III SA/Wa 780/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2018 r. w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego G. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku Skarżąca wskazała, że nie posiada wolnych od zajęcia aktywów obrotowych, ani też zbywalnego majątku trwałego, który umożliwiłby jej uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 12.044 zł. Skarżąca nie ma też możliwości korzystania z jej rachunku bankowego, gdyż został on zajęty. Skarżąca wyjaśniła też, że obecnie w związku ze zmianami na rynku, które przyniosła ustawa o grach hazardowych, nie ma ona możliwości prowadzenia działalności w zakresie urządzania gier na automatach o niskich wygranych, bowiem wszystkie posiadane przez nią zezwolenia wygasły. Skarżąca poniosła stratę z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej za lata 2013 - 2016 r., w kwocie przekraczającej kilkanaście milionów zł. Skarżąca zwróciła też uwagę, że wartość jej środków trwałych jest pozornie duża, jednak są to przede wszystkim działki niezabudowane, zajęte lub zabezpieczone przez organ egzekucyjny. Natomiast automaty do gier o niskich wygranych są obecnie niesprzedawalne. Skarżąca dodała również, że jej wspólnicy podjęli uchwałę o postawieniu spółki w stan likwidacji. Obecnie Skarżąca finansuje swoje najpilniejsze potrzeby z dopłat wspólników oraz pożyczek. Z oświadczenia Skarżącej o majątku i dochodach wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł, zaś środki trwałe zostały zajęte przez organy państwowe. Skarżąca zakończyła 2016 rok stratą w wysokości 403.564,88 zł. zł. Na rachunkach bankowych Skarżąca posiada debet w kwocie 50 zł. Następnie w wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała następujące dokumenty: rachunek zysków i strat za 2015 r. i 2016 r., bilans za 2014 r., 2015 r. i 2016 r., deklaracje VAT za okres od kwietnia do września 2017 r., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) CIT-8 za 2015 r. i 2016 r., oraz wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 13 marca 2018 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia starszego referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżąca jest w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej. Skarżąca wniosła w sprzeciwie o zmianę zaskarżonego orzeczenia, poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że wykazywane przez nią dochody wynikają z procesu likwidacji jej majątku i są w całości przeznaczane na poczet spłaty zaległości. Skarżąca nie ma więc realnej możliwości dysponowania tymi środkami i uiszczenia dzięki nim kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca zwróciła również uwagę, że jej obecna sytuacja finansowa nie wynika z dokonanych wcześniej dobrowolnych rozporządzeń majątkiem, lecz jest konsekwencją zajęcia środków uprzednio przez nią wygospodarowanych właśnie w celu zabezpieczenia możliwości ponoszenia kosztów sądowych. W tej sytuacji odmowa przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawia ją możliwości dochodzenia jej praw w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na które na obecnym etapie postępowania składa się wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 12.044 zł. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też wskazać, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w dużych rozmiarach, bowiem jej przychody w kwocie netto wyniosły: w 2016 r. - 69.088 zł, w 2015 r. - 1.772.645 zł, w 2014 r. - 34.604.896 zł, zaś w 2013 r. - 255.000.315 zł. Natomiast środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych (na koniec 2016 r.) wyniosły według nadesłanego bilansu za 2016 r. - 369.043,46 zł. W tej sytuacji zdaniem Sądu bez znaczenia dla oceny możliwości finansowych Skarżącej, jest fakt wystąpienia za 2016 rok straty na poziomie ponad 523.456,58 zł. Sąd podziela argumentację referendarza sądowego, iż poniesienie straty z działalności za ostatni rok obrotowy nie jest to okolicznością z powodu której należy przyznać Skarżącej prawo pomocy. Bowiem to przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Natomiast jak już wcześniej wskazano z nadesłanych dokumentów wynika, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w dużych rozmiarach, uzyskując przychody na takim poziomie, który pozwalał jej na uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 12.044 zł. Powyższe nie pozwala więc uznać, że w przypadku Skarżącej została spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zauważa również w tym miejscu, że na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje też pogląd, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937 r., sygn. akt II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 725/14). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.