III SA/Wa 557/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak – Osetek (sprawozdawca), sędzia WSA Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi D. sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. ("NUS") wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku Skarżącej D. Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych: z dnia 29 grudnia 2014 r. nr [...] obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres 01/2014. od nr [...] do nr [...] z dnia 21.05.2015 r. obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okresy 01-02/2013. 08-09/2013, 12/2013, w łącznej kwocie należności głównej 4.768.00 zł. wraz z odsetkami. NUS, działając jako organ egzekucyjny, na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a., wystosował zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego: • z 12 stycznia 2015 r. nr [...] skierowane do Banku [...] S.A. we W.; • z 8 czerwca 2015 r. nr [...] skierowane do [...] S.A. w K.; [...] S.A. poinformował, iż nie prowadzi rachunków bankowych na rzecz D. Sp. z o.o. Organ egzekucyjny wystosował zapytania do systemu CERBER oraz OGNIVO, które jednak nie dostarczyły informacji o nowych rachunkach bankowych Spółki. Z uzyskanych informacji z 29 sierpnia 2016 r. wynika, że rachunki w Banku [...] S.A. zostały zamknięte. Również [...] Bank S.A. poinformował, że rachunek bankowy został wypowiedziany przez Bank. Również z informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że nie odnotowano ksiąg wieczystych zarejestrowanych na Zobowiązaną Spółkę. Spółka nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Ponadto, z raportu poborcy skarbowego z dnia 24 sierpnia 2016 r. wynika, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej w lokalu mieszczącym się pod adresem ul. [...]. Mieści się tam tylko wirtualne biuro N. Sp. z o.o. NUS postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] (umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku D. Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], od nr [...] do nr [...]. Jego zdaniem, czynności w ramach egzekucji nie przyniosły wymiernych efektów, zaś stan majątku Strony nie rokuje na poprawę sytuacji majątkowej, a rezultacie do wyegzekwowania należności. Skarżąca, w zażaleniu z 9 września 2016 r. wniosła o uchylenie postanowienia z 29 sierpnia 2016 r. w całości oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do niniejszego zażalenia. Zarzuciła naruszenie: • art. 7. art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.; • art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. ; Dyrektor Izby Skarbowej w W. ("DIS"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 t.j., dalej jako "k.p.a.")oraz art. 18, art. 59 § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 t.j., dalej jako "u.p.e.a.") postanowieniem z [...] listopada 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NUS. DIS podzielił pogląd, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym podjął kompleksowe działania mające na celu wyegzekwowanie dochodzonych należności, natomiast instytucja wyjawienia majątku dłużnika ma charakter pomocniczy "nieobowiązkowy". Natomiast w sprawie brak jest podstaw do uznania, że wskutek wezwania sądu Strona wskaże składniki, które realnie zaspokoją w toku egzekucji dochodzone należności. Zdaniem DIS, zasadność sporządzania kalkulacji potencjalnych wydatków egzekucyjnych oraz możliwych do odzyskania kwot istnieje gdy organ egzekucyjny musi dokonać oceny, czy egzekucja ze znanego majątku zobowiązanego może doprowadzić do pokrycia wydatków egzekucyjnych. Natomiast w sytuacji gdy organ egzekucyjny nie posiada wiedzy o majątku zobowiązanego, wobec którego może efektywnie zastosować środek egzekucyjny wymieniony przez ustawodawcę w art. la pkt 12 u.p.e.a., to tym samym należy przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem DIS, ocena stanu majątkowego Spółki, dokonana została na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, a przedstawione spisy z natury oraz zestawienia obrotów i sald obejmują lata 2011 r. - 03.2016 r. – była jednoznaczna. W szczególności, lokal siedziby był zamknięty, a wiec egzekucja z pieniędzy i ruchomości była niemożliwa. Ponadto, w większości załączone kopie arkuszy spisu z natury nie zostały sporządzone przez komisję inwentaryzacyjną (brak jest w nich wskazania osób wchodzących w skład komisji i ich podpisów), co nie daje gwarancji, czy spisy te są sporządzone rzetelnie. Ponadto, w okresie, którym objęte są wydruki obrotów i salda, organ egzekucyjny albo nie prowadził jeszcze egzekucji do Spółki albo korespondencja zawierająca zawiadomienia o zajęciach nie była podejmowana przez adresata, mimo dwukrotnego awizowania, z uwagi na zamknięty lokal. Stąd, z uwagi na niemożność ustalenia majątku, co do którego można byłoby skierować skuteczną egzekucję, dalsze prowadzenie egzekucji prowadziłoby do generowania kosztów postępowania egzekucyjnego. Spółka skargą z 28 grudnia 2016 r. zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Nadto Strona zarzuciła naruszenie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. Konsekwencją wskazanych błędów organów jest naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Skarżąca podniosła brak wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy egzekucyjnej. Nie zostały zatem podjęte wszelkie niezbędne czynności w celu ustalenia majątku. W ocenie Spółki doszło do błędnego uznania za prawidłowe umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, pomimo że Skarżąca przez cały okres prowadzonego postępowania egzekucyjnego posiadała majątek, w tym środki trwale (ruchomości) oraz stan kasy. Skarżąca zwróciła uwagę na to, że , iż w okresie prowadzenia postępowania egzekucyjnego Skarżąca Spółka posiadała zarówno środki trwałe (ruchomości), jak i stan kasy (gotówkę) oraz przysługujące jej od innych podmiotów wierzytelności, na dowód czego przedstawione zostały stosowne dokumenty. DIS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje: 1. Skargę należy oddalić. 2. Jako podstawę skargi Strona oznaczyła naruszenie art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.; art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zdaniem Strony, postępowanie przeprowadzone przez organy nie wypełnia standardów przewidzianych w k.p.a., nie zastosowano też instytucji przewidzianych przez ustawodawcę w celu wyjawienia majątku i nie oszacowano majątku i wydatków egzekucyjnych. 3. Przedmiotem sporu jest zgodność z prawem rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czyli rozstrzygnięcia z art. 59 u.p.e.a. Skutkiem tego rodzaju postanowienia jest zaprzestanie postępowania egzekucyjnego. 4. Nieuzasadnione są obawy i zastrzeżenia wyrażane przez Stronę w skardze (np. s 3 pkt 12 zd. drugie, k 4 akt sądowych), zgodnie z którymi umorzenie postępowania było "nie tylko przedwczesne, ale również całkowicie bezzasadne", ponieważ nawet ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku. Sąd podziela pogląd, że postępowanie egzekucyjne umorzone z przyczyn określonych w art. 59 § 2 u.p.e.a. można ponownie wszcząć, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodów Zobowiązanej Spółki, przewyższające wydatki egzekucyjne. Spółka zresztą może sama uregulować swoje zobowiązania wobec Skarbu Państwa, mimo braku toczącego się postępowania egzekucyjnego – tym bardziej, że, jak wskazała, jest przekonana, że posiada majątek. Tym samym nie sposób uznać, ze w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały naruszone interesy Skarżącej. 5. Zdaniem Sądu, Skarżąca nawet w skardze nie wykazała, by posiadała majątek. DIS, podejmując ocenę o sytuacji majątkowej Strony poddał analizie relacje poborców skarbowych i zwrotne potwierdzenia odbioru korespondencji kierowanej w różnym okresie do Spółki. Trafny przy tym jest wniosek, że lokal siedziby był zamknięty a w konsekwencji egzekucja z pieniędzy i ruchomości była niemożliwa. Sąd zauważa, ze kopie arkuszy spisu z natury, na które zdaje się powoływać Strona w pkt 8 skargi nie zostały sporządzone przez komisję inwentaryzacyjną (brak jest w nich wskazania osób wchodzących w skład komisji i ich podpisów), zaś w okresie, którym objęte są wydruki obrotów i salda, organ egzekucyjny albo nie prowadził jeszcze egzekucji do Spółki albo korespondencja zawierająca zawiadomienia o zajęciach nie była podejmowana przez adresata. W ocenie Sądu, egzekucja nie mogła zostać również przeprowadzona pod "wirtualnym adresem". Organy egzekucyjne podjęły szereg działań, wzmiankowanych tylko w części historycznej, mających na celu wyegzekwowanie dochodzonych należności. Tytułem przykładu tylko należy wymienić, że doszło do zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego przez: Bank [...] S.A.. oraz [...] S.A. [...] S.A. poinformował, iż nie prowadzi rachunków bankowych na rzecz D. Sp. z o.o. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. posłużył się aplikacjami CERBER, OGNIVO - aby uzyskać informacje o nowych rachunkach bankowych. W celu ustalenia majątku Zobowiązanej Spółki, organ egzekucyjny skierował zapytania do Ksiąg Wieczystych oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. 6. W konsekwencji, skoro niewykazane zostało przez Stronę istnienie majątku, do którego można było skierować skuteczną egzekucję na dzień wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ani nawet w skardze do Sądu, należało uznać bezskuteczność zarzutu naruszenia art. 59 § 2 i § 3 u.p.e.a. 7. Sąd podziela pogląd wyrażany zarówno przez Skarżącą, jak i organy administracji, zgodnie z którym organ egzekucyjny przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie 59 § 2 u.p.e.a. - regulacji przewidującej uznanie administracyjne, zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, gdyż tylko takie postępowanie pozwala na podjęcie zgodnego z prawem postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (wyrok z 5 stycznia 2017 r., II FSK 2883/15 , CBOSA). Zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygnięcie dowolnym, co implikuje jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Wymogi te jednak zostały w sprawie dochowane ze skutkiem także dla oceny zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W szczególności, działanie organów administracji oparte były na zasadzie wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a poczynione ustalenia zawarto w uzasadnieniu postanowienia. 8. Sąd podziela pogląd, że kalkulacja wydatków egzekucyjnych, do której nawiązuje Strona w skardze (s. 2 skargi, k 4 akt sądowych) powinna zostać przeprowadzona zarówno w sytuacji, gdy art. 59 § 2 u.p.e.a. ma być zastosowany na wniosek, jak i z urzędu. Dokonując takiej kalkulacji, organ egzekucyjny ma obowiązek przeprowadzenia rachunku, w którym uwzględni przewidywaną wysokość kosztów egzekucyjnych i kwoty, która mogłaby być ewentualnie uzyskana w postępowaniu egzekucyjnym, przy czym uwzględnić musi wszystkie środki egzekucyjne zastosowane w sprawie na dzień wydawania postanowienia w tym przedmiocie. Organ egzekucyjny nie musi w sytuacji wystąpienia "przestoju" w postępowaniu egzekucyjnym uwzględniać ewentualnych kwot, które mogłyby zostać uzyskane po zastosowaniu środków, które miały przynieść oczekiwany, ale niepewny rezultat w przyszłości. W przypadku bowiem, gdy w przyszłości (po umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.) okaże się, że majątek zobowiązanego pozwala na zaspokojenie wierzyciela, organ egzekucyjny będzie mógł ponownie wszcząć postępowanie egzekucyjne. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (wyrok NSA z dnia 13 marca 2013r., II GSK 2373/11, LEX nr 1302902). Pozwala to również na kontrolę sposobu skorzystania przez organ egzekucyjny z przyznanego mu uznania administracyjnego (Piotr Marek Przybysz, Komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, System Informacji Prawnej LEX). 9. Uwagi o "prawie i obowiązku sporządzania kalkulacji" maja w sprawie o tyle ograniczone zastosowanie, że w sytuacji gdy organ egzekucyjny nie posiada wiedzy o majątku zobowiązanego, wobec którego może efektywnie zastosować środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., to tym samym należy przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Tym samym przeprowadzenie kalkulacji pozbawione jest celu, sensu i racji bytu. 10. Słusznie wskazał organ odwoławczy, że z art. 71 § 1 u.p.e.a. wynika, iż w przypadku bezskuteczności egzekucji należności pieniężnych, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Skarżąca wadliwie wywodzi z art. 71 § 1 u.p.e.a, obowiązek wystąpienia organów do Sądu. Zdaniem Sądu bowiem przepis ten dopuszcza w treści wystąpienie do sądu o wyjawienie majątku jako uprawnienie organu, nie zaś konieczność ("może" użyte w treści przepisu), nadto rozważanie uprawnienia jest uzależnione od wcześniejszej bezskuteczności egzekucji. W treści tego przepisu ustawodawca jednoznacznie dopuszcza wystąpienie do sądu o wyjawienie majątku jako uprawnienie organu, nie zaś konieczność. Poglądy te są również wyrażane w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., I FSK 712/12, 15 kwietnia 2014 r. I GSK 1033/12, CBOSA), zaś Sąd nie jest uprawniony do lekceważenia wskazań wynikających z dorobku prawnego. Na fakultatywny charakter spornego uprawnienia wskazuje zresztą bezpośrednio ustawodawca w przywołanym przepisie, powołując się na "możliwość", a nie na "obowiązek" wystąpienia. 11. W konsekwencji, zdaniem Sądu, brak zastosowania trybu przewidzianego w art. 71 u.p.e.a. nie stanowi w realiach sprawy przedstawionych w części historycznej, zwłaszcza wobec szeregu czynności podjętych przez organy w celu ustalenia majątku, o braku wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Skoro Spółka nie tylko nie uregulowała dobrowolnie zobowiązań, ale również w toku postępowania nie ujawniła majątku podlegającego egzekucji, to uzasadniony pogląd organów, że Skarżąca nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi. Zdaniem Sądu, Skarżąca nie została pozbawiona prawa samodzielnego wskazania składników, które realnie zaspokoją w toku egzekucji dochodzone należności. 12. Z tych powodów nie sposób uznać, ze w sprawie miało miejsce naruszenie przepisów wskazanych jako podstawa skargi, tj. art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.; art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. 13. Dlatego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.