III SA/Wa 49/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi C. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od maja 2011 r. do maja 2012 r. postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł (sto złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – C.W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (radcy prawnego). W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest emerytem. Ma [...] lat. Leczy się na przewlekłą [...] . Jest przed operacją. Na leki wydaje miesięcznie 600 zł. Mieszka w domu o wartości ok. 480 tyś zł obciążonym kredytem w CHF z ratą miesięczną w wysokości 2.500 zł. Z uwagi na trudną sytuację finansową i skomplikowany charakter sprawy, skarżący wnosi o zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Obydwoje uzyskują dochody jedynie z emerytur, skarżący w wysokości – 1.500 zł, a żona skarżącego w wysokości 1.300 zł. W toku postępowania skarżący nadesłał: decyzje o waloryzacji emerytury, zeznanie podatkowe za 2015 r., informacje PIT- 40A, faktury za leki i media, wydruk z księgi wieczystej dotyczący nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę tytułem spłaty kredytu. Skarżący wyjaśnił, że w 2007 r., kiedy zaciągał razem z żoną kredyt ich sytuacja finansowa była lepsza, ponieważ prowadzili firmę. Aktualnie nie stać ich na spłaty rat kredytu, z uwagi na niskie emerytury. W spłatach pomaga im syn. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 500 zł. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego oraz nadesłanych dokumentów wynika, że łączny dochód skarżącego i jego żony wynosi ok. 2.900 zł (1.401,04 zł emerytura żony skarżącego, 1.452,72 zł emerytura skarżącego). Miesięczne koszty leczenia skarżący określił na 600 zł. Z kolei koszty mediów to 700 zł (razem 1.300 zł). Po odliczeniu tych wydatków pozostaje kwota ok. 1.600 zł, która musi wystarczyć na wyżywienie, ubranie, środki czystości i inne niezbędne wydatki dwóch osób. Ponadto, na nieruchomości (domu) skarżącego i jego żony ustanowiona jest hipoteka tytułem zabezpieczani spłaty kredytu. Miesięczna rata kredytu wynosi 2.500 zł. W spłacie kredytu pomaga im syn. W związku z powyższym, zdaniem referendarza sądowego, sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi – ponad kwotę 100 zł. Skarżący wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Dokonując natomiast oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznać należy, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa dawała podstawy do zwolnienia go z ponoszenia kosztów sądowych w większym zakresie. Zauważyć bowiem trzeba, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Natomiast skarżący i jego żona uzyskują wprawdzie nieduże, ale stałe świadczenia. W konsekwencji, w ocenie referendarza sądowego, skarżący ma możliwość chociażby częściowego partycypowania w kosztach wszczętego postępowania. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (radcy prawnego) uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Tym samym w rozpoznawanej sprawie zasadnym jest zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł i odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (tzn. również w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.