kwot, z całą pewnością nie przekraczających kosztów wpisu od skargi. Mając na uwadze fakt deklaracji strony o świadomości za podanie nieprawdziwych danych i uznając za jedyne źródło utrzymania córki wskazane kwoty alimentów, to, nawet uwzględniając w zasobach strony dochody córki, pokrycie kosztów postępowania musiałoby spowodować pogorszenie sytuacji życiowej: nie tylko skarżącej, ale i córki, w stosunku do której skarżąca jest zobowiązana do zaspokajania jej potrzeb, na mocy przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. 6) Referendarz sądowy wskazuje, że do wymagalnych kosztów postępowania, na obecnym etapie sprawy, należy zaliczyć jedynie koszt wpisu od skargi. Stąd ograniczenie w zakresie przyznania prawa pomocy, ponieważ orzekanie o kosztach wymagalnych hipotetycznie, byłoby, w sytuacji majątkowej skarżącej, której dochody są – zgodnie z jej deklaracjami – zmienne, przedwczesne. 7) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.