III SA/Wa 73/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Sokołowska, sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Katarzyna Smaga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz J. R. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] maja 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. określił Skarżącemu J. R. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2008. Decyzja ta została doręczona Skarżącemu 23 maja 2012 r. Od powyższej decyzji z [...] maja 2012 r. pismem nadanym na poczcie w dniu 3 lipca 2012 r. Skarżący wniósł odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w W.. Razem z odwołaniem Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. We wniosku o przywrócenie terminu podnosił, że nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, gdyż jest osobą ciężko chorą, cierpiącą na wiele poważnych schorzeń. Skarżący stwierdził, że z powodu tych schorzeń nie może samodzielnie funkcjonować. W kwietniu 2012 r. przebywał w szpitalu. W miesiącach maju i czerwcu stan jego zdrowia na tyle był ciężki, że nie mógł on samodzielnie sporządzić odwołania. Dopiero w dniu 26 czerwca stan zdrowia Skarżącego poprawił się na tyle, że mógł on udzielić pełnomocnictwa radcy prawnemu, który sporządził odwołanie i wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i wniósł je do organu. Do wniosku dołączono kserokopie dokumentacji medycznej oraz zwolnień lekarskich. Z powodu nieczytelności kserokopii przedstawionych zwolnień lekarskich organ wystąpił do ZUS o wskazanie, w jakich okresach Skarżący w roku 2012 przebywał na zwolnieniach lekarskich z tytułu niezdolności do pracy. ZUS odpowiedział, że Skarżący wystąpił o zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą w okresach od 17 stycznia 2012 r. do 27 lutego 2012 r. i od 6 czerwca 2012 r. do 27 września 2012 r. Postanowieniem z [...] października 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] maja 2012 r. W uzasadnieniu tego postanowienia organ stwierdził, że Skarżący nie uprawdopodobnił w stopniu dostatecznym, że nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od powyższej decyzji. Zdaniem organu sam fakt choroby nie stanowi przesłanki uprawdopodobniającej brak winy osoby, która uchybiła terminowi. Osoba ubiegająca się o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu obowiązana jest do wykazania, że choroba, na którą się powołuje, była na tyle ciężka, że osoba ta nie mogła dokonać czynności w terminie oraz, że nie istniała możliwość skorzystania w tym zakresie z pomocy innych osób. Organ wskazał, że musi to być choroba nagła. Zdaniem organu choroby, na które cierpi Skarżący nie miały charakteru nagłego a zatem nie uniemożliwiały Skarżącemu zorganizowania prowadzenia jego spraw, w sposób który umożliwiłby mu złożenie odwołania w terminie. Organ stwierdził także, że w okresie, w którym biegł termin do wniesienia odwołania od decyzji Skarżący nie przebywał na zwolnieniu lekarskim. Ta okoliczność, zdaniem organu świadczy o tym, że choroba Skarżącego nie mogła być przeszkodą we wniesieniu odwołania w terminie. Organ podatkowy zaznaczył ponadto, że Skarżący nie wystąpił o wypłatę świadczenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w okresie, kiedy miał prawo do złożenia odwołania. Zdaniem organu odwoławczego oznacza to, iż w okresie od 23 maja 2012 r. (data doręczenia przedmiotowej decyzji) do dnia 6 czerwca 2012 r. (ostatni dzień 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania) Skarżący nie przebywał na zwolnieniu lekarskim ani w szpitalu i z uwagi na liczne choroby mógł przewidzieć, że jego stan zdrowia może się pogorszyć. Organ odwoławczy podkreślił, iż stan zdrowia Skarżącego pogorszył się dopiero 6 czerwca 2012 r. (w ostatnim dniu terminu na złożenie odwołania), o czym świadczy wystawione w tym samym dniu zwolnienie lekarskie. Oznacza to, iż w okresie od 23 maja 2012 r. (data doręczenia decyzji) do dnia 6 czerwca 2012 r. (dzień wystawienia ww. zwolnienia lekarskiego), Skarżący mógł wnieść odwołanie od decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. samodzielnie lub przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Organ odwoławczy stwierdził również, że choroby Skarżącego nie pojawiły się nagle, ale zostały zdiagnozowane już znacznie wcześniej, co wynika z dokumentacji medycznej. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej przedstawiona dokumentacja medyczna i zwolnienia lekarskie wskazują, że istniała przeszkoda do dokonania czynności w postępowaniu (choroby), jednak do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu konieczne jest uwiarygodnienie przez Skarżącego niemożności działania, mimo dołożenia staranności w przezwyciężeniu takiej przeszkody. Choroby Skarżącego nie stanowiły przeszkody, aby przy minimum zaangażowania i wysiłku złożyć odwołanie od przedmiotowej decyzji w terminie ustawowym. Organ podatkowy uznał, że choroby Skarżącego są długotrwałe, poważne i uciążliwe, mogą mieć wpływ na podejmowane decyzje czy też inne działania, w związku z czym powinien zwrócić się mając wiedzę o swoim stanie zdrowia o pomoc do innych osób (np. profesjonalnego pełnomocnika). Organ odwoławczy uważa, iż z chorób, które nie są nagłe nie można czynić argumentu do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej przywrócenie terminu możliwe jest tylko w wyjątkowych sytuacjach, które w rozpatrywanej sprawie nie miały miejsca. Na powyższe postanowienie z [...] października 2012 r. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej "O.p."). W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ bezzasadnie uznał, że jego stan zdrowia nie może być uznany za okoliczność wyłączającą winę w niezłożeniu odwołania w terminie. W ocenie Skarżącego odmowa organu odwoławczego pozytywnego rozpatrzenia wniosku w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania była nieprawidłowa i narusza przepis art. 162 § 1 O.p. Zdaniem Skarżącego nie zasługuje na aprobatę pogląd, że skoro w terminie od 23 maja 2012 r. do 6 czerwca 2012 r. nie pozostawał na zwolnieniu lekarskim a dopiero w ostatnim dniu tego terminu do złożenia odwołania nastąpiło pogorszenie jego stanu zdrowia, potwierdzone zwolnieniem lekarskim, to okoliczności te uzasadniają odmowę przywrócenia terminu. Pogląd taki jest oparty na błędnej wykładni art. 162 § 1 O.p. Skarżący uprawdopodobnił bowiem, że w ostatnim dniu terminu do złożenia odwołania zachorował. Skarżący stwierdził, że ma prawo złożyć odwołanie w dowolnym dniu terminu do jego złożenia, a zatem fakt, że czekał z tą czynnością do końca terminu nie może być mu poczytywany jako działanie niestaranne. Jednocześnie typ jego schorzeń – choroby bezpośrednio zagrażające życiu oraz upośledzające funkcjonowanie społeczne wskazywały na okoliczność, że stwierdzone zaostrzenie objawów tych chorób istotnie było przeszkodą do złożenia środka zaskarżenia w prawem przepisanym terminie. Dla przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu wystarczające jest uprawdopodobnienie uchybienia terminowi bez winy strony. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia organu podatkowego drugiej instancji wskazuje, że organ ten oczekuje właściwie udowodnienia tych okoliczności przez stronę. Taka wykładnia przepisu art. 162 § 1 O.p. jest błędna, stąd też przedmiotowe postanowienie jako wydane z naruszeniem prawa winno zostać uchylone. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Sąd nie podziela stanowiska organu, według którego przedstawione przez Skarżącego dokumenty nie potwierdzają w stopniu dostatecznym okoliczności, że stan zdrowia Skarżącego nie pozwolił mu złożyć odwołania w terminie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] maja 2012 r. Decyzja została bowiem Skarżącemu prawidłowo doręczona w dniu 23 maja 2012 r. Zgodnie z przepisem art. 223 § 2 pkt 1 O.p. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Zatem termin ten w przedmiotowej sprawie upłynął w dniu 6 czerwca 2012 r. Odwołanie zostało natomiast przez Skarżącego wniesione w dniu 3 lipca 2012 r. Termin do wniesienia odwołania, jest terminem procesowym albowiem określa on termin do dokonania czynności procesowej – wniesienia odwołania. Gdy czynność procesowa nie została przez stronę dokonana w terminie, wówczas zachodzi uchybienie terminu w postępowaniu podatkowym, co powoduje jej bezskuteczność prawną. Przepisy przewidują jednak instytucję procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej tzw. instytucję przywrócenia terminu. Zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przywracanie terminów nie jest przedmiotem uznania administracyjnego. Organ podatkowy ma obowiązek ("należy przywrócić") przywrócenia terminu, jeżeli zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Dla przywrócenia terminu nie jest wymagane udowodnienie braku winy, lecz wystarczy jego uprawdopodobnienie. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, co powoduje, że nie daje on pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o pewnym fakcie (por. B. Gruszczyński [w]: S. Babiarz i inni: Ordynacja podatkowa. Komentarz. Wyd. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 486). Nie stosuje się wówczas reguł postępowania dowodowego (wyrok NSA z dnia 27 lipca 1995 r., SA/Po 797/95, Profesjonalny Serwis Podatkowy (CD), Warszawa 2002). Zatem uprawdopodobnienie nie musi dawać pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie. Wskazać także należy, że owszem samo posiadanie zwolnienia lekarskiego nie wyklucza możliwości dokonania czynności procesowej. Istotny jest natomiast rodzaj choroby, dolegliwości z nią związane i wynikająca z tego niemożność działania strony zainteresowanej przywróceniem terminu (por. wyroki NSA: z 12 lutego 2008 r. II FSK 1145/07 oraz z 11 października 2011 r. II FSK 636/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rozpoznawanej sprawie z kopii dokumentacji medycznej dołączonej do wniosku o przywrócenie terminu (karty 1-19 akt administracyjnych) wynika, że u Skarżącego wystąpiło podejrzenie guza prawej nerki. Ponadto u Skarżącego wystąpiły następujące schorzenia: - [...], - [...], - [...], - [...] ( w roku 2007 i w roku 2009), - [...], - [...], - [...], - [...], - [...], - [...], - [...], - [...], - [...], - [...]. W ocenie Sądu tak duża ilość schorzeń występujących u Skarżącego i charakter tych schorzeń czynią prawdopodobnym jego twierdzenia zawarte we wniosku o przywrócenie terminu, że z powodu złego stanu zdrowia nie mógł w odpowiednim czasie złożyć odwołania od decyzji. Charakter schorzeń występujących u Skarżącego wskazuje, że mogły one prowadzić do utraty możliwości prawidłowej samodzielnej egzystencji Skarżącego i braku możliwości prawidłowego zajmowania się przez niego własnymi sprawami życiowymi. W ocenie Sądu w przypadku przewlekłych chorób, które z powodu ich liczby i istoty towarzyszących im dolegliwości w sposób istotny upośledzających funkcjonowanie chorego, choroby te mogą stanowić podstawę do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu podatkowym także w sytuacji, gdy wystąpiły one przed wszczęciem tego postępowania. Należy przy tym mieć na uwadze okoliczność, że osoba cierpiąca na takie schorzenia w zasadzie stale znajduje się w ciężkim stanie zdrowia, uniemożliwiającym normalne funkcjonowanie. Z uwagi na tę okoliczność w stosunku do osoby cierpiącej na takie choroby nie można stosować takiego samego miernika należytej staranności w postępowaniu podatkowym, jaki można stosować wobec osoby, która w trakcie postępowania zapadła na chorobę wymagającą podjęcia leczenia, jednakże nieupośledzającą w sposób istotny możliwości samodzielnego funkcjonowania. Z tego powodu od osoby cierpiącej na szereg chorób uniemożliwiających jej samodzielne funkcjonowanie nie można wymagać, żeby ustanowiła pełnomocnika w toczącym się postępowaniu w momencie pozwalającym temu pełnomocnikowi na złożenie w tym postępowaniu w terminie pism, dla których ustanowiony jest termin zawity. Zauważyć również należy, że strona ma prawo dokonania czynności procesowej w ostatnim dniu przed upływem terminu. Nie można zatem poczytać za zawinione działanie strony zwlekanie z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu. Jeśli zdarzenie uniemożliwiające dochowanie terminu nastąpiło w ostatnim dniu biegu terminu, musi być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu i nie można czynić stronie zarzutu, że mogła, czy powinna była czynności tej dokonać wcześniej (por. postanowienie SN z 9 października 1986 r., IV PZ 82/86, OSNCP 1988, nr 1, poz. 15 i postanowienie SN z 20 marca 1969 r., III CRN 461/68, LEX nr 6477). W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, pogorszenie stanu zdrowia Skarżącego – uniemożliwiające złożenie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji w terminie – nastąpiło w ostatnim dniu tego terminu tj. 6 czerwca 2012 r. Okoliczność ta została uprawdopodobniona zwolnieniem lekarskim wystawionym w dniu 6 czerwca 2012 r. oraz dokumentacją medyczną potwierdzającą twierdzenia Skarżącego o ciężkim stanie zdrowia, uniemożliwiającym normalne funkcjonowanie. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 162 § 1 O.p., gdyż organ z naruszeniem tego przepisu uznał, że Skarżący ponosi odpowiedzialność za niezłożenie w terminie odwołania od decyzji z dnia [...] maja 2012 r. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni zawartą w niniejszym wyroku ocenę prawną odnoszącą się do wskazanych przez Skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] maja 2012 r., okoliczności faktycznych świadczących o braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.