III SA/Wa 506/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2009 r. postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł (sto złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący – P.S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. ponad kwotę kosztów już poniesionych (100 zł) oraz o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego aktualny stan majątkowy i wysokość dochodów nie pozwalają na poniesienie dodatkowych kosztów sądowych. Skarżący nie posiada żadnego majątku, a jego miesięczny dochód wynosi 398,63 zł netto. Żyje dzięki pomocy przyjaciół. Do wniosku skarżący załączył druk ZUS RCA, z którego wynika, że jest zatrudniony na ¼ etatu w S. z wynagrodzeniem w wysokości 462,50 zł brutto. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania dokumentów. W odpowiedzi skarżący nadesłał zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r. Ponadto wyjaśnił, że od 29 grudnia 2014 r. utrzymuje się z dochodu z tytułu umowy o pracę. Z kolei do połowy 2014 r. otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych. Od tego czasu nie posiada rachunków bankowych. Mieszka w mieszkaniach córki, mamy lub przyjaciół, w zależności od tego czy przebywa we W. czy też w K. . Korzysta z nieodpłatnej możliwości zamieszkania i wyżywienia u osób, którym kiedyś pomógł. Powyższe rekompensuje darczyńcom sprzątając, gotując, pilnując dzieci. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (ponad 100 zł) oraz ustanowienie pełnomocnika tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego, przyjąć należy, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z oświadczeń i dokumentów nadesłanych przez skarżącego jego dochód stanowi jedynie wynagrodzenie za pracę (1/4 etatu) w wysokości ok. 400 zł netto miesięcznie. Roczny przychód skarżącego za 2015 r. wyniósł 4.880,49 zł (zgodnie z PIT-37). Skarżący nie posiada majątku ani oszczędności. W utrzymaniu, w zakresie mieszkania i wyżywienia, korzysta z pomocy matki, córki lub przyjaciół. Przyjąć w związku z tym należy, że skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w całości. Orzekając o częściowym zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych, referendarz sądowy wziął również pod uwagę, że oświadczenia skarżącego zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności za podawanie nieprawdziwych danych lub zatajanie prawdy. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (radcy prawnego) uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Po pierwsze, wydaje się, że skarżący wnosząc o ustanowienie pełnomocnika zrobił to niejako "przy okazji" wnioskowania o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku nie wynika bowiem jakakolwiek argumentacja w tym zakresie. Ponadto, na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (tzn. również w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.