III SA/Wa 495/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Dębkowski, po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 495/18 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy I. sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej "Skarżąca"), pismem z dnia 17 stycznia 2018 r., wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. Wraz ze skargą Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku Skarżąca powołała się m. in. na brak środków, na trwające postępowanie kontrolne, brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, poniesienie straty, brak źródeł finansowania, obciążenia kredytowe, brak aktywów trwałych i gotówki. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Skarżąca posiada kapitał zakładowy w wysokości 405.000 zł, nie posiada środków trwałych, a za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 405.000 zł. Do wniosku Skarżąca załączyła bilans za 2018 r, zestawienie obrotów z [...], umowy kredytowe, wyciąg z rachunku bankowego. Skarżąca przedstawiła również oświadczenia E. J., M. G. oraz W. M. odmawiające wniesienia wpisu i wniesienia dopłat z uwagi na brak środków i brak prawnego obowiązku pokrywania wpisu lub wnoszenia dopłat. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła rachunek zysków i strat oraz bilans za 2015 i 2016 r., deklaracje podatkowe VAT-7 od sierpnia 2017 r. do stycznia 2018 r., zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, tytuł wykonawczy. Nadesłała zeznania podatkowe CIT-8, z których wynika, że w 2016 r. uzyskała przychód w kwocie 25.084.594,17 zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły 24.926.575,44 zł, a dochód 158.018,73 zł Ponadto Skarżąca wskazała, że nie posiada udziałów w innych podmiotach i nie posiada nieruchomości. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2018 r., starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., że nie można tracić z pola widzenia sytuacji w jakiej znajdowała się Skarżąca we wcześniejszym okresie oraz że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego. Pismem z dnia 23 lipca 2018 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego zarzucając mu naruszenie art.246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." poprzez odmówienie przyznania prawa pomocy przy zastosowaniu w orzekaniu przesłanek niedopuszczalnych oraz błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia polegający na wadliwym przyjęciu, że Skarżąca od momentu wszczęcia w 2015 r. postępowania kontrolnego powinna zabezpieczyć sobie środki na ewentualne opłaty sądowe podczas gdy decyzja organu I instancji została wydana w sprawie w dniu 29 września 2017 r. Jak wynika natomiast z dokumentów finansowych, sytuacja materialna Skarżącej nie pozwalała już w tej dacie na pokrycie opłaty sądowej w żądanej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm.). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub w zakresie ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może nastąpić gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejsze sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 7288 zł. Z dokumentów przedłożonych przez Skarżącą wynika, że aktualnie nie uzyskuje ona przychodów. Jak wynika z wyjaśnień złożonych w toku postępowania Spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości 405.000 zł, nie posiada środków trwałych, a za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 405.000 zł. Nie można jednak tracić z pola widzenia skali prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej. Otóż jak wynika z dokumentów finansowych nadesłanych przez Skarżącą w 2016 r. osiągnęła ona przychód w wysokości 25.084.594,17 zł (zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r.), a w 2015 r. przychód w wysokości 20.918.651,03 zł. (rachunek zysków i strat na 31 grudnia 2015 r.). Skarżąca nadesłała co prawda oświadczenia wspólników odmawiające uiszczenia wpisu i wniesienia dopłat z uwagi na brak środków oraz prawnego obowiązku pokrywania wpisu lub wnoszenia dopłat, jednak należy mieć na uwadze treść art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), który przewiduje możliwość zobowiązania wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 146/14). Natomiast bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie skarżącej. Brak dofinansowania spółki przez wspólnika należy odczytywać jako niechęć do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Brak skutecznych działań wspólnika spółki lub też jego bierność w kwestii dokonania przez nich wpłat do spółki na poczet wpisu sądowego należy uznać za przesłankę do odmowy udzielenia spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rezultacie spółka nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Jak wskazano wyżej opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru wydatków na współobywateli. Odmowa wspólników uiszczenia takiej opłaty nie może stanowić wyjątku od zasady odpłatności postępowania. W ocenie Sądu nie zaistniały uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że starszy referendarz prawidłowo odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.