III SA/Wa 465/14

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 7/02/2018 r po rozpoznaniu wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od zażalenia na odrzucenie zażalenia; 2. odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Strona skarżąca (W. S.), zakwestionowała zażaleniem odrzucenie zażalenia z uwagi na brak uiszczenia wpisu od zażalenia (postanowienie z 27/9/2017 r., III SA/Wa 465/14) i wniosła (pismem z 20/10/2017 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty od zażalenia). Z uwagi na to, że zażalenie to, ze względu na regulacje z art. 220 § 4 w zw z § 3 u.p.p.s.a., wolne jest od wpisu, umorzono podstawie art. 249a w zw. z art. 246 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz 1369, ze zm., dalej jako u.p.p.s.a) – jako zbędne – postępowanie o prawo pomocy. Skarżący, pismem z 12/12/2017 r., zakwestionował umorzenie postępowania o prawo pomocy, zmienił zakres wniosku i wniósł o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu). Jego zdaniem, zachodzą przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Wykonując wezwanie urzędnika sądowego z 22/12/2017 r., pismem z 24/1/2018 r. i na formularzu PPF z 24/1/2018 r. poinformował, że został zmuszony do zaprzestania działalności gospodarczej, utrzymuje się z prac dorywczych (serwis klimatyzacji), z żoną "łączy" go ustrój rozdzielności majątkowej. Zona odmówiła podania informacji o wysokości dochodów. Bieżące dochody z pracy dorywczej nie przekraczają 1000 zł miesięcznie. Nie posiada rachunków bankowych. Wskazał, ze jego sytuacja życiowa nie poprawiła się w stosunku do tej, ocenionej przez NSA (II FZ 259/17, II FZ 430/17). Referendarz sądowy wskazuje, ze Strona skarżąca zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 245 § 1 u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienia pełnomocnika z urzędu - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Z uwagi na to, że oświadczenia Skarżącego (co do istoty jego sytuacji finansowej) zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, są weryfikowalne na podstawie akt sprawy i mają potwierdzenie w nadesłanych dokumentach oraz w materiałach z innych postępowań o prawo pomocy, referendarz sądowy daje im, w przeważającej części, wiarę – sygnalizując zarazem, jak miało to miejsce na poprzednich etapach postępowania, niekompletność złożonych wyjaśnień. Zdaniem referendarza sądowego, w badanej obecnie sprawie sposób wykazania stanu majątkowego i finansowego Skarżącego nie różni się od tego, który był przedmiotem badań i oceny przez NSA. W szczególności, nie udokumentował, pomimo wezwania, dochodów, które uzyskuje i wydatków, jakie ponosi, powołując się na sytuację majątkową już ocenioną przez NSA: chociażby z tego powodu ocena urzędnika sądowego, z uwagi na postulat poszanowania dorobku prawnego, nie może różnić się od tej oceny, podjętej już w sprawie. Za przedwczesne – i przez to niewskazane - również należało uznać zwolnienie Skarżącego z całości kosztów sądowych, które mogą ewentualnie pojawić się na dalszych etapach postępowania. Przede wszystkim bowiem Skarżący nie jest pozbawiony jakichkolwiek środków finansowych, ponieważ zarówno on jak i jego żona uzyskują, wprawdzie nieznaczne, ale stałe dochody. Fakt ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy. Ponadto, sytuacja finansowa Skarżącego może ulec poprawie, chociażby w przypadku znalezienia przez niego stałego zatrudnienia. Umorzenie – w części – postępowanie o prawo pomocy urzędnik sądowy uzasadnia tym, że skoro strona skarżąca kwestionuje zażaleniem odrzucenie zażalenia z uwagi na brak uiszczenia wpisu od zażalenia (postanowienie z 27/9/2017 r., III SA/Wa 465/14), to zażalenie to, z uwagi na regulacje z art. 220 § 4 w zw z § 3 u.p.p.s.a., wolne jest od wpisu. Tym samym należało – lecz wyłącznie z woli ustawodawcy - uznać postępowanie o prawo pomocy w tym zakresie za zbędne i zastosować art. 249a u.p.p.s.a. Odmawiając ustanowienia pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego) urzędnik sądowy wyraża szacunek dla poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego i powołuje się na postanowienie z 8/4/2013 r., I Fz 70/13, CBOSA (supremum est via, veritas et vita). W postanowieniu tym Sąd wskazał jednoznacznie, ze decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. Istotne jest, w szczególności, aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). W ocenie urzędnika sądowego rozpoznającego niniejszą sprawę sytuacja, w jakiej znalazł się Skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie wykazał bowiem, by zostało zagrożone zabezpieczenie jego egzystencjalnych potrzeb, natomiast gospodarstwo domowe, w którym znajduje się posiada stały, miesięczny dochód. Również treść składanych pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków: co więcej wiele jego poglądów znajduje zrozumienie u Sądu – lecz nie te dotyczące subiektywnej oceny złej sytuacji materialnej. Nieunikniony zatem wydaje się być wniosek, że przedstawione przez Stronę okoliczności uzasadniają pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Pisma procesowe wniesione w sprawie (skarga, zażalenie) mają dla sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu lub sądu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Podsumowując: 1. zwolnienie od kosztów sądowych jest (co do zasady) możliwe, jeśli te koszty są wymagalne; 2. Przyznanie pełnomocnika z urzędu jest możliwe, jeśli: a/ strona wykaże niemożność zgromadzenia środków na jego działanie; b/ działanie pełnomocnika z urzędu jest niezbędne (pomoże) w rozpoznaniu sprawy ("przymus adwokacki" przy skardze kasacyjnej, nieporadność mentalna strony, wykazana ułomność fizyczna uniemożliwiająca – przy istniejącej woli udziału w postępowaniu – uczestnictwo w rozprawie). Znamion tych nie sposób doszukać się w zadeklarowanej we wniosku sytuacji strony. Natomiast sposób ukształtowania przez ustawodawcę procedury na obecnym etapie postępowania (w szczególności prawa przyznane na podstawie art.220 § 4 u.p.p.s..a.) umożliwi Skarżącemu mu pełne i nieskrępowane korzystanie z dobrodziejstw instytucji wymiaru sprawiedliwości, również Naczelnego Sadu Administracyjnego, zwłaszcza w zakresie sporu na niniejszym etapie postępowania, co do obowiązku i wysokości uiszczania wpisu od zażalenia, również na postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji. Z tych powodów referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2, art. 249a u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.