III SA/Wa 904/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Marcin Piłaszewicz po analizie w dniu 10 maja 2013 na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenie zobowiązania w podatku dochodowym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej za 2007 r. postanawia 1. zwolnić stronę od wpisu od skargi 2. odmówić stronie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie J.K. (dalej "Skarżący" lub "Wnioskodawca" albo "strona") zwrócił się w skardze, a następnie w formularzu z 12 marca 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał: - prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych; - od 2010 r. generuje istotny spadek obrotów (brak zleceń); - ma dzików, od których usiłuje, na drodze sądowej, uzyskać wynagrodzenie; - nie jest w stanie spłacać zaciągniętych w ramach działalności gospodarczej kredytów bankowych oraz bieżących zobowiązań; - nie osiąga obecnie żadnych dochodów; - US zablokował rachunki bankowe strony; - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żon. I 2003 r. ); - dom o pow 400 m.kw. jest własnością zony; - mieszkanie o pow 52 m.kw. jest własnością żony; - działka o pow 0,93 a i działki o pow 1,82 ha są zabezpieczone hipoteką- nie posiada ani oszczędności, ani przedmiotów wartościowych; - utrzymuje się z dochodów za pracę w wysokości 1500 zł i wynagrodzenia żony za pracę w wysokości 6500,- zł netto. Strona, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 19 kwietnia 2013 r. poinformowała o tym, że: - zeznanie roczne za 2012 r. zostanie dosłane na początku maja; - żona strony nie posiada kopii zeznania za 2011 r., wystąpią do US o jej wydanie; - podstawowe wydatki strony wynoszą ok. 7 tys. zł miesięcznie, z czego 3 tys. to spłata raty kredytu hipotecznego; - wydatki rodziny są finansowane z dochodów żony skarżącego i dochodów strony; - samowolne rozdysponowanie przez Bank przychodami strony pozbawiło stronę możliwości uregulowania należności względem podwykonawcy; - żona strony uzyskuje nieregularne nagrody lub dodatki (trzynastka); - strona od 2012 r. pozostaje na faktycznym utrzymaniu żony; - mieszkanie należące do E. K. przy ul [...] nie jest już przedmiotem najmu i żona strony poszukuje (od lutego 2013 r. ) najemcy oraz uiszcza czynsz za mieszkanie; - Naczelnik US wszczął postępowanie egzekucyjne (na kwotę 187982 zł), w ramach którego zajął wszelkie środki majątkowe strony w następstwie czego strona nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej i uzyskiwanych przychodów przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych (zajęcie rachunków bankowych); - wobec strony prowadzone są egzekucje z wniosków innych – niż organy skarbowe – wierzycieli, co przejawia się zajęciem rachunków bankowych; - jedynym dochodem strony jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1100 zł netto miesięcznie, które strona przeznacza na utrzymanie siebie oraz rodziny; - w wyniku prowadzenia egzekucji została stronie zamknięta droga sądowa, ponieważ nie ma ona możliwości dysponowania środkami finansowymi; - strona wniosła sześć skarg do WSA, gdzie łączna suma opłat wynosi 11 tys. zł, które należy uiścić w zbliżonym czasie; - żona strony pozostaje ze stroną w rozdzielności majątkowej począwszy od 2004 r., co ogranicza jej możliwości partycypowania w kosztach prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej, w szczególności sporów sądowych; - wobec strony zostały wydane nakazy zapłaty ([...] , [...] , [...], [...] ); - strona nie jest w stanie spłacać bieżących zobowiązań wobec kontrahentów, czego dowodem jest wysokość obrotów oraz nakazy zapłaty wydane przez sąd; - należności uzyskane ze sprzedaży nieruchomości zostały przeznaczone na spłatę hipotek, ponieważ warunkiem wykreślenia hipoteki jest dokonanie spłaty należności. Strona załączyła PIT11 za 2012 r., PIT37 małżonki strony za 2012, PIT36L strony za 2011 r., porównawczy rachunek zysków i strat za 2012 r., listę płac F. sp. z o,o., deklarację VAT7 w poszczególnych miesiącach 2012 r., zestawienie wydatków miesięcznych, faktury PGNiG, RWE, zaświadczenie o wysokości czynszu, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem Nr [...] , [...] , zajęcia Komornika Sądowego o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat z [...] stycznia 2013 r., nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym (6 szt.), zestawienie nieruchomości, zawiadomienie o wystawieniu bankowego tytułu egzekucyjnego i skierowaniu do sądu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności z [...] grudnia 2012 r., pismo [...] z 12 października 2012 r. o wypowiedzeniu umowy kredytowej stronie, wyciąg z rachunku [...] w P. za okres październik- grudzień 2012 r., zestawienie operacji za okres październik-grudzień 2012 [...], umowa kredytu "[...]", zawiadomienie z [...] o wystawieniu bankowego tytułu egzekucyjnego i skierowaniu do sądu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, wypowiedzenie umowy kredytowej z [...] z 17 października 2012 r., umowa kredytu "[...]", dyspozycja z 12 październiku 2012 r rozksięgowania wpływu z kontraktu, wyciąg z rachunku bankowego [...] SA, [...] SA, [...], wezwanie z [...] do spłaty zadłużenia, umowę kredytową z [...] z 29 marca 2011 r., wyciąg z rachunku w [...], umowę przelewu wierzytelności na zabezpieczenie z 23 stycznia 2012 r., umowę kredytową z 16 stycznia 2012 r zawarta z [...] SA Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 §3 P.p.s.a. obejmuje, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj o prawo pomocy w zakresie częściowym. Referendarze są urzędnikami zatrudnianymi w sądach, którzy zostali upoważnieni do wykonywania określonych w ustawach czynności należących do sądów w zakresie ochrony prawnej, w tym wypadku do badania zdolności strony do uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych i – ewentualnie - przyznania im pomocy w tym zakresie (por. wyrok TK z 1 grudnia 2008 r. P54/07). Referendarz sądowy zauważa, że jedynym wymagalnym kosztem sądowym w sprawach badanych przez referendarza sądowego, na obecnym etapie postępowania, jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 5056 zł (992 w jednej sprawie i 4064 zł w drugiej sprawie rozpoznawanej przez referendarza sądowego). Do wymagalnego kosztu sądowego należy odnosić wniosek skarżącego, ponieważ powstały każdorazowo obowiązek zapłaty zależności należy rozważać z uwzględnieniem aktualnej (z daty zapłaty należności) sytuacji finansowej strony, która może zmieniać się. Stąd też odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów niewymagalnych. Referendarz sądowy wzmiankowuje nadto, że sporne przed sądem należności mają związek z działalnością gospodarczą prowadzoną przez stronę, zatem zdolność zapłaty wpisu od skargi należy badać także z uwzględnieniem wysokości przychodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej, obok innych występujących kosztów tej działalności. Badając wniosek strony referendarz sądowy ma na uwadze to, że jest ona zobowiązana do uiszczenia wpisów sądowych od skarg w wielu innych – niż badane w niniejszym postępowaniu - sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem (przykładowo III SA/Wa 169/12, III SA/Wa 170/13, III SA/Wa 676/13), ponieważ jej wnioski o przyznaje prawa mocy zostały oddalone. Oznacza to konieczność wygospodarowania przez stronę kwoty- jak wskazała ok. 11 tys. zł z zadeklarowanych przez nią środków. Źródłem utrzymania skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.181 zł (dane na podstawie listy płac) oraz działalność gospodarcza. Jak sam wskazał od połowy 2012 r. odnotowuje znaczący spadek obrotów. Z deklaracji VAT wynika, że w miesiącach wrzesień, listopad i grudzień 2012 r. sprzedaż kształtowała się na poziomie 5.500-11.855 zł. Jednocześnie wartość zakupów od lipca do grudnia 2012 r. wyniosła odpowiednio 415.788 zł, 190.197 zł, 118.988 zł, 102.829 zł, 75.027 zł i 219.258 zł. Jako przyczynę, wpierw ograniczenia, a następnie ustania prowadzenia działalności gospodarczej skarżący wskazał zajęcia rachunków bankowych w trybie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (wykazane w nadesłanych dokumentach), nieregulowanie zobowiązań wobec podwykonawców oraz obowiązek realizacji licznych nakazów zapłaty. Okoliczności te nie zostały zakwestionowane przez referendarza sądowego. Sprzedaż na początku (w styczniu) 2013 r. wyniosła 146.872 zł i wynikała z realizacji zamówienia publicznego na rzecz Gminy R.. Skarżący zaznaczył przy tym, że całość tych środków zatrzymał bank (dyspozycja rozksięgowania wpływu z kontraktu). Ze złożonych dokumentów wynika, że ubiegły rok skarżący zamknął stratą w wysokości (3.569.668,- zł). Na stan ekonomiczny skarżącego wskazują nadesłane zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, zajęcia wynagrodzenia za pracę, nakazy zapłaty w postępowaniach upominawczych, wypowiedzenia umów kredytowych i zawiadomienia o wystawieniu bankowego tytułu egzekucyjnego oraz historia transakcji i posiadanych środków na rachunkach bankowych. Okoliczności te w znacznym stopniu ograniczają, na co skarżący zwrócił uwagę, możliwość strony prowadzenia działalności gospodarczej, w szczególności z uwagi na możliwość regulowania zobowiązań. Dokumenty te wskazują także na zmianę stosunków majątkowych i dochodowych strony w stosunku do okresu, którego dotyczy spór podatkowy, a nawet w stosunku do okresu wniesienia skargi do Sądu. Referendarz sądowy podziela pogląd o tym, że przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu przez stronę działalności gospodarczej na dużą skalę, jednakże stan ten dotyczy w przeważającej mierze okresu przeszłego. Ze złożonych dokumentów, przywołanych powyżej, wynika, że - począwszy od końca 2012 r. - strona napotyka znaczące trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej, co zresztą strona sygnalizuje wskazując na brak dochodów z tego tytułu. Z uwagi na majątkowe obowiązki żony strony wynikające z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego względem uczących się dzieci oraz wykazane stałe koszty utrzymania, w tym stałej raty kredytu w wys. 3 tys. , referendarz sądowy uznał ograniczoną możliwość wygospodarowania na poczet należności sądowych środków z wynagrodzenia za pracę żony strony w wysokości 6.500 zł netto. Podobnie, z uwagi na zajęcie wynagrodzenia za pracę przez Komornika Sądowego w dniu [...] grudnia 2012 r. ograniczone możliwości dysponowania nim ma także skarżący. Na podjętą ocenę ma wpływ zestawienie rozmiaru wszystkich kosztów sądowych wymaganych we wszystkich sprawach strony wniesionych do Sądu z faktem odmowy przyznania w tych sprawach prawa pomocy i koniecznością niemal jednoczesnego wygospodarowania znacznych środków na potrzeby wpisów od skarg. W sposobie rozstrzygnięcia wniosku strony referendarz sądowy uwzględnił proporcje pomiędzy zadeklarowanymi przychodami w znacznych rozmiarach a kosztami uzyskania tych przychodów oraz fakt swobody spłaty zobowiązań przez stronę wynikający z nakazów zapłaty oraz czynności egzekucyjnych i związaną z tym swobodę przeznaczenia przychodów pochodzących z działalności gospodarczej na poczet postępowań sądowych. Z uwagi na brak wynajmowania lokalu mieszkalnego przy ul [...] (poszukiwanie najemcy), niezależnie już od tego, ze należy on do majątku odrębnego żony, uznał, że dochody z wynajmu nie mają wpływu na zmianę zdolności płatniczej strony, co odniósł także do comiesięcznego obowiązku uiszczania przez zonę strony czynszu za ten – nieużytkowany gospodarczo - lokal. Referendarz sądowy podziela trafność uwag Sądu i referendarza sądowego odnośnie obowiązku zabezpieczenia środków w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na poczet należności wynikających ze sporów związanych z tą działalnością oraz odnośnie obowiązku pomocy małżonka wyrażonych w innych postępowaniach, jednakże z uwagi na termin rozpoznawania niniejszych wniosków (maj 2013 r.), znaczące zmniejszenie (ustanie) rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej, odmowne rozpoznanie prawa pomocy w pozostałych sprawach i związaną z tym wymagalność środków w większych rozmiarach, uznał potrzebę wzmocnienia gwarancji dostępu strony do Sądu. Z tych powodów należało uznać, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jak w sentencji.