III SA/Wa 596/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z 26 października 2009 r. A. K. (dalej - "Skarżąca") wniosła o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej, z powodu złej sytuacji materialnej. Wyjaśniła, iż ma na utrzymaniu dwoje dorosłych dzieci, które kontynuują naukę oraz schorowanego męża pobierającego świadczenie rentowe z ZUS. Skarżąca osiąga dochód w wysokości 1.100 zł brutto. Wskazała ponadto, że poniosła już opłatę w wysokości 100 zł związaną ze sprawą i w jej przekonaniu, w tej kwocie mieści się koszt sporządzenia uzasadnienia. Stwierdziła również, iż płaci podatki na utrzymanie wymiaru sprawiedliwości. Pismem z 3 listopada 2009 r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF, a także do nadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwoma dorosłymi synami. Łączny miesięczny dochód brutto rodziny Skarżącej wynosi 2.017 zł i jest osiągany przez męża z tytułu renty i umowy pracę. Z jego dochodów utrzymywana jest cała 4 - osobowa rodzina oraz pokrywane są koszty stałe tj. czynsz najmu, światło, gaz, telefon oraz potrzeby życiowe każdego z członków rodziny. Dochód brutto na jedną osobę wynosi 504,27 zł brutto (361 zł netto). Koszty miesięczne leczenia męża Skarżącej wynoszą 150 zł. Po dokonaniu podstawowych opłat, na utrzymanie rodziny pozostaje kwota 699,38 zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie majątkowym Skarżąca wskazała, że nie posiada żadnego majątku poza mieszkaniem spółdzielczym lokatorskim o pow. 42,5 m². Nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Członkowie jej rodziny również nie posiadają majątku. Do wniosku Skarżąca załączyła świadectwo pracy, kopię umowy o pracę na czas próbny męża, orzeczenie o niezdolności od pracy męża, fakturę za leki. W piśmie złączonym do wniosku Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada rachunku bankowego, z kolei nadesłanie zeznania za 2008 r. uznała za zbędne, gdyż jej sytuacja materialna i rodzinna uległa radykalnej zamianie. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 §1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 §2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 §3 P.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Referendarza sądowego, sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżąca wykazała bowiem, iż nie jest wstanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto, decydując o ustanowieniu pełnomocnika, Referendarz sądowy kierował się argumentacją zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08). Sąd ten stanął na stanowisku, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. własne). W niniejszej sprawie szczególnego znaczenia nabiera ostatnio wymieniony element. Z treści pisma Skarżącej z 14 listopada 2008 r. wynika bowiem, że zamierza on wnieść skargę kasacyjną od wyroku z 17 września 2009 r. Tymczasem w świetle art. 175 P.p.s.a. wyłącznie uprawnionym do sporządzenia skargi kasacyjnej jest profesjonalny pełnomocnik w osobie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Dokonując natomiast oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznać należy, iż Skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa dawała podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności wskazać należy na fakt, iż na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym elementem kosztów sądowych jest opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł i ewentualnie wpis od skargi kasacyjnej również w wysokości 100 zł (łącznie 200 zł). Kwota ta nie jest obciążeniem finansowym ponad możliwości Skarżącej. Oceniając sytuację materialną Skarżącej należy mieć na względzie, że jej mąż uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.276 zł oraz z tytułu renty w wysokości 741 zł. Z kolei do końca października dochód z tytułu umowy o pracę uzyskiwała również Skarżąca w wysokości 1.100 zł. Ponadto Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma dorosłymi synami (28 i 21 lat), którzy, zważywszy na dość trudną sytuację materialną rodziny, mogą podjąć zatrudnienie lub podjąć jakiekolwiek prace dorywcze. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć Skarżącej, której rodzina posiada źródła dochodów. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie Referendarza sądowego, Skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Wprawdzie jej aktualna sytuacja finansowa nie jest najlepsza, jednakże jak Skarżąca sama wskazuje uległa ona na przestrzeni ostatnich miesięcy "radykalnej zmianie". Z powyższego może wynikać, iż w dniu wniesienia skargi (27 luty 2009 r.) Skarżąca była w dużo lepszej sytuacji finansowej. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż od dnia wniesienia skargi można oczekiwać od skarżących czynienia oszczędności w celu partycypowania w kosztach postępowania sądwoadministracyjnego. Jedynie na marginesie Referendarz sądowy zauważa, iż wypowiedzi Skarżącej zawarte w piśmie z 14 listopada 2009 r. odnośnie zasadności wzywania o zeznanie podatkowe za 2008 r. nie są na miejscu. Skoro Skarżąca została wezwana o złożenie stosownego dokumentu, to obowiązana była go złożyć, a nie polemizować odnośnie celowości jego złożenia. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 §1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.