III SAB/Wa 37/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 22/9/2017 r. po rozpoznaniu wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (radcy prawnego, adwokata) w sprawie ze skargi A. B. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji Prezydenta W. z [...]/8/2010 r. Nr [...]w sprawie o podatek od nieruchomości za 2009 r. p o s t a n a w i a Odmówić Stronie Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie; Skarżący A. B., w skardze oraz na urzędowym formularzu PPF z 5/9/2017 r zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego, adwokata). W uzasadnieniu powołał się na: - brak dochodów poza emeryturą; - zły stan zdrowia, - brak zasobów; - zadłużenie; - skomplikowany charakter sprawy; - Skarżący ma status osoby represjonowanej; - z żoną łączy go jedynie ustrój rozdzielności majątkowej; - posiada mieszkanie o pow 48 m.kw. - utrzymuje się wraz z żoną z emerytur w łącznej wysokości 3155 zł -miesięczne wydatki (lekarstwa, śr czystości, komunikacja i in.) wynoszą 3130 zł. Skarżący, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego załączył plik dokumentów, m.in. decyzję o waloryzacji emerytury, zaświadczenie o stanie zdrowia, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie o statusie osoby represjonowanej i in. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu uzasadnił stopniem skomplikowania sprawy i obawą, że w wyniku samodzielnego działania strony, jej prawa mogą zostać naruszone. Jedyny wymagalny koszt sądowy w sprawie to wpis od skargi na bezczynność w wysokości 100,- zł Referendarz sądowy wskazuje, ze Strona skarżąca zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienia pełnomocnika z urzędu - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Z uwagi na to, że oświadczenia Strony Skarżącej (co do istoty jej sytuacji finansowej) zostały złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, są weryfikowalne na podstawie akt sprawy i mają potwierdzenie w nadesłanych dokumentach (pismo o waloryzacji), referendarz sadowy daje im wiarę. Zdaniem referendarza sądowego, w badanej obecnie sprawie stan majątkowy i finansowy wnioskodawcy nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ gospodarstwo domowe, w którym żyje dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości ponad 3 tys zł, natomiast koszt postępowania to kwota jedynie 100 zł tytułem wpisu od skargi na bezczynność. Płoche są obawy Skarżącego, co do okoliczności, że "stopień skomplikowania sprawy uzasadnia przyznanie mu pełnomocnika z urzędu", jak też, że nieznajomość prawa może mu szkodzić. Zagrożenia te niwelowane są poprzez obowiązek stosowania przepisów prawa oraz to, że postępowanie toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w pierwszej instancji. Referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 P.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Znaczenie tych obowiązków Sądu jest tym większe w przypadku osób, których status został stwierdzony przez Szefa Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Zatem sygnalizowane powyżej obawy Skarżącego nie są przejawem rzeczywistego zagrożenia i – jako takie – nie mogą skutkować uwzględnieniem argumentacji Strony i ustanowieniem pełnomocnika z urzędu. Odmawiając ustanowienia pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego) urzędnik sądowy wyraża również szacunek dla poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego i powołuje się na postanowienie z 8/4/2013 r., I Fz 70/13, CBOSA (supremum est via, veritas et vita). W postanowieniu tym Sąd wskazał jednoznacznie, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. Istotne jest, w szczególności, aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). W ocenie urzędnika sądowego rozpoznającego niniejszą sprawę sytuacja, w jakiej znalazła się Skarżąca nie powoduje konieczności przyznania jej pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca nie wykazała bowiem, by zostało zagrożone zabezpieczenie jej egzystencjalnych potrzeb, natomiast gospodarstwo domowe, w którym znajduje się posiada stały, miesięczny dochód w wysokości ponad 3000 zł, tj. w wysokości ponad dwukrotnie przekraczającej minimum – nawet nie egzystencji, lecz minimum socjalnego. Nadto skarżący dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia sądu. Nieunikniony zatem wydaje się być wniosek, ze przedstawione przez Stronę okoliczności uzasadniają pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Podsumowując: 1. Zwolnienie od kosztów sądowych jest (co do zasady) możliwe, jeśli te koszty są wymagalne, co ma miejsce w sprawie – lecz Strona nie dysponuje stałymi wpływami umożliwiającymi jej na pokrycie kosztów; 2. Przyznanie pełnomocnika z urzędu jest możliwe, jeśli: a/ strona wykaże niemożność zgromadzenia środków na jego działanie; b/ działanie pełnomocnika z urzędu jest niezbędne (pomoże) w rozpoznaniu sprawy ("przymus adwokacki" przy skardze kasacyjnej, nieporadność mentalna strony, wykazana ułomność fizyczna uniemożliwiająca – przy istniejącej woli udziału w postępowaniu – uczestnictwo w rozprawie). Znamion tych nie sposób doszukać się we wniosku strony. Z tych powodów referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.