III SA/Wa 73/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący M. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma synami. Do majątku zaliczył dom, mieszkanie, dwie nieruchomości rolne o powierzchni 1,24 ha i 1,7 ha. Skarżący utrzymuje się z renty wypadkowej w wysokości 2.061 zł, zaś jego żona z wynagrodzenia za pracę wynoszącego 2.543 zł. Wśród wydatków wymienił czynsz (1.350 zł), energię elektryczną (175 zł), gaz (100 zł), opał (85 zł), opłaty telekomunikacyjne (150 zł), leki (250-400 zł), leczenie i rehabilitację (200 zł), ubezpieczenia (260 zł), użytkowanie wieczyste (40 zł), podatki lokalne (167 zł), korespondencję (100 zł). Wyjaśnił, że pozostałe środki wydawane są na jedzenie, a tworzone skromne rezerwy są wydawane okresowo na uzupełnienie odzieży, obuwia i niezbędne naprawy w gospodarstwie domowym. Skarżący oświadczył, że nie ma żadnych oszczędności. Przeciwnie ciąży nad nim widmo długów, gdyż jest w sporze z gminą. Wymienił kwoty jakie on i żona otrzymali w latach 2015-2016 tytułem renty i wynagrodzenia. Dodał, iż w 2015 r. otrzymał ponad 60.000 zł jako wyrównanie z ZUS. Kwota ta została zużyta na opłacenie zobowiązań i na utrzymanie, w tym naprawę majątku. Wskazał, iż saldo uwidocznione na załączonym wyciągu z rachunku bankowego jego żony, uległo znacznemu uszczupleniu. Skarżący opisał także swój stan zdrowia, podnosząc, iż jest inwalidą po wypadku przy pracy, nadal się leczy i trudno mu w takich okolicznościach znaleźć pracę w zawodzie. Skarżący przedłożył zeznania podatkowe, wyciągi bankowe. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie powyższej przesłanki spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 5 sierpnia 2013 r., II FZ 616/13; 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych (osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku), które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Zdaniem referendarza sądowego Skarżący powyższej przesłanki nie spełnia. Jego sytuacja życiowa nie wyklucza bowiem możliwości wygospodarowania przez niego jakichkolwiek środków na poczet kosztów postępowania. Z nadesłanych materiałów wynika, że Skarżący i jego żona dysponują stałym dochodem w wysokości 4.604 zł. Kwota ta przy zadeklarowanej strukturze i wysokości wydatków nie uniemożliwia partycypowania w wymagalnych kosztach sądowych, w szczególności kosztach wpisu od skargi wynoszącego 100 zł. Poza tym nie można zapominać, iż Skarżący dysponuje majątkiem w postaci domu, mieszkania, nieruchomości rolnych. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że majątek ten może przynosić potencjalne pożytki (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Reasumując majątek zgromadzony przez Skarżącego oraz ujawnione dochody wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Niezależnie od powyższego należy wskazać, iż Skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających wydatki. W tej sytuacji nie można zweryfikować czy istotnie wydatki te wynoszą – jak sam zadeklarował – 3.027 zł miesięcznie. Nie sposób też nie zauważyć, iż przedłożony przez Skarżącego wyciąg z konta jego żony nie daje rzeczywistego obrazu dokonywanych na nim operacji, co poniekąd sam przyznał wskazując, iż były z niego robione opłaty. Tymczasem przedstawiony wyciąg opłat tych nie uwidacznia. Przeciwnie uwzględnia jedynie przelewy otrzymane przez żonę tytułem wynagrodzenia. Tym samym trudno jest ocenić jakiego rzędu wpływy pieniężne osiąga i w jakich wysokościach następuje ich dystrybucja, a w efekcie jaka jest zdolność do dysponowania zgromadzonymi na tym rachunku środkami finansowymi. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pełnomocnika referendarz sądowy miał na względzie przede wszystkim to, że uczestnictwo profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest niezbędne. Z uwagi na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie istnieją bowiem obawy, że bez udziału profesjonalisty strona nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, czy doradcy podatkowego obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ570/13). Z tego względu wniosek Skarżącego o ustanowienie pełnomocnika należało załatwić odmownie. Jego przyznanie nie przyczyniłoby się bowiem do zwiększenia ochrony strony, a jedynie wygenerowałoby dodatkowe koszty postępowania w postaci wynagrodzenia takiego pełnomocnika, które miałby pokryć za stronę Skarb Państwa, a które – co wymaga podkreślenia - nie są niezbędne dla ochrony jej interesów (por. postanowienie WSA w Lublinie z 23 marca 2017 r., I SA/Lu 1036/16). Odnosząc się na koniec do uwag Skarżącego dotyczących przedwcześnie skierowanego do niego wezwania o dodatkowe informacje, referendarz sądowy zauważa, iż przyznał w niniejszej sprawie prymat zasadzie ekonomiki wyrażonej w art. 7 P.p.s.a. Uznał mianowicie, iż zasadę tę należy stawiać wyżej niż powinność wynikającą z art. 255 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wbrew sugestiom Skarżącego wezwanie to nie miało na celu szykanowania, czy zniechęcenia go do kontynuowania sporu. Przeciwnie chodziło o ustalenie jego realnej sytuacji. Prawo pomocy jest bowiem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, w myśl którego brak reakcji na to wezwanie pozbawia Sąd możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku strony. To bowiem w jej interesie (o czym była już mowa na wstępie) leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.