III SA/Wa 560/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. sp. j. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – K. sp. j. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że cały jej majątek trwały jest zajęty przez wierzycieli. Zajęciu podlega także konto bankowe, co powoduje, że Skarżąca faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych [...] zł. Strata za ostatni rok wyniosła natomiast [...] zł. Skarżąca ujawniła stan rachunku bankowego, na którym widnieje debet w wysokości [...] zł. Powołała się na fakt ciążących na niej zobowiązań. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że w 2017 r. została wykreślona z rejestru podatników VAT. Dodała, że z uwagi na dokonane zajęcia wszelkie środki należne spółce kierowane są bezpośrednio na konto urzędu skarbowego. Skarżąca przedłożyła m. in. zestawienie zobowiązań i należności, dokumenty potwierdzające zajęcia egzekucyjne, bilans, rachunek zysków i strat, sprawozdanie finansowe, wykaz środków trwałych, zeznania podatkowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego wystąpienia tej przesłanki Skarżąca nie wykazała. Przede wszystkim zaś referendarz sądowy w pełni podziela stanowisko wyrażone w wydanych wobec Skarżącej dwóch postanowieniach z 22 sierpnia 2018 r. w sprawach V SA/Wa 68/18, V SA/Wa 241/18. Nie można bowiem zapominać, że w latach 2015-2016 prowadziła ona działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i była to działalność dochodowa. W sprawozdaniu finansowym za 2016 r. ujawniono, że Skarżąca uzyskała przychody netto ze sprzedaży produktów i usług w wysokości [...] zł. Przychody ogółem wyniosły [...] zł. Zysk księgowy wyniósł [...] zł. W informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego zaproponowano, aby [...] zł przeznaczyć na zwiększenie kapitału własnego Spółki, a 60% zysku brutto tj. [...] zł – do pobrania przez właścicieli. Ma to o tyle istotne znaczenie, że podmiotem ubiegającym się o prawo pomocy jest spółka jawna. W orzecznictwie wyrażono natomiast pogląd, iż dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej, ale także sytuacja jej wspólników. W postanowieniu z 7 kwietnia 2009 r. (I FZ 70/09, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził mianowicie, że nieuzasadnione byłoby przyjęcie, iż przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach. W rezultacie dla pozytywnego rozpoznania wniosku spółki jawnej, nie jest wystarczającą podstawą brak możliwości poniesienia przezeń kosztów postępowania. Konieczne jest bowiem jeszcze uprzednie zbadanie, czy na uiszczenie tych kosztów pozwala stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki. Tym samym trudno zgodzić się z argumentem Skarżącej, iż ani ona, ani jej wspólnicy nie posiadają środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Co prawda wysokość wpisu od skargi kasacyjnej - jedynego kosztu sądowego, do którego uiszczenia jest ona zobowiązana na tym etapie postępowania jest znaczna (50.000 zł), niemniej porównanie go choćby z wysokością przychodu pozwala na wniosek, że miała ona możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków na jego sfinansowanie. Poziom tego przychodu obrazują zeznania podatkowe wspólników – w szczególności za 2016 r., gdzie wykazali oni przychód spółki wynoszący [...] zł (dane na podstawie informacji PIT/B). Oznacza to, że każdy ze wspólników osiągnął w tym czasie przychód z działalności gospodarczej na poziomie [...] zł. W tej sytuacji nie może mieć decydującego znaczenia fakt, iż w chwili obecnej wysokość obrotów Skarżącej spadła w porównaniu z latami 2015-2016. W dalszym bowiem ciągu skala tych obrotów nie jest mała. Zgodnie z informacją PIT/B w 2017 r. Skarżąca uzyskała przychód w wysokości [...] zł. W 2018 r. przychód ten nadal uzyskuje – na dzień 31 lipca 2018 r. było to [...] zł. Wskazać równocześnie należy, że wynik finansowy zarówno za 2017 r., jak i za 2018 r. był ujemny (koszty przewyższyły przychód). Okoliczność, że Skarżąca ponosiła we wskazanych okresach wydatki w związku z działalnością gospodarczą oznacza, iż posiadała środki na ich pokrycie. Tymczasem jej obowiązkiem jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą było również zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami. Nie można też zapominać, iż Skarżąca posiada środki trwałe o wartości (jak sama zadeklarowała) [...] zł. Są wśród nich – co wynika z ewidencji tych środków – zarówno grunty i nieruchomości zabudowane, jak i ruchomości, w tym samochody. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2012 r. (II GZ 478/12) od strony można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob. też postanowienie NSA z 15 kwietnia 2016 r., I FZ 565/15). Co istotne w sprawozdaniu finansowym za 2016 r. wskazano również, że Skarżąca udzieliła pożyczki – zgodnie z umową - w wysokości [...] zł. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem kasacyjnym. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.