III SA/Wa 676/13

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący J. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że w prowadzonej działalności gospodarczej odnotowuje istotny spadek obrotów. Nadto posiada dłużników, od których próbuje uzyskać na drodze sądowej należne wynagrodzenie. Z tych przyczyn Skarżący nie jest w stanie spłacać kredytów bankowych zaciągniętych w ramach działalności gospodarczej oraz bieżących zobowiązań. Majątek jest w całości zabezpieczony przez banki. Aktualnie Skarżący nie osiąga dochodów, a jego rachunki bankowe są zablokowane. Skarżący mieszka z żoną i dwójką dzieci. Do majątku zaliczył dom i mieszkanie (własność żony), nieruchomość rolną i działki budowlane (zabezpieczone hipoteką). Z żoną posiada rozdzielność majątkową. Źródłem utrzymania małżonków są umowy o pracę, z których łączny dochód wynosi 8.000 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo z 3 kwietnia 2013 r., w którym wyjaśnił, że oprócz wynagrodzenia w wysokości 6.500 zł netto żona otrzymuje jeszcze nagrody lub dodatki. Skarżący od połowy 2012 r. jest na wyłącznym utrzymaniu żony, z dochodów której pokrywana jest większość wydatków gospodarstwa domowego. Przychody w styczniu 2013 r. wynikały z realizacji zamówienia publicznego na rzecz Gminy R. . Środki z tego tytułu wpłynęły w całości na konto banku, który przeznaczył je w 100% na poczet kredytu. W rezultacie Skarżący nie miał możliwości uregulować wynagrodzenia podwykonawcy, co spowodowało jeszcze większe problemy finansowe. Zwrot podatku VAT z deklaracji za styczeń 2013 r. został przeznaczony na poczet zaległości za lipiec 2012 r. Podstawowe wydatki rodziny wynoszą ponad 7.000 zł, z czego 3.000 zł stanowi rata kredytu hipotecznego. Skarżący przedstawił zestawienie stałych wydatków, zaznaczając przy tym że nie obejmuje ono wydatków na opiekę zdrowotną dzieci, leki, środki higieniczne, wyjazdy dzieci w czasie ferii i wakacji. Wydatki te są pokrywane z dochodów żony a w pozostałym zakresie z dochodów Skarżącego. Skarżący przedstawił zestawienie wymagalnych kredytów, których nie jest w stanie spłacać, gdyż przekraczają wartość bieżących dochodów. Nie jest on też w stanie spłacać bieżących zobowiązań. Majątek Skarżącego jest zabezpieczony przez banki i komorników, zaś rachunki bankowe zajęte. Mieszkanie należące do żony Skarżącego nie jest już przedmiotem najmu. Szuka ona nowego najemcy. Skarżący przedstawił listę posiadanych i zbytych nieruchomości. Wskazał że należności uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę hipotek. Pełnomocnik otrzymał wynagrodzenie w wysokości 2.400 zł wypłacone w 2012 r. Źródłem jego finansowania były wpływy z działalności gospodarczej, które były wyższe niż obecne. Skarżący wyjaśnił, że wniósł w ostatnim czasie 4 skargi i przygotowywane są 2 kolejne. Łączna suma opłat sądowych wyniesie 10.470 zł. Na koniec Skarżący zaznaczył, że wysokie dochody żony są przeznaczone na zaspokojenie potrzeb całej rodziny, gdyż Skarżący tylko w niewielkim stopniu może partycypować w tych wydatkach. Ponadto małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej od 2004 r., a zatem nie można od niej wymagać by pokrywała wydatki Skarżącego związane z prowadzoną przezeń działalnością gospodarczą. Skarżący przedłożył informacje PIT-11, rachunek zysków i strat za 2012 r., zeznania podatkowe, listę płac, deklaracje VAT, zestawienie wydatków, faktury dokumentujące te wydatki, zawiadomienia o zajęciu, nakazy zapłaty, zestawienie nieruchomości, pisma w sprawie kredytów, wyciągi bankowe, umowy kredytowe. Przy piśmie z 15 kwietnia 2013 r. dołączył zeznanie podatkowe, listę płac oraz uaktualnione historie z rachunków bankowych. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Zdaniem referendarza sądowego Skarżącego do tej kategorii nie można zaliczyć. Źródłem utrzymania Skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.181 zł (dane na podstawie listy płac) oraz działalność gospodarcza. Jak sam wskazał od połowy 2012 r. odnotowuje bardzo duży spadek obrotów. Istotnie z deklaracji VAT wynika, że w miesiącach wrzesień, listopad i grudzień 2012 r. sprzedaż kształtowała się na poziomie 5.500-11.855 zł, podczas gdy jeszcze w lipcu-sierpniu 2012 r. poziom ten wynosił 101.000-1.749.287 zł. Jednocześnie wartość zakupów od lipca do grudnia 2012 r. wyniosła odpowiednio 415.788 zł, 190.197 zł, 118.988 zł, 102.829 zł, 75.027 zł i 219.258 zł, a zatem – jak zauważył sam Skarżący – utrzymywała się na wysokim poziomie. Sprzedaż w styczniu 2013 r. wyniosła 146.872 zł i jak wyjaśnił Skarżący wynikała z realizacji zamówienia publicznego na rzecz Gminy R. . Zaznaczył przy tym, że całość tych środków zatrzymał bank, jak o tym stanowi § 8 ust. 3 umowy kredytowej. Na potwierdzenie tego Skarżący nie przedłożył jednak – poza wspomnianą umową – żadnego dokumentu. Przedstawił jedynie dyspozycję rozksięgowania wpływu z kontraktu datowaną na dzień 12 października 2012 r. Dodatkowo poziom osiągniętych w 2012 r. przychodów i poniesionych kosztów obrazuje rachunek zysków i strat. Wynika z niego, że ubiegły rok Skarżący zamknął stratą w wysokości 3.709.213,65 zł (przy przychodach 5.767.824,83 zł i kosztach 9.477.038,48 zł). Przedłożone dokumenty świadczą zatem o prowadzeniu działalności gospodarczej na dużą skalę. Powyższe dane nie pozwalają zaliczyć Skarżącego do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Tymczasem do takiej właśnie kategorii skierowana jest instytucja prawa pomocy. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 lutego 2013 r. (II OZ 45/13) instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Co istotne stałe źródło utrzymania posiada żona Skarżącego. Utrzymuje się ona mianowicie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 6.500 zł netto. Nie można też tracić z pola widzenia faktu, iż w styczniu 2013 r. na rachunku bankowym żony Skarżącego ([...]) odnotowano wpływ kwoty 10.000 zł, którą określono jako "wpłata gotówkowa" ([...] .01.2013 r.). Także wspólne konto małżonków zasilane jest wpłatami własnymi. Przykładowo w marcu 2013 r. odnotowano wpływ kwoty 2.500 zł na rachunek [...] . Trudno zatem przyjąć, że Skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym przezeń sporem sądowym, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, iż suma należnych wpisów sądowych związanych z jego udziałem w sześciu postępowaniach (III SA/Wa 168-170/13, III SA/Wa 676/13 oraz III SA/Wa 904 i 905/13) wynosi 11.526 zł. W tej sytuacji istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, nie jest wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie wspomnianych kosztów. Także fakt wystąpienia straty w prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Z tych względów uznać należało, że Skarżący nie wykazał, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.