III SA/Wa 52/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie ze skargi U. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego "U." sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 44.376 zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że z uwagi na dokonane zajęcia egzekucyjne obecnie nie posiada ona w swoich zasobach finansowych środków pozwalających na pokrycie pełnych kosztów postępowania, w szczególności w zakresie wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała przy piśmie z dnia 27 lipca 2017 r. następujące dokumenty: zeznania podatkowe CIT-8 za 2015 r. i 2016 r., bilanse spółki sporządzone na dzień 31 grudnia 2015 r. i 31 grudnia 2016 r., rachunki zysków i strat spółki sporządzone za okresy od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. oraz od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r., deklaracje podatkowe VAT-7 za miesiące od grudnia 2016 r. do maja 2017 r. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 31 sierpnia 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca zarzuciła w sprzeciwie naruszenie przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez nie przyznanie jej prawa pomocy w sytuacji, gdy wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca odnosząc się do stanowiska referendarza sądowego zaprezentowanego w zaskarżonym orzeczeniu zarzuciła, że nie uwzględnia ono jej obecnej sytuacji finansowej, która uległa pogorszeniu w porównaniu do tej z 2016 roku, do której odwołuje się referendarz w zaskarżonym orzeczeniu. Skarżąca opierając się na danych zawartych w złożonych przez siebie dokumentach zauważyła, że jeszcze w 2015 roku osiągnęła ona dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 650.383,04 zł, natomiast już w 2016 roku odnotowała stratę w kwocie 2.101.860,25 zł. Skarżąca wskazała też, że od marca 2017 roku nie dokonała żadnej dostawy towarów, wobec czego nie uzyskuje obecnie przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto Skarżąca zwróciła uwagę, że nie może swobodnie dysponować swoimi przychodami, z uwagi na prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne oraz zajęcie jej rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 44.376 zł. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też wskazać, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd ponownie podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Z przedłożonych przez Skarżącą deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od grudnia 2016 r. do maja 2017 r. wynika, że pomimo wskazywanego przez siebie egzekucyjnego zajęcia jej rachunków bankowych oraz spowodowanego tym braku dostępu do wpływających tam środków pieniężnych stanowiących przychód z prowadzonej działalności gospodarczej, Skarżąca w powyższym okresie dokonywała co miesiąc nabycia towarów i usług, na kwoty netto - odpowiednio - 99.532.552 zł, 988.657 zł, 177.718 zł, 36.055 zł, 45.746 zł, 26.801 zł. Ponadto w miesiącach: grudzień 2016 r. oraz styczniu, kwietniu i maju 2017 r. Skarżąca dokonywała też zakupu towarów i usług zaliczanych do środków trwałych na kwoty netto - odpowiednio - 74.089 zł, 18.181 zł, 31.608 zł, 587 zł. Powyższe oznacza, że Skarżąca wydatkowała te kwoty na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej i pokrycie związanych z nią kosztów. Jednakże jak już wskazano powyżej, koszty sądowe związane z wniesioną przez Skarżącą w niniejszej sprawie skargą kasacyjną są jednym z wydatków związanych z prowadzoną przez Skarżącą działalnością gospodarczą i winny być pokrywane przez nią na równi z innymi wydatkami w ramach posiadanych środków. Zdaniem Sądu, pokrywanie przez Skarżącą jedynie pozostałych wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, oznacza preferowanie przez nią wydatków innych, niż te związane z pokrywaniem kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślić również należy, że zgodnie z tym na co wskazał już referendarz sądowy, ze złożonych przez Skarżącą dokumentów wynika, iż w 2016 roku osiągnęła ona przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.675.149.420,28 zł. Przy tym zauważyć należy, że zgodnie z poglądami prezentowanymi w orzecznictwie NSA strata powstała w tym roku, na którą powołuje się Skarżąca skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Dlatego bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był jej końcowy wynik finansowy za 2016 rok (por. postanowienia NSA: z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt I FZ 436/04). Odnotować również należy, że na koniec 2016 roku Skarżąca posiadała aktywa trwałe o wartości 1.380.776,77 zł oraz aktywa obrotowe o wartości 332.747.883,61 zł. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu nie pozwalają uznać, że w przypadku Skarżącej została spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.