III SA/Wa 487/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca B. D. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, iż ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, która nie przynosi zysków, w związku z czym posiada zaległości względem ZUS i US. Podała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, który nie pracuje. Oświadczyła, iż nie posiada majątku. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że jej mężowi nie przysługuje status osoby bezrobotnej. Nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, w którym jest zameldowana. Mieszkanie to należy do rodziny i z uwagi na trudną sytuację materialną Skarżąca od dłuższego już czasu nie partycypuje w kosztach związanych z czynszem, energią elektryczną, gazem. Skarżąca przesłała zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7K, listę blokad, wyciągi bankowe. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (por. postanowienie NSA z 13 maja 2015 r., II FZ 292/15). To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżąca przesłała pismo, które niewiele wyjaśnia. Jego treść sprowadza się właściwie do stwierdzenia, że mężowi nie przysługuje status osoby bezrobotnej oraz że od dłuższego czasu Skarżąca nie partycypuje w kosztach związanych z zajmowanym i należącym do rodziny, mieszkaniem. Trudno - z tak lakonicznych wyjaśnień - wywnioskować jaka de facto jest aktualna sytuacja finansowa męża oraz kto konkretnie z rodziny udziela Skarżącej wsparcia. Trudno też nie zauważyć, iż bardziej wyczerpujących wyjaśnień udzielił mąż Skarżącej w zainicjowanym przez siebie analogicznym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w sprawie III SA/Wa 57/15. Wynika z nich mianowicie, że mąż Skarżącej ostatni przychód uzyskał w 2013 r. Od tego czasu – jak sam oświadczył - nie ma żadnych dochodów. W kwestii bieżących wydatków wskazał – podobnie zresztą jak Skarżąca – że korzysta z pomocy bliskich, nie ponosi żadnych wydatków. Okoliczności powyższe nie zostały jednak poparte jakimikolwiek dowodami. Brak jest chociażby dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał fakt utrzymywania – od ponad 2 lat – Skarżącej i jej męża przez bliżej nieokreślonych członków rodziny, którzy "nie oczekują, ani nie wymagają" by partycypowali oni w opłatach. Trudno też uwierzyć, by przez tak długi okres mąż Skarżącej nie czynił starań w celu podjęcia pracy zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika, aby był on całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 stycznia 2016 r. (I FZ 515/15) pozostawanie na utrzymaniu rodziny nie może usprawiedliwiać bierności zawodowej, szczególnie z punktu widzenia rozważania zasadności przyznania zwolnienia od kosztów postępowania. Osoba, która nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej i nie wykazuje w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy starań w znalezieniu stałego zatrudnienia oraz pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie może oczekiwać, że będzie możliwe uruchomienie dla niej pomocy ze środków publicznych na pokrycie inicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym strona, która powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i która nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych w celu zebrania środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, nie może korzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 8 stycznia 2016 r., I OZ 1799/15). Zwłaszcza, że mąż Skarżącej – w identycznym stanie faktycznym – uiścił wpis od skargi w kwocie 200 zł należny w sprawie III SA/Wa 2771/15. Z tych wszystkich względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł, zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.