III SA/Wa 773/07

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i H. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o jego sporządzenie w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. Pismem z dnia 17 grudnia 2007 r. Skarżący wnieśli o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, odsyłając jednocześnie do znajdującego się w aktach sprawy formularza PPF z dnia 5 czerwca 2007 r. Mimo zatem, iż do wspomnianego pisma Skarżący nie załączyli wypełnionego formularza PPF, referendarz sądowy podjął decyzję o niewzywaniu ich o nowy formularz, który - jak wskazuje powyższe odesłanie - byłby tożsamy w swej treści z formularzem włączonym już do akt sprawy. Za takim stanowiskiem przemawia także fakt, iż oboje Skarżący są emerytami, stąd też mało prawdopodobne jest by ich sytuacja majątkowa w ostatnim czasie uległa zmianie. 2. W uzasadnieniu wniosku z dnia 5 czerwca 2007 r. Skarżący podkreślili, że prowadzona wobec nich egzekucja doprowadziła do "dramatycznego zubożenia rodziny i znacznego uszczerbku na zdrowiu długotrwałym przeciążeniem stresem potęgującym przewlekłe dolegliwości". Miesięczne obciążenie gospodarstwa domowego egzekucją wynosi 942,94 zł, co powoduje, że nie są w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności i ponieść kosztów bez uszczerbku. Skarżący powołali się na fakt udzielenia im w innych postępowaniach sądowych prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie posiadają żadnego majątku, ich samochód BMW został zajęty przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., a nieruchomość obciążono hipoteką przymusową. Zamieszkują w mieszkaniu, na którym ustanowiono na ich rzecz dożywotnią służebność osobistą. Skarżący poinformowali ponadto, że z tytułu emerytur uzyskują łącznie 3.770,47 zł. ich obciążenia miesięczne wynoszą zaś 2.940,67 zł. Do wniosku dołączyli postanowienie WSA w G. z dnia 13 kwietnia 2006 r. I SA/Gd 198/06, pismo informujące o ustanowieniu zastawu skarbowego, umowę darowizny z poleceniem oraz harmonogram spłat pożyczki. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: 1. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 2. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. 3. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). 4. Jak się podkreśla w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2006 r., II FZ 728/06, niepubl.) instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej przede wszystkim dla osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Bez wątpienia zaś Skarżących do takich osób zaliczyć nie można. 5. Skarżący dysponują miesięcznie kwotą ponad 3.000 zł, z czego regulują należności umowne - z tytułu pożyczki bankowej (330 zł) oraz służebności osobistej mieszkania (1.000 zł). Fakt regulowania przez Skarżących ciążących na nich zobowiązań zasługuje co prawda na aprobatę, niemniej istnienie tych obciążeń nie może samo w sobie stanowić podstawy do przyznania im prawa pomocy. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań, zwłaszcza wówczas, gdy strona płatności takich dokonuje (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 17 września 2004 r., III SA/Wa 211/04, niepubl.). 6. Nadto referendarz sądowy w pełni podziela stanowisko wyrażone w wydanym w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniu z dnia [...] czerwca 2007 r., iż służebność mieszkania została ustanowiona przez osoby dla Skarżących najbliższe, które to osoby mają w stosunku do nich obowiązek pomocy wynikający nie tylko z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale także z przepisów kodeksu cywilnego - z racji dokonanej darowizny (zob. art. 888 i n.). Skarżący przekazali bowiem na rzecz najbliższych, lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość, z zastrzeżeniem służebności osobistej mieszkania (§ 6 aktu notarialnego z dnia 1 marca 2000 r.), za co zobowiązali się uiszczać kwotę 1.000 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 897 kodeksu cywilnego, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Obdarowany natomiast może zwolnić się z tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, czyli w tym przypadku wartość mieszkania. Popadnięcie zatem przez darczyńcę w stan niedostatku, bez względu na przyczynę, powoduje powstanie obowiązku pomocy przez obdarowanego. W przypadku natomiast nieusprawiedliwionego braku wspomożenia darczyńcy darowizna może być nawet odwołana. 7. Podkreślenia wymaga także to, że w niniejszym postępowaniu Skarżący uiścili już łącznie kwotę 300 zł, tj. 200 zł tytułem wpisu od skargi oraz 100 zł tytułem wpisu od zażalenia. Tym samym uznać należy, iż skoro byli oni w stanie uiścić kwotę większą, to będą również w stanie uiścić mniej, tj. w tym przypadku kwotę 100 zł. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.