III SA/Wa 498/11

WyrokWSA w Warszawie2011-10-17

Skład orzekający: Maciej Kurasz, Aneta Lemiesz, Ewa Radziszewska-Krupa

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy członek zarządu spółki z o.o. może ponosić odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za styczeń 2004 r., jeśli przestał pełnić funkcję członka zarządu w lutym 2004 r., a termin płatności tego zobowiązania przypadał na luty 2004 r.?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że członek zarządu nie ponosi odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, jeśli zobowiązanie podatkowe powstało po dacie jego odwołania z funkcji. W przypadku podatku VAT za styczeń 2004 r., termin płatności przypadał na luty 2004 r., kiedy skarżący nie był już członkiem zarządu, co wyklucza jego odpowiedzialność na podstawie art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. W pozostałym zakresie skargę oddalono, uznając, że organ prawidłowo zastosował przepisy.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Z. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej (DIS) orzekającą o jego solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki H. Sp. z o.o. w podatku VAT oraz podatku dochodowym. Wcześniejszy wyrok WSA uchylił decyzję DIS, wskazując na błędy w wykładni przepisów dotyczących odsetek i odpowiedzialności za zobowiązania powstałe po ogłoszeniu upadłości. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, DIS utrzymał w mocy decyzję o odpowiedzialności skarżącego za większość zaległości, z wyjątkiem VAT za luty 2004 r. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym podstępne wprowadzenie w błąd co do stanu finansowego spółki.
Rozstrzygnięcie
1) uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej podatku od towarów i usług za styczeń 2004r., 2) w pozostałej części oddala skargę, 3) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w części, o której mowa w punkcie 1 sentencji, 4) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz Z. N. kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant specjalista Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2011 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2003 r. i styczeń 2004r. oraz zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych od wynagrodzeń pracowników za listopad i grudzień 2003r. oraz podatku dochodowym od osób prawnych za listopad 2003r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej podatku od towarów i usług za styczeń 2004r., 2) w pozostałej części oddala skargę, 3) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w części, o której mowa w punkcie 1 sentencji, 4) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz Z. N. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (dalej "NUS") decyzją z [...] grudnia 2008r. orzekł o odpowiedzialności Z. N. (dalej "Skarżący") za zaległości podatkowe Spółki z o.o. H. z siedzibą w W. (poprzednia nazwa T. Sp. z o. o., dalej: "Spółka") z tytułu zaległości w: 1) podatku od towarów i usług (dalej: "VAT")za: październik i listopad 2003r, styczeń i luty 2004r., łącznie - 467.668zł z odsetkami za zwłokę - 301.946zł, 2) podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pobranych, a nie wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od wynagrodzeń pracowników za: wrzesień, grudzień 2003r., łącznie - 37.189,72 zł z odsetkami za zwłokę - 24.463 zł, 3) podatku dochodowym od osób prawnych wynikających ze deklaracji o wysokości pobranego podatku dochodowego od dochodów z dywidend oraz innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych za miesiąc listopad 2003r. - 12.900zł z odsetkami za zwłokę - 8.450 zł. 2. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "DIS"), po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, decyzją z [...] maja 2009r., uchylił ww. decyzję NUS w części dotyczącej orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego za zaległość podatkową Spółki w VAT za luty 2004r. i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie, w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 marca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 548/09 uchylił ww. decyzję DIS i wskazał, iż organy podatkowe dokonały błędnej wykładni i zastosowania art. 107 § 2 pkt 2 O.p., czyniąc Skarżącego odpowiedzialnym za odsetki od zaległości podatkowych Spółki naliczone w okresie od ogłoszenia upadłości. Zdaniem Sądu doszło też do naruszenia art. 187 § 1, art. 122, art. 121 i art. 124 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60, ze zm., dalej: "O.p.") przez niewystarczające odniesienie się do zarzutu odwołania, iż nieprawidłowo naliczono odsetki od zaległości podatkowych bez uwzględnienia częściowego zaspokojenia tych zaległości w postępowaniu upadłościowym. Sąd zwrócił też uwagę, że w aktach sprawy brak jest decyzji dotyczących obowiązków podatkowych spółki (czy równorzędnych z nimi deklaracji podatkowych ...), co pozwalałoby na zweryfikowanie zasadności obciążania Skarżącego zaległościami podatkowymi Spółki. Sąd wskazał, że nie wyjaśniono czy decyzja o odpowiedzialności podatkowej płatnika za pobrany, a niewpłacony podatek dochodowy od osób fizycznych, doręczono zgodnie z wymogiem art. 108 § 2 pkt 2 lit. b) O.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ww. wyroku wskazał, że nie uznaje trafności zarzutów Skarżącego, iż organy podatkowe nie uwzględniły braku jego winy w niezgłoszenie w porę wniosku o ogłoszenie upadłości. Ww. przesłanka wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. powinna być wykazana przy istotnym udziale Skarżącego, z jego inicjatywy. Skarżący w postępowaniu przed organami tej inicjatywy nie wykazywał. Gołosłownie tylko twierdził, że nie zajmował się finansami i był przez innych członków zarządu wprowadzany w błąd co do stanu finansowego Spółki. Nie wykluczone, że tak było w rzeczywistości. Jednak słusznie zauważyły organy, że członek zarządu ponosi ryzyko pełnienia takiej funkcji i ponosi związaną z tym odpowiedzialność. Nie ma obowiązku bycia członkiem zarządu spółki i członek zarządu w każdej chwili, bez podawania żadnych przyczyn z funkcji tej może zrezygnować. Jeśli jednak godzi się na funkcje faktycznie drugoplanową w spółce, ufając innym członkom zarządu, że to oni będą się zajmowali sprawami finansowymi spółki, to ponosić musi ryzyko takiego zaufania. Nawet fakt wprowadzenia go w błąd przez tych innych członków zarządu nie uwalnia go sam przez się od odpowiedzialności. Z drugiej strony przesłanka braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości nie może być zawężona tylko do takich sytuacji, jak choroba, długotrwały urlop, czy wyjazd szkoleniowy. Nie można a priori wykluczyć, że również szczególne stosunki wewnętrzne w spółce, w jej zarządzie mogą powodować taką sytuację, że jedni z członków zarządu w tym samym czasie nie ponoszą winy za niezgłoszenie w porę wniosku o upadłość, a u innych takiego braku winy stwierdzić nie można. Jednak nie sposób takiej okoliczności wykazać bez inicjatywy zainteresowanych członków zarządu. Takiej inicjatywy organy w sprawie słusznie nie zauważyły i tym samym nie sposób zarzucić im naruszenia prawa w zakresie takich ustaleń, które nie doprowadziły do stwierdzenia przesłanek uwalniających skarżącego od odpowiedzialności. Nie można jednak wykluczyć, że w przypadku ponownego rozpoznawania sprawy przy wykazaniu przez skarżącego stosownej inicjatywy dowodowej będzie możliwe wykazanie braku winy skarżącego w niezgłoszeniu w porę wniosku o upadłość. Sąd stwierdził ponadto, że organy podatkowego nie naruszyły prawa przy ustalania czy wniosek o ogłoszenie upadłości, złożony w marcu 2004r. był wnioskiem spóźnionym. Ustaleń dokonano na podstawie zebranego w sprawie materiału, bez przekroczenia dopuszczalnej swobody organów w ocenie materiału dowodowego. Prawidłowa była też w tym zakresie wykładnia treści art. 11 i 21 prawa upadłościowego i naprawczego. Sąd wskazał także, że przeanalizował wskazywane przez Skarżącego w skardze orzeczenia sądów. Nie mogą one – jak w uproszczeniu pisze Skarżący – uzasadniać braku jego odpowiedzialności za niezgłoszenie w terminie wniosku o upadłość, ale też i argumenty zawarte w tych orzeczeniach nie mogą wpłynąć na zmianę oceny badanych w niniejszym postępowaniu decyzji i postępowań podatkowych. 4. DIS decyzją z [...] listopada 2010r., po ponownym rozpatrzeniu odwołania Skarżącego od ww. decyzji NUS, uchylił ją i orzekł o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego z pozostałymi członkami zarządu Spółki za jej zaległości podatkowe wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi do daty ogłoszenia upadłości w VAT za październik 2003r. - 169.897zł z odsetkami za zwłokę - 7.855zł, za listopad 2003r. - 209.008zł z odsetkami za zwłokę - 7.035zł, za styczeń 2004r. - 11.447zł z odsetkami za zwłokę - 140zł; podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu pobranych, a nie wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od wynagrodzeń pracowników za wrzesień 2003r. - 20.748,22 zł z odsetkami za zwłokę - 1.236,00 zł, za grudzień 2003r. - 16.441,50 zł z odsetkami za zwłokę - 420zł; podatku dochodowego od osób prawnych w związku ze złożoną deklaracją o wysokości pobranego podatku dochodowego od dochodów z dywidend oraz innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych za listopad 2003r. - 12.900zł z odsetkami za zwłokę - 534zł. DIS umorzył też postępowanie w sprawie odpowiedzialności Skarżącego za zaległość podatkową Spółki w VAT za luty 2004r. z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu DIS, powołując się na treść art. 116 § 1, 2 i 4 O.p. wskazał, że w postępowaniu dotyczącym orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. organ podatkowy jest obowiązany wykazać jedynie pozytywne przesłanki, tj. okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce. Z akt sprawy wynika, że zarząd Spółki od 1990r. był czteroosobowy i wobec zarówno Skarżącego, jak i pozostałych członków zarządu (J. L., C. W., K. W.) orzeczono o odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki w odrębnych decyzjach. Skarżącego odwołano z funkcji członka zarządu 19 lutego 2004r. (odpis pełny KRS nr 0000029088). W związku z tym DIS zwrócił uwagę, że brak jest podstaw do orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania w VAT za luty 2004r., gdyż powstała ona, gdy nie pełnił on już funkcji członka zarządu Spółki. Na tej podstawie zasadne było umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe, na mocy art. 208 § 1 O.p. DIS, odwołując się do art. 107 § 1 O.p. oraz wyroku NSA z 27 maja 2008r. sygn. akt I FSK 593/07, stwierdził, że do powstania odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowej jest moment powstania zobowiązania podatkowego, a nie moment powstania zaległości podatkowej. Nie jest więc konieczne, aby w czasie pełnienia przez daną osobę funkcji członka zarządu nastąpiło przekształcenie zobowiązania podatkowego w zaległość podatkową. DIS uwzględniając wskazania ww. wyroku WSA stwierdził, że możliwe było jedynie naliczanie odsetek od zaległości podatkowych Spółki jedynie do dnia ogłoszenia upadłości Spółki (29 marca 2004r.) i tylko w tym zakresie Skarżący ponosi odpowiedzialność. DIS podkreślił, że Spółka nie wpłaciła wskazanych w deklaracji zobowiązań z tytułu VAT za X i XI 2003r. oraz za styczeń 2004r., jak również wpłaty wykazanej na deklaracji CIT-6, ani pobranego od pracowników podatku z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. DIS wyjaśnił także, że doszło do wypełnienia warunku z art. 108 § 2 pkt 2 lit. b) O.p., gdyż decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika doręczono syndykowi Spółki przed wszczęciem postępowania w sprawie odpowiedzialności podatkowej Skarżącego. W tym zakresie powołał się na pogląd WSA we Wrocławiu z 19 sierpnia 2004r. sygn. akt I SA/Wr 1711/02. Zdaniem DIS w trakcie postępowania prawidłowo przyjęto, że egzekucja z majątku Spółki była bezskuteczna na dzień wydania decyzji NUS z [...] grudnia 2008r. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w jej następstwie nie doszło do uzyskania należności Skarbu Państwa. Postępowanie upadłościowe należy traktować jako egzekucję uniwersalną. Nieskuteczność postępowania upadłościowego oznacza bezskuteczność egzekucji. W toku postępowania upadłościowego syndyk w wyniku likwidacji majątku masy upadłości tylko częściowo zaspokoił wierzytelności Skarbu Państwa. Skoro nie odzyskanie długów w postępowaniu upadłościowym równa się nieskutecznej egzekucji w postępowaniu administracyjnym, prowadzi to do wniosku, iż spełniona jest przesłanka bezskuteczności egzekucji i istnieje możliwość ich ściągnięcia od członków zarządu. DIS, wykonując zalecenie WSA, dotyczące przeanalizowania wpływu częściowego zaspokojenia zaległości podatkowych w postępowaniu upadłościowym na zakres odpowiedzialności Skarżącego, ustalił, iż z masy upadłości Spółki zaspokojono zaległości z tytułu: VAT za styczeń kwiecień i październik 2002r. łącznie z odsetkami - 29.849,10zł; podatku dochodowego od osób prawnych za grudzień 2001r. łącznie - 65.966,05 zł z odsetkami. W postępowaniu upadłościowym zaspokojono w 100% wyłącznie wierzytelności I kategorii, należności z II kategorii zaspokojono w 35%. Nie zostały więc zaspokojone zaległości podatkowe z odsetkami za zwłokę, za które orzeczono odpowiedzialność podatkową Skarżącego. Częściowe zaspokojenie zaległości podatkowych w postępowaniu upadłościowym nie wpłynęło więc na zakres odpowiedzialności strony, wynikający z ww. decyzji NUS. DIS, odnosząc się do zarzutu Skarżącego, iż złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie" zauważył, że Sąd w wyroku z 10 marca 2010r. nie stwierdził naruszeń prawa przy dokonaniu przez organy ustalenia, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożony w marcu 2004r. był wnioskiem spóźnionym. DIS stwierdził, że przesłanki do ogłoszenia wniosku o upadłość istniały wcześniej niż 24 marca 2004r. a członkowie zarządu Spółki podejmując decyzję o dalszym prowadzeniu działalności powinni być świadomi konsekwencji i ryzyka takich decyzji. Bilans przedsiębiorstwa za 2003r. wykazywał stratę – 608.026,38zł. Spółka zaprzestała płacić długu urzędowi skarbowemu jesienią 2003r. (październik), od czerwca 2003r. nie płaciła m.in. A. sp. z o.o. ., zaś 23 października 2002r. Spółka złożyła wniosek o objęcie postępowaniem restrukturyzacyjnym zaległości z tytułu VAT za styczeń i kwiecień 2002r. oraz podatku dochodowego od osób prawnych za grudzień 2001r., jednakże nie spełniała warunków, gdyż w dniu wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji posiadała nowe zaległości, m.in. w podatku dochodowym od osób fizycznych za wrzesień i grudzień 2003r., a w VAT za listopada i grudzień 2003r. i styczeń 2004r. Za ww. zobowiązania orzeczono o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego. Stan niewypłacalności z art. 11 prawa upadłościowego i naprawczego nastąpił i utrzymywał się do daty złożenia wniosku o upadłość. DIS stwierdził także, że z ww. wyroku WSA wynika, że gołosłowne są twierdzenia Skarżącego, że nie zajmował się finansami Spółki i był przez innych członków zarządu wprowadzany w błąd co do stanu finansowego Spółki. Członek zarządu ponosi ryzyko pełnienia takiej funkcji i ponosi związaną z tym odpowiedzialność. Nie ma obowiązku bycia członkiem zarządu spółki i członek zarządu w każdej chwili, bez podawania żadnych przyczyn z funkcji tej może zrezygnować. Jeśli jednak godzi się na funkcje faktycznie drugoplanową w spółce, ufając innym członkom zarządu, że to oni będą się zajmowali sprawami finansowymi spółki, to ponosić musi ryzyko takiego zaufania. Nawet fakt wprowadzenia go w błąd przez tych innych członków zarządu nie uwalnia go sam przez się od odpowiedzialności. DIS podkreślił, że członka zarządu, stosownie do art. 355 § 2 i art. 293 § 2 ustawy z 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 2037, ze zm., dalej "k.s.h.") obowiązuje zachowanie należytej staranności wynikającej z zawodowego charakteru jego działalności. Członek zarządu ma również obowiązek na bieżącą śledzić sprawy finansowe Spółki (art. 208 § 2 k.s.h. oraz wyroki SN: z 2 października 2008r. sygn. akt I UK 39/08, z 24 września 2008r. sygn. akt II CSK 142/08). Z art. 116 O.p., że zasadniczo o braku winy członka zarządu w niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przemawiają obiektywne przyczyny niemocy w zajmowaniu się sprawami spółki. 5. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji DIS, z uwagi na naruszenie art. 7 i art. 9 k.p.a. oraz art., 121, art. 122, art. 187, art. 188, art. 199 oraz art. 200a O.p. W uzasadnieniu wskazał, że został podstępnie wprowadzony w błąd przez innych członków władz Spółki, co do jej stanu finansowego, co tym samym wyłącza jego świadome działanie bądź zaniechanie. W swoich wystąpieniach do organów skarbowych informował, iż członkowie zarządu spółki nie mieli wpływu na decyzje finansowe prezesa Zarządu i jego brata wiceprezesa. Podkreślił, że wnosił o przeprowadzenie rozprawy i przesłuchanie na tę okoliczność prezesa oraz wiceprezesów Spółki. Powyższe uzasadnia jego zdaniem, iż nie powinien odpowiadać solidarnie za długi Spółki. Wskazał także, że powołał się w poprzedniej skardze na orzecznictwo SN i sądów administracyjnych uzasadniające brak winy za powstałą sytuację. 6. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w skarżonej decyzji. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych i to jedynie w części. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana P.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze, ale mające wpływ na tę ocenę. Sąd wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie, stosownie do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ponownie rozpoznającego sprawę, przed DIS nie doszło do naruszenia dyspozycji ww. przepisu. DIS, wydając zaskarżoną decyzję w sposób prawidłowy z uwzględnieniem zasad wskazanych w dyspozycji art. 122 i art. 187 § 1 O.p. uwzględnił całość materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, odnosząc się do kwestii budzących zastrzeżenia Sądu. W treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji po przedstawieniu stanu sprawy organ podatkowy w sposób należyty wyjaśnił stronie skarżącej zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, czyniąc zadość dyspozycji art. 124 O.p. w związku z art. 210 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 4 O.p. Wskazał, że niemożliwe było przeniesienie odpowiedzialności na Skarżącego za odsetki powstałe po ogłoszeniu upadłości oraz wyjaśnił, z jakiego powodu częściowe zaspokojenie zaległości podatkowych w postępowaniu upadłościowym nie wpłynęło na zmianę zakresu odpowiedzialności Skarżącego płynącej z art. 116 § 1 O.p. DIS wyjaśnił również z jakiego powodu doszło do prawidłowego wypełnienia przesłanki z art. 108 § 2 pkt 2 lit. a) O.p. Tym samym w sposób prawidłowy wykonał dyspozycję art. 153 P.p.s.a. Sąd stwierdza ponadto, że Skarżący w ponownie prowadzonym postępowaniu podatkowym, po zwrocie akt organowi podatkowemu, nie wykazał inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania braku winy w niezgłoszeniu w porę wniosku o upadłość. Z akt sprawy nie wynika, wbrew twierdzeniom skargi, że "nieustannie wnosił o przeprowadzenie rozprawy i przesłuchanie na tę okoliczność prezesa" Spółki oraz jej wiceprezesów oraz że którykolwiek z ww. wniosków został pominięty przez organy podatkowe. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ponownie rozpoznając sprawę, wskazuje, że na mocy art. 153 P.p.s.a. wiąże stanowisko Sądu wyrażone w wyroku z 10 marca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 548/09, co do prawidłowości ustaleń organów podatkowych w wyżej wymienionym zakresie. Nie mogły być zatem uznane za zasadne zarzuty skargi, że zaszła przesłanka uwalniająca Skarżącego od odpowiedzialności podatkowej za zobowiązania Spółki, wskazana w art. 116 § 1 pkt 1 pkt 1 lit. b) O.p. Członek zarządu, jak słusznie zauważył DIS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ponosi ryzyko pełnienia takiej funkcji i ponosi związaną z tym odpowiedzialność. Nie ma obowiązku bycia członkiem zarządu spółki i członek zarządu w każdej chwili, bez podawania żadnych przyczyn z funkcji tej może zrezygnować. Jeśli jednak godzi się na funkcje faktycznie drugoplanową w spółce, ufając innym członkom zarządu, że to oni będą się zajmowali sprawami finansowymi spółki, to ponosić musi ryzyko takiego zaufania. Prawidłowo również DIS wskazał, że członka zarządu, stosownie do art. 355 § 2 i art. 293 § 2 k.s.h. obowiązuje zachowanie należytej staranności wynikającej z zawodowego charakteru jego działalności. Członek zarządu ma również obowiązek na bieżącą śledzić sprawy finansowe Spółki. Fakt wprowadzenia go w błąd przez innych członków zarządu nie uwalnia go, sam przez się, od odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Spółki w rozumieniu ww. przepisu art. 116 § 1 O.p. Sąd, odnosząc się do zarzutu skargi, orzecznictwo SN i sądów administracyjnych, powołane w poprzedniej skardze, uzasadniające brak winy za powstałą sytuację, stwierdza, że WSA w wyroku z 10 marca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 548/09 wyjaśnił, że orzeczenia te nie mogą – jak w uproszczeniu pisze Skarżący – uzasadniać braku jego odpowiedzialności za niezgłoszenie w terminie wniosku o upadłość, ale też i argumenty zawarte w tych orzeczeniach nie mogą wpłynąć na zmianę oceny stanowiska badanych w postępowaniu decyzji i postępowań podatkowych. Stanowiskiem tym, na mocy ww. przepisu art. 153 P.p.s.a., Sąd ponownie rozpoznający sprawy jest związany. Sąd stwierdza również, że wiążące było również stanowisko WSA wyrażone w ww. wyroku z 10 marca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 548/09, co do braku naruszeń prawa przez organy podatkowe przy dokonywaniu ustaleń, że wniosek o ogłoszenie upadłości, złożony w marcu 2004r. był wnioskiem spóźnionym oraz, że wykładnia art. 11 i 21 prawa upadłościowego i naprawczego była prawidłowa. Powyższe rozważania uzasadniały zatem uznanie za niezasadne zarzutów skargi oraz częściowe oddalenie skargi, na mocy art. 151 P.p.s.a. Sąd uwzględnił skargę w części wskazanej w punkcie pierwszym sentencji wyroku – co do VAT za styczeń 2004r., biorąc pod uwagę przede wszystkim wyżej wskazany art. 134 § 1 P.p.s.a., który pozwala Sądowi dokonującemu oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uwzględnić skargę z powodu okoliczności wprawdzie niewskazane w skardze, ale mające wpływ na tę ocenę. Zdaniem Sądu nie do zaakceptowania było bowiem stanowisko DIS zawarte w zaskarżonej decyzji w zakresie możliwości przeniesienia odpowiedzialności na Skarżącego w odniesieniu do zaległości podatkowych w VAT za styczeń 2004r. Stanowisko DIS oprócz wadliwości materialnoprawnej – naruszenia art. 116 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 208 § 1 i art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) O.p. było ponadto niekonsekwentne. DIS przyjmuje bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że brak było podstaw do orzeczenia odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania w VAT za luty 2004r., gdyż powstała ona, gdy nie pełnił on już funkcji członka zarządu Spółki. Na tej podstawie DIS umarza postępowania, na mocy art. 208 § 1 O.p., jako bezprzedmiotowe, odwołując się jednocześnie do wyroku NSA z 27 maja 2008r. sygn. akt I FSK 593/07 oraz twierdząc, że do powstania odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowej ważny jest moment powstania zobowiązania podatkowego, a nie moment powstania zaległości podatkowej. Nie jest więc konieczne, aby w czasie pełnienia przez daną osobę funkcji członka zarządu nastąpiło przekształcenie zobowiązania podatkowego w zaległość podatkową. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyżej wymienionym orzeczeniu oraz stwierdza, że Naczelny Sad Administracyjny w wyrok z 22 stycznia 2009r. sygn. akt I FSK 1908/07, LEX nr 508224 stwierdził, że termin płatności podatku od towarów i usług (zobowiązania podatkowego) został określony na 25 dzień miesiąca, a tym samym konkretyzacja tego, powstałego z mocy prawa, zobowiązania podatkowego następuje z tym dniem. Zobowiązanie podatkowe w podatku VAT za dany miesiąc nie powstaje zatem z upływem ostatniego dnia miesiąca, w którym zaszły zdarzenia rodzące obowiązek podatkowy w zakresie podatku należnego, gdyż kształtuje go również wielkość podatku naliczonego wynikającego z faktur (dokumentów celnych) otrzymanych w tymże miesiącu, jak również w miesiącu go poprzedzającym, który nie został rozliczony w miesiącu ich otrzymania. Sąd stwierdza także, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest również pogląd, że orzekając o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, organ podatkowy jest zobowiązany wykazać okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, natomiast ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu (por. wyrok NSA z 6 marca 2003r. sygn. akt SA/Bd 85/03, POP 2003/4/93, wyrok WSA w Warszawie z 30 czerwca 2005r., sygn. akt III SA/Wa 629/04, LEX nr 181425). W związku z tym organy podatkowe prowadząc postępowanie w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki powinny najpierw stwierdzić istnienie przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, a po ich stwierdzeniu rozważyć, czy Skarżący przedstawił okoliczności egzoneracyjne (przesłanki negatywne). W przypadku braku którejkolwiek z przesłanek pozytywnych, nie ma konieczności rozważania istnienia przesłanek negatywnych. W takiej sytuacji nie może nastąpić orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu. Zdaniem Sądu, DIS w sposób jednoznaczny nie rozpatrzył przesłanki pozytywnej, odnoszącej się do pełnienia przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu Spółki w odniesieniu do zaległości podatkowej w VAT Spółki za styczeń 2004r., a w związku z tym naruszył ww. przepisy Ordynacji podatkowej, a przede wszystkim art. 116 § 1 i 2 tej ustawy. Organy obu instancji ustaliły w sposób prawidłowy, że Skarżący na podstawie danych zawartych w KRS, pełnił funkcję członka zarządu Spółki do 19 lutego 2004r. Zgodnie natomiast z art. 116 § 1 i 2 O.p. w brzmieniu obowiązującym w styczniu 2004r. Skarżący odpowiada za zaległości podatkowe Spółki z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez niego obowiązków członka zarządu. Skoro więc termin płatności VAT (zobowiązania podatkowego) określono na 25 dzień miesiąca, a tym samym konkretyzacja tego, powstałego z mocy prawa, zobowiązania podatkowego następuje z tym dniem. Zobowiązanie podatkowe w VAT za dany miesiąc nie powstaje zatem z upływem ostatniego dnia miesiąca, w którym zaszły zdarzenia rodzące obowiązek podatkowy w zakresie podatku należnego, gdyż kształtuje go również wielkość podatku naliczonego wynikającego z faktur (dokumentów celnych) otrzymanych w tymże miesiącu, jak również w miesiącu go poprzedzającym, który nie został rozliczony w miesiącu ich otrzymania (powołany ww. wyrok NSA z 22 stycznia 2009r. sygn. akt I FSK 1908/07, LEX nr 508224). Zobowiązania podatkowego w VAT za styczeń 2004r. wobec Spółki, w której Skarżący przestał być członkiem zarządu 19 lutego 2004r., powstało po tej dacie, tj. wówczas, gdy skarżący nie był członkiem zarządu Spółki. Zobowiązanie za styczeń 2004r. przeradzało się w zaległość podatkową po 25 lutego 2004r. W związku z tym, zdaniem Sądu, nieprawidłowe było przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na Skarżącego za styczeń 2004r. oraz tym samym zastosowanie art. 116 § 1 i 2 O.p. Zobowiązanie podatkowe w VAT z styczeń 2004r. ukonstytułowało się z mocy prawa, po dacie odwołania Skarżącego z funkcji członka zarządu. Podstawową natomiast przesłanką, od której ww. przepis art. 116 § 1 i 2 O.p. uzależnia możliwość orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe osoby prawnej jest pełnienie funkcji członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego. Skoro w odniesieniu do stycznia 2004r. nie zaszła przesłanka pozytywna do przeniesienia na Skarżącego odpowiedzialności podatkowej, o której mowa w art. 116 § 1 i 2 O.p., zaskarżona decyzja DIS podlegała w tej części uchyleniu, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 134 P.p.s.a. (punkt pierwszy sentencji). Orzeczenie z punktu drugiego sentencji ma uzasadnienie w dyspozycji art. 152 P.p.s.a., z którego wynika, że w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie mogą wyć wykonane. Sąd o kosztach postępowania sądowego (punkt trzeci sentencji) orzekł na mocy art. 200 i art. 209 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło