III SA/Wa 535/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe 2014 r. i 2015 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – T. sp. z o.o. sp.k. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała na trudną sytuację ekonomiczną, która utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej i zaburza płynność finansową. W efekcie zmuszona była ograniczyć zakres tej działalności. Skarżąca przedłożyła postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła, że w 2018 r. nie dokonywała sprzedaży towarów, w związku z czym nie osiągnęła przychodów. Poinformowała, że wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika zostanie wypłacone dopiero po przyjęciu przez Sąd złożonej skargi do rozpatrzenia. Skarżąca przedłożyła m. in. sprawozdania finansowe, deklaracje VAT-7, wyciągi bankowe. Jednocześnie zwróciła się z prośbą o przedłużenie do 25 kwietnia br. terminu do dostarczenia dodatkowej dokumentacji. Zarządzeniem z 25 kwietnia 2018 r. termin ten przedłużono do 7 maja 2018 r. W pismach z 25 kwietnia i 15 maja 2018 r. Skarżąca ponowiła prośbę o przedłużenie wskazanego terminu. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do Sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przesłankami tymi są: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku wskazanych wyżej podmiotów rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Oceniając ten wniosek z punktu widzenia wskazanej wyżej przesłanki referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jakkolwiek referendarz sądowy nie neguje, że aktualnie sytuacja Skarżącej nie należy do najłatwiejszych (w składanych za ostatnie miesiące deklaracjach VAT-7 wykazuje zerową sprzedaż, posiada wymagalne zobowiązania wobec kilkunastu wierzycieli, nie posiada wartościowych składników majątku), niemniej okoliczności te nie mogą automatycznie przesądzać o przyznaniu jej prawa pomocy. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy przedsiębiorca, który faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i jednocześnie rezygnuje z aktywności, przez co nie osiąga przychodów, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Tym bardziej, że – jak wynika z dokumentacji finansowej – jeszcze w 2015 r. Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości ponad 166.945.636 zł (dane z rachunku zysków i strat). Co prawda w 2016 r. przychodu już nie osiągnęła, niemniej w dalszym ciągu ponosiła koszty działalności operacyjnej. Wyniosły one wówczas ponad 378.911 zł i złożyły się na nie m. in. amortyzacja ponad 88.034 zł, usługi obce 63.967 zł, wynagrodzenia 180.521 zł. Na koniec 2016 r. dysponowała również środkami pieniężnymi w wysokości ponad 106.690 zł. Powyższe dane dyskwalifikują Skarżącą jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Przeczą one bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Tymczasem Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego na obecnym etapie wpisu. Jakkolwiek nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, w jaki środki te wykorzystała (wyłącznie jej decyzją jest na jaki cel środki te przeznaczyła), niemniej nie może ona obecnie skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania, a zatem ich przerzucenia na ogół społeczeństwa, w sytuacji gdy mogła przygotować się na ich poniesienie. Nie można też tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca ponosi koszty (a przynajmniej liczy się z koniecznością ich poniesienia) wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Jak sama oświadczyła wynagrodzenie to "zostanie wypłacone dopiero po przyjęciu przez Sąd złożonej skargi do rozpatrzenia w postępowaniu sądowym". Referendarz sądowy nie widzi zatem powodu, dla którego Skarżąca nie mogłaby także sfinansować kosztów związanych ze swym udziałem w tym postępowaniu. Brak jest bowiem podstaw by wydatki związane z obsługą prawną traktować w sposób uprzywilejowany. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, iż tego typu zobowiązania umowne nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi (zob. postanowienia NSA z: 30 czerwca 2016 r., II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., II FZ 174/16). Z tych względów referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. Jednocześnie referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by po raz kolejny przedłużyć Skarżącej termin do dostarczenia pozostałej dokumentacji. Po pierwsze już te dokumenty, które Skarżąca złożyła pozwoliły rozpoznać jej wniosek. Po drugie skargę złożyła w styczniu br., zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy w marcu br. Inicjując to postępowanie mogła się więc spodziewać, że zostanie wezwana do dostarczenia dokumentacji uzupełniającej złożony wniosek. Zwłaszcza, że Skarżąca nie jest pozostawiona bez pomocy prawnej, gdyż korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika.