III SO/Wa 3/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2003 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - 1. Skarżący – Z. K. wnioskiem z 13 marca 2008 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wyjaśnił, że nie jest w stanie zapłacić wpisu sądowego w sytuacji, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi w niniejszej sprawie 227.516,68 zł. Wskazał, że nie posiada majątku, którego sprzedaż umożliwiłaby mu pokrycie kosztów wpisu. Nie posiada stałych dochodów oraz nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Oświadczył, iż na skutek egzekucji prowadzonej przez Urząd Skarbowy zostały zajęte środki na jego rachunku bankowym, na dowód czego przedstawił pismo z banku z 4 marca 2008 r. informujące o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat. Poinformował również, iż radca prawny świadczy na jego rzecz pomoc prawną na podstawie umowy zlecenia. 2. Pismem z 17 kwietnia 2008 r. wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, w odpowiedzi na które pełnomocnik skarżącego poinformował, że nie posiada dokumentów i informacji dotyczących stanu majątkowego jego mocodawcy. Dodał, że skarżący najprawdopodobniej przebywa poza granicami kraju i nie ma możliwości skontaktowania się z nim w celu uzyskania żądanych informacji w zakreślonym terminie. 3. Postanowieniem z 12 maja 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 4. W sprzeciwie z 26 maja 2008 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że zawarte w formularzu PPF oświadczenie skarżącego o braku majątku i stałych dochodów stanowiło wystarczającą przesłankę do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślił ponadto, że w postanowieniu referendarza sądowego próżno szukać wyjaśnienia przyczyn, z powodu których zaszła w niniejszej sprawie konieczność przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, o którym mowa w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 5. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. Sądu), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przede wszystkim złożyć stosowny wniosek na urzędowym formularzu – w tym przypadku PPF (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w tej formie wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie kondycji finansowej wnioskodawcy. W razie gdy zawarte we wniosku oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, bądź też gdy budzą one wątpliwości, Sąd może podjąć działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych wnioskodawcy, wzywając go do przedstawienia określonych informacji lub dokumentów źródłowych służących weryfikacji złożonych wcześniej oświadczeń. Możliwość taką daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych nań w toku takiego postępowania uzupełniającego uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 20 czerwca 2008 r. II FZ 222/08; niepubl., z 10 czerwca 2008 r., II FZ 164/08, niepubl.; z 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08, niepubl.). 6. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd zauważa, iż korzystając z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów (wezwanie z 17 kwietnia 2008 r.). Z obowiązku tego Skarżący nie wywiązał się, przez co uniemożliwił rzetelną analizę jego zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). 7. Wychodząc natomiast naprzeciw oczekiwaniom pełnomocnika poznania motywów, z powodu których podjęto decyzję o konieczności przeprowadzenia postępowania uzupełniającego Sąd wskazuje, iż w formularzu PPF skarżący posłużył się niczym nie popartymi ogólnikami, takimi jak: "nie jestem w stanie zapłacić wpisu sądowego", "nie posiadam majątku", "nie posiadam stałych dochodów", "nie pozostaję we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami", a jedyną udokumentowaną przez niego okolicznością jest zajęcie rachunku bankowego. Okoliczność ta nie może jednakże stanowić wyłącznej podstawy udzielenia skarżącemu prawa pomocy. Nie przesądza ona bowiem o niemożności poniesienia przez niego pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dalszym ciągu nie jest wiadome w jaki sposób - skoro nie osiąga, tudzież nie osiąga stałych dochodów – skarżący zaspokaja potrzeby niezbędne do egzystencji, w zakres których wchodzą choćby wydatki na żywność, odzież, ochronę zdrowia i higienę. Zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego wskazują bowiem, iż do zapewnienia sobie choć minimum warunków socjalnych potrzebne są środki finansowe. Taka więc sytuacja, w której skarżący egzystuje – pomimo deklarowanego braku dochodu - sugeruje, że posiada on jednak źródła przychodów (o czym może świadczyć chociażby fakt realizowania przez bank zleceń stałych – zob. pismo z 4 marca 2008 r.). Nie jest też jasne czy skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Nie jest również znany jego stan rodzinny. Oczekiwanie pełnomocnika, iż przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy Sąd poprzestanie na ogólnikowych oświadczeniach skarżącego zdaje się świadczyć o niezrozumieniu istoty instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem przez nią postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). 8. Skoro zatem skarżący nie udzielił żądanych przez Sąd informacji powinien liczyć się z negatywnymi konsekwencjami z postępowania takiego wynikającymi. Jego bierności nie można jednocześnie tłumaczyć wskazywanym przez pełnomocnika pobytem skarżącego poza granicami kraju (którego nota bene - jak należy wnioskować z użytego przez niego zwrotu "najprawdopodobniej" - nie jest on pewny). Sposób ułożenia stosunków łączących stronę z reprezentującym jej interesy pełnomocnikiem jest bowiem ich indywidualną sprawą. Takie zaś ich ułożenie, które – jak w niniejszej sprawie – uniemożliwia wzajemny kontakt, nie może obciążać Sądu. W tym stanie rzeczy uznać należy, że skarżący nie wykazał, iż zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tej przyczyny Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.