II FZ 259/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jan Rudowski, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 465/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 465/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") – odmówił W. S. (dalej "strona", "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, w zażaleniu z 6 grudnia 2016 r. na postanowienie odmawiające wstrzymania wykonania decyzji skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, a wykonując wezwanie referendarza sądowego złożył formularz PPF, w którym zaznaczył, iż domaga się również ustanowienia adwokata, ponieważ nie pracuje i z racji wieku nikt nie chce go przyjąć do pracy. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których uzyskuje 500-800 zł. W 2015 r. szacunkowo osiągnął z tego tytułu 6.000 zł. Do wydatków zaliczył opłaty za mieszkanie (300 zł), leki (100 zł), spłatę zobowiązań (300 zł – zależnie od możliwości). Część wydatków związanych z utrzymaniem pokrywana jest dzięki pomocy rodziny. W efekcie likwidacji działalności gospodarczej pozostał z licznymi zobowiązaniami finansowymi. Nie posiada rachunków bankowych. Przedstawił zaproszenie do ugody, wydruk z CEIDG. Sąd pierwszej instancji, odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że skarżący nie przedłożył dokumentów koniecznych do stwierdzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, wskutek czego uniemożliwił dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji. W szczególności skarżący nie wyjaśnił wątpliwości związanych z ewentualnie pobieranym wynagrodzeniem w związku z funkcją, jaką pełnił w K. sp. z o.o., ani nie udokumentował, pomimo wezwania z 21 grudnia 2016 r., dochodów, które uzyskuje i wydatków, jakie ponosi. Tym samym, w ocenie sądu pierwszej instancji, skarżący uniemożliwił ocenę jego sytuacji finansowej i ewentualnej zdolności (niezdolności) do ponoszenia kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenia art. 246 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie zachodzą przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak podkreślił w uzasadnieniu, jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, zaś po ustanowieniu rozdzielności majątkowej z małżonką "nie ma wiedzy na temat jej sytuacji majątkowej", ani wpływu na decyzje przez nią podejmowane. Skarżący "nie może zmuszać" żony do udokumentowania jej sytuacji materialnej. Po ustanowieniu rozdzielności majątkowej skarżący wraz z żoną prowadzą dwa odrębne, niezależne od siebie gospodarstwa domowe, w ramach których osiągają dwa odrębne dochody. Żona natomiast nie chce uczestniczyć finansowo w jego działalności, w szczególności nie chce odpowiadać za jego długi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wbrew twierdzeniom skarżącego zawartym w zażaleniu, podstawową przyczyną nieuwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy był fakt, że skarżący – mimo wezwania sądu - nie wyjaśnił żadnych nieścisłości związanych z deklarowaną sytuacją finansową. Jak wskazał sąd pierwszej instancji, w szczególności skarżący nie wyjaśnił wątpliwości związanych z ewentualnie pobieranym wynagrodzeniem w związku z funkcją, jaką pełnił w K. sp. z o.o., ani nie udokumentował, pomimo wezwania z 21 grudnia 2016 r., dochodów, które uzyskuje i wydatków, jakie ponosi. (w tym nie przedłożył nawet zeznania podatkowego za 2015 r.). Zażalenie w tym zakresie również jest bardzo lakoniczne i w zasadzie ogranicza się do jednego zdania: "sytuacja finansowa skarżącego ulega stopniowemu pogorszeniu przez co musi szukać pomocy u osób najbliższych, przy czym pomoc ta nie ma charakteru stałego i nie zawsze wystarcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, co uzasadnia uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym". Ponadto należy zauważyć, że wyeksponowana w zażaleniu okoliczność braku możliwości przedłożenia dokumentów przedstawiających sytuację majątkową żony skarżącego nie była, co wyjaśniono powyżej, główną przyczyną oddalenia wniosku skarżącego. Jak bowiem wskazano w uzasadnieniu postanowienia sądu pierwszej instancji: "kwestia wpływu relacji majątkowych skarżącego z żoną, [...], jest tylko dodatkową okolicznością niemającą decydującego wpływu, wobec uwag poczynionych powyżej, na podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa dodatkowo, że skarżącemu już wielokrotnie w niniejszej sprawie wyjaśniano, że stosownie do treści art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Zaprezentowany w tym względzie pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12; z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 196/11; z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA"). Pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest przy tym tożsame z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków. Skarżący nie może zatem uchylać się od przedstawienia informacji na ten temat. Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił.