III SA/Wa 779/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. B. i P. B. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący K. i P. B. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, wskazując, iż nie posiadają środków finansowych, oszczędności, żadnych wartościowych przedmiotów czy nieruchomości. Skarżący utrzymują się z wynagrodzenia wynoszącego łącznie 2.719,96 zł. Wśród wydatków wymienili raty kredytu "po 2.000 zł", wodę 100 zł, światło 119 zł, leki 200 zł. Do majątku zaliczyli dom obciążony hipoteką, działkę w wieczystym użytkowaniu. Powołali się na liczne zajęcia komornicze. Skarżący przedstawili rozliczenie za 2016 r., odcinki płacowe, zeznanie podatkowe, dokumenty dotyczące egzekucji. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do Sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do Sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Oznacza to, że to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny tej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma Sąd. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2017 r., II FZ 918/16). Z powyższego wynika zatem, że warunkiem oceny zasadności przyznania prawa pomocy jest rzetelne i wyczerpujące udowodnienie prawdziwości twierdzeń zawartych we wniosku. W ocenie referendarza sądowego Skarżący tego warunku nie spełnili. Nie przedstawili bowiem kompletnych dokumentów świadczących o ich sytuacji finansowej. I tak nie nadesłali wyciągów z rachunków bankowych. Tymczasem wyciągi takie są niezbędne dla oceny możliwości płatniczych strony poprzez zobrazowanie jakiego rzędu wpływy pieniężne osiąga i w jakich wysokościach następuje ich dystrybucja. Inaczej mówiąc wyciąg bankowy daje rzeczywisty obraz operacji dokonywanych na rachunku, a więc przedstawia rzeczywistą płynność finansową jego właściciela. Samo oświadczenie, że z uwagi na egzekucję rachunek bankowy jest zajęty, nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu tej egzekucji na sytuację finansową Skarżących skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z konta bankowego - wpływów i obciążeń, zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na tym rachunku. Skarżący nie udokumentowali także wysokości bieżących wydatków gospodarstwa domowego. Poprzestali jedynie na ich niepełnym wymienieniu. Wskazali mianowicie na raty kredytu "po 2.000 zł", wodę (100 zł), światło (119 zł), leki (200 zł). W efekcie nie wiadomo jakimi de facto środkami Skarżący dysponują i czy powyższe wydatki znajdują pokrycie w zadeklarowanym na poziomie 2.718,96 zł miesięcznym dochodzie. Skoro zatem Skarżący nie przedstawili pełnej informacji dotyczącej swojej sytuacji majątkowej, niemożliwa była weryfikacja ich twierdzeń o trudnej sytuacji i braku środków finansowych. W konsekwencji stwierdzić należy, iż nie ma podstaw aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnioną. Nie sposób nie zauważyć, iż najlepiej udokumentowaną okolicznością jest toczące się wobec Skarżących postępowanie egzekucyjne. Fakt ten nie może być jednak jedynym argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż dostarczone zeznanie podatkowe wskazuje, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W 2015 r. osiągnął z tego źródła przychód w wysokości 408.403 zł. W tej sytuacji trudno jest go uznać za osobę ubogą. Tymczasem do takiej właśnie kategorii skierowana jest instytucja prawa pomocy. Jak bowiem podkreślono na wstępie instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie NSA z 1 lutego 2013 r., II OZ 45/13). Odnosząc się z kolei do kwestii spłacanych "po 2.000 zł" rat kredytu należy wskazać, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por. postanowienie NSA z 28 stycznia 2011 r., I FZ 8/11). To oznacza, iż koszty spłacanych systematycznie rat kredytów nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Z tych wszystkich względów wniosek Skarżących należało załatwić odmownie. Wobec tego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.