III SO/Wa 4/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF A.B., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. ograniczenie kwoty wpisu sądowego do 100 zł. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że wnioskodawca utracił możliwości uzyskiwania dochodu w skali umożliwiającej uiszczenie wpisu w całości, z uwagi na działania organów podatkowych. Wnioskodawca ma zaległości względem banków, z uwagi na problemy związane z egzystencja życiową. Z oświadczeń zawartych w formularzu wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Nie uzyskuje dochodów ani nie ponosi wydatków. Z uwagi na fakt, że, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), wezwano wnioskodawcę do: nadesłania zeznań podatkowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za 2014 i 2015 r., wykazania łącznej wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w 2015 r., udokumentowania wysokości aktualnych, miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (w tym ze stosunku pracy, działalności gospodarczej innych), nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące (nawet jeśli brak na nich środków), przedstawienia pełnego zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (z uwzględnieniem kosztów utrzymania mieszkania/domu, opłat za media, wyżywienia, wynagrodzenie pełnomocnika i innych niezbędnych). W odpowiedzi pełnomocnik wyjaśnił, że wnioskodawca jest osobą bezdomną i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Nie posiada rachunków bankowych. Dochód skarżącego od stycznia do maja 2016 r. wyniósł 3.900 zł (zgodnie z zestawieniem). Koszty żywności określono na 780 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca w miarę możliwości płaci alimenty, średnio na poziomie 300 zł. Z kolei honorarium pełnomocnika zostało ryczałtowo opłacone w 2011 r. Do pisma załączono: zeznanie podatkowe wnioskodawcy za 2014 r. z wykazanym przychodem z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 8.311,62 zł, oraz za 2015 r. z wykazanym przychodem w wysokości 71.850,49 zł a także zestawienie dochodów za 2016 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł, tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że skarżący jest osobą bezdomną, "nie prowadzi gospodarstwa domowego", nie posiada rachunków bankowych. Za okres pięciu miesięcy 2016 r. (od stycznia do maja 2016 r.) uzyskał dochód w wysokości 3.900 zł. Na wyżywienie wydaje 780 zł miesięcznie. W miarę możliwości płaci alimenty w wysokości średnio 300 zł. Z kolei z nadesłanych kopii (wydruków) zeznań podatkach wynika, że skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Uzyskuje dochody jako wspólnik A. Spółka Komandytowa. Spółka ta za 2015 r. uzyskała przychód w wysokości 2.395.016,48 zł (zgodnie z PIT/B za 2015 r.). Udział wnioskodawcy w spółce wynosi 3%, co za 2015 r. dało przychód w wysokości 71.850,49 zł. Wnioskodawca jest komplementariuszem w spółce i jedyną osobą uprawnioną do jej reprezentacji (zgodnie z KRS). Odnośnie natomiast dochodów wnioskodawcy uzyskanych od stycznia do końca maja 2016 r., to o ile z nadesłanego zestawienia wynika w istocie, że dochód ten wyniósł 3.900 zł, o tyle już przychód za ten okres wyniósł 50.349,62 zł (koszty uzyskania przychodu 46.402,38 zł). Odnosząc się do powyższych wartości zauważyć należy, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym, koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, kwota należnego wpisu sądowego (500 zł) może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo wyższe wartości. Powyższy pogląd został utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08), a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13). Niezależnie od powyższego referendarz sądowy zauważa, że skarżący nie przestawił i nie wyjaśnił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Mimo wezwania nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych. Mało przekonujące są wyjaśnienia pełnomocnika, że wnioskodawca takich rachunków nie posiada, skoro prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, a poza tym, jak wskazano we wniosku – jest zadłużony w bankach. Niewyjaśniona jest również kwestia miesięcznych niezębnych wydatków wnioskodawcy. Poza kosztami wyżywienia, które w istocie pochłaniają cały deklarowany dochód wnioskodawcy, nie widomo kto pokrywa koszty jego zamieszkania, w tym koszty mediów, środków czystości, zakupu odzieży i innych niezbędnych wydatków. W ocenie referendarza sądowego, w przedmiotowym postępowaniu wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Na powyższą ocenę składa się z jednej strony – niepełne i zawierające sprzeczności przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej przez wnioskodawcę, z drugiej zaś strony – prowadzenie przez niego działalności gospodarczej, z której uzyskuje przychody. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.