III SA/Wa 642/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 października 2016 r. w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała na swoją złą kondycję finansową spowodowaną nieobecnością jej Prezesa Zarządu, co wiązało się z ograniczeniem jej działalności gospodarczej. Aktualnie, mimo że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, to wysokość przychodów uniemożliwia jej pokrycie wpisu od skargi. Skarżąca wskazała też, że posiada majątek ruchomy m.in. w postaci samochodów, ale nie jest możliwa ich natychmiastowa sprzedaż. Poza tym są one niezbędne do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca ponosi również koszty związane z prowadzoną działalnością, tj. wynagrodzenia dla pracowników, amortyzacja, koszty energii i materiałów, usług obcych, podatków, opłat, ubezpieczenia społeczne, inne koszty rodzajowe. Z kolei rachunki bankowe Skarżącej zostały zajęte w wyniku prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Ze złożonego przez Skarżącą oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a bilansowa wartość środków trwałych 1.467.428,99 zł. Według rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r., Skarżąca zadeklarowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 585.560,58 zł. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała przy piśmie z dnia 3 października 2016 r. następujące dokumenty: sprawozdanie finansowe za 2015 r., zeznanie podatkowe za 2015 r., deklarację CIT-2 wraz z informacją CIT-2/O za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2016 r., ewidencję środków trwałych, deklaracje VAT-7 oraz wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 27 października 2016 r. referendarz sądowy przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 50.000 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 21 listopada 2016 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca zarzuciła w sprzeciwie naruszenie następujących przepisów: 1) art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", poprzez jego błędną wykładnię i w jej wyniku uznanie, że uiszczenie kwoty 50.000 zł tytułem należnego wpisu sądowego nie pozostaje poza możliwościami finansowymi Skarżącej, podczas gdy Skarżąca nie posiada środków na uiszczenie kwoty wpisu w całości, 2) art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23) – zwanej dalej: "k.p.a.", poprzez brak kompleksowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że w jej ocenie dane przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalają na ocenę sytuacji finansowej, w jakiej się ona znajduje oraz uznanie, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca wskazała również ponownie na 7-miesieczną nieobecność jej Prezesa Zarządu spowodowaną jego zatrzymaniem przez organy ścigania, co powoduje brak osoby decyzyjnej w kwestiach finansowych oraz ograniczenie działalności gospodarczej Skarżącej, a w konsekwencji brak środków finansowych. Skarżąca wskazała również ponownie na zajęcie jej rachunków bankowych w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych oraz brak możliwości sprzedaży swojego majątku ruchomego, celem pozyskania środków niezbędnych do uiszczenia wpisu, z uwagi na konieczność jego wykorzystania w prowadzonej działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż nie posiada ona środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w pełnej wysokości, tj. 100.000 zł, co jest wynikiem ograniczonego zakresu prowadzonej obecnie przez Skarżącą działalności gospodarczej oraz prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego. Jednakże należy również zauważyć, że – jak to wskazał referendarz sądowy – pomimo straty poniesionej w 2015 r., Skarżąca w ośmiu miesiącach 2016 roku wykazała dochód w wysokości 33.841,35 zł oraz przychód w wysokości 643.360,86 zł. Skarżąca deklarowała również nabycie w okresie od marca do lipca 2016 r. towarów i usług za kwotę 227.272 zł, co oznacza że pomimo wcześniejszej straty z działalności gospodarczej, posiada źródła pozwalające na comiesięczne finansowanie wydatków w znacznej wysokości. Zauważyć przy tym należy, że wygospodarowanie przez Skarżącą w ostatnim okresie czasu środków finansowych na pokrycie innych wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może oznaczać preferowania przez nią wydatków innych, niż te związane z pokrywaniem kosztów postępowania w niniejszej sprawie, które również winny być uznawane za jeden z wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dlatego Sąd biorąc pod uwagę stwierdzoną aktualną sytuację finansową Skarżącej podzielił stanowisko referendarza sądowego, iż uiszczenie połowy należnego w sprawie wpisu sądowego tj. 50.000 zł nie pozostaje poza możliwościami finansowymi Skarżącej. Sąd zauważa również w tym miejscu, że na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje również pogląd, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937 r., sygn. akt II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 725/14). Końcowo odnosząc się do zarzutu Skarżącej dotyczącego naruszenia przez referendarza sądowego przepisu art. 124 § 2 k.p.a., poprzez brak kompleksowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd wskazuje że postępowanie sądowoadministracyjne, w tym tryb rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy, jest unormowane w powołanej powyżej ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe oznacza, że również wymogi formalne orzeczenia wydanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym określa powołana ustawa, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a, nie zaś art. 124 § 2 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.