III SA/Wa 701/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania podania w sprawie wniesienia opłaty skarbowej postanawia: – odmówić przyznania K. G. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie K. G. (dalej "skarżący" lub "strona") pismem z dnia 23 stycznia 2008 roku wniósł o ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej stwierdzając, że Urząd Gminy C. odmówił mu wydania zaświadczenia o dochodach z gospodarstwa rolnego, co w ocenie skarżącego oznacza, że nie uzyskuje on dochodów ("dochód jest zerowy"). Do pisma skarżący załączył odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2008 roku sygn. akt IIISA/Wa 701/07, którym to wyrokiem Sąd odrzucił skargę K. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. pozostawiające bez rozpoznania podanie skarżącego o wydanie zaświadczenia potwierdzającego jego stan rodzinny, dochody i obciążenia, z powodu nie uiszczenia przez skarżącego opłaty skarbowej, do opłacenia której został wezwany. Na odpisie powołanego wyroku skarżący umieścił odręczne uwagi, z których wynika, że jest osobą bezrobotną i nie uzyskał prawa do zasiłku. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dnia 25 stycznia 2008 roku wezwał skarżącego do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) oraz do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego dochodów i stanu majątkowego. Skarżący złożył formularz PPF, w którym zaznaczył, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek stwierdził, że jest osobą bezrobotną (od 22 maja 2003 roku), bez prawa do zasiłku. Na skutek scalenia gruntu, a następnie jego podziału, skarżący został pozbawiony własności budynków i działki siedliskowej nr 529 o powierzchni 1,34 ha. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, rencistką od listopada [...]roku (pierwsza grupa inwalidzka). Jego matka nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Podstawą utrzymania dwuosobowej rodziny jest renta matki skarżącego - w wysokości 680 zł. Wyjaśnił też, że wystąpił do Urzędu Gminy C. z wnioskiem o wydanie zaświadczenia stwierdzającego wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego, na który to wniosek otrzymał odpowiedź odmowną. Zdaniem skarżącego oznacza to, że nie uzyskuje on żadnych dochodów ("dochód zerowy"). Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie rozlicza się w urzędzie skarbowym, bo od 22 maja 2003 roku nie pracuje. Od trzech lat nie otrzymuje dopłat – skarżący wskazał sygnaturę sprawy IV SA/Wa 1407/07 i IV SA/Wa 1406/07. Powtórzył, że Urząd Gminy C. odmówił mu wydania zaświadczenia o dochodach – skarżący wskazał sygnaturę sprawy VII SA/Wa 1794/06. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie ponosi wydatków, nie prowadzi "rachunkowości domowej" oraz "grafika wydatków". Stwierdził też, że nie wie, czy jego majątek jest obciążony hipoteką – skarżący odesłał w tym zakresie do Księgi Wieczystej nr [...], S.. Wezwany do przedstawienia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jego matki, skarżący napisał: "Nr akt [...] stwierdza się niezdolność badanej do samodzielnej egzystencji od października [...] na stałe". Wyjaśnił też, że nie posiada wyciągów z rachunków bankowych i nie zbywał w ostatnich dwóch latach nieruchomości o wartości 10.000 złotych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że skarżący w piśmie z 23 stycznia 2008 roku wnosił o ustanowienie adwokata. Następnie, składając wniosek na formularzu PPF, wniósł o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Uznać więc należy, że skarżący skorygował pierwotne żądanie i wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy mieć również na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Ocena taka jest konsekwencją postępowania skarżącego, który ponownie nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych strona złożyła wyjaśnienia, ale nie przedstawiła dokumentów źródłowych - pomimo że Sąd wielokrotnie zwracał jej uwagę na obowiązek udokumentowania przedstawianych Sądowi informacji. Ponownie, zarówno na formularzu, jak i w składanych pismach skarżący posługuje się jedynie niczym niepopartym ogólnikowym stwierdzeniem "dochód zerowy". Podkreślić należy, że przepis art. 255 p.p.s.a., który stanowił podstawę do wezwania skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiającą prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA w Warszawie z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Skarżący nie wykonał w pełni wezwania, a powyższe działanie nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. Informacje zawarte we wniosku oraz przedstawione w odpowiedzi na wezwanie zdawkowe informacje nie potwierdzone dokumentami nie wystarczyły do oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, trudno jest stwierdzić w jakiej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej znajduje się skarżący. Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która – poddana ocenie Sądu – może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak – tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący uniemożliwił dokonanie jej analizy oraz oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny uznawał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Zaniechanie strony w zakresie wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma ten skutek, iż wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego sąd rozstrzyga na jej niekorzyść. Z tej przyczyny na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.