III SA/Wa 823/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, w wysokości 100 zł za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnianiem, skarżący – P.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że jego sytuacja finansowa jest na tyle trudna, że nie jest w stanie dokonać wpłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Pismem z 21 września 2016 r. skarżący został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżący złożył stosowny wniosek i powtórzył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał na następujące okoliczności: "brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca – właściciel dobrze działającej firmy, niemożność funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji starosty [...] zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodu stacji". Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, razem z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha, posiada również nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł wg załączonej ewidencji środków trwałych. Dochód żony w 2015 r. wyniósł 4.773,32 zł. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący oświadczył, że uzyskuje dochody: ze stosunku pracy, przy czym aktualnie przebywa na zasiłku chorobowym, z tytułu renty inwalidzkiej po potraceniach komorniczych otrzymuje 415,71 zł, z kolei z działalności gospodarczej poniósł stratę. Skarżący wskazał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. 2.230,- zł, przy czym gaz, prąd 460,- zł, woda, kanalizacja 60,- zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350,- zł, telefon 100,- zł, ubezpieczenie na życie 60,- zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.200 zł. Do wniosku załączył: zestawienie wydatków i obciążeń kredytowych, ewidencję środków trwałych, zeznanie podatkowe za 2015 r. oraz roczne obliczenie podatku przez organ rentowy (PIT 40-A) za 2015 r. dotyczące żony skarżącego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W pierwszej kolejności wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania skarżący obowiązany jest do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. W związku z powyższym, oceniając jego możliwości płatnicze odnieść je należy właśnie do tej kwoty. W ocenie referendarza sądowego, wysokość należnej w sprawie opłaty kancelaryjnej nie jest obciążeniem ponad możliwości finansowe skarżącego. Tym samym, wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego żony. Zauważyć bowiem należy, że skarżący i jego żona uzyskują dochody z następujących źródeł: ze stosunku pracy skarżącego (aktualnie zasiłek chorobowy obliczony od wynagrodzenia wynoszącego 1.850 zł), z tytułu renty 415,71 zł, a przede wszystkim z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Za 2015 r. (zgodnie z zeznaniem PIT-36L) przychód z tego tytułu wyniósł 117.050,70 zł. Tym samym, średnie miesięczne przychody skarżącego kilkukrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Na ograniczenie możliwości płatniczych wnioskodawcy do granic zabezpieczenia minimum socjalnego nie wskazują wydatki realizowane w pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie należało uznać, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy też prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że wnioskodawca nie posiada możliwości przeznaczenia środków finansowych na uiszczenie pełnych kosztów postępowania. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 roku, sygn. akt II GZ 747/13). W orzecznictwie uznaje się również, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać – przede wszystkim – z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów. Co równie istotne, skarżący i jego żona posiadają znacznej wielkości nieruchomość rolną – ponad 57 ha. Jeszcze kilka lat temu (w 2013 r.), uzyskiwali z działalności rolniczej przychód roczny w wysokości 100.000 zł (por. oświadczenia i dokumenty złożone w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1923-1925/14). Aktualnie skarżący nie wskazał, czy posiadane nieruchomości rolne stanowią dla nich dodatkowe źródło przychodów. Nie zmienia to jednak faktu, że stanowią one majątek znacznej wartości i jeśli nawet nie stanowią, to mogą stanowić istotne źródło przychodów. Ponadto, sytuacja finansowa skarżącego i jego żony była już przedmiotem oceny NSA, który w postanowieniu z 12 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 1049/15 wskazał, że: "skarżący dysponują znacznym majątkiem, w tym nieruchomościami, które generują przychody. Co więcej, skoro skarżący są w stanie wygospodarować odpowiednie kwoty pieniężne na obsługę zobowiązań kredytowych o charakterze cywilnoprawnym, nie sposób uznać jednocześnie, że nadmiernym obciążeniem będzie dla nich poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie" (zob. również postanowienie NSA z 11 października 2016 r., II FZ 599/16). Podsumowując, w ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie zwłaszcza, że jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest opłat kancelaryjna w wysokości 100 zł. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.