IV SA/Wa 1011/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze sprzeciwu A. S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy A. S. (skarżący, wnioskodawca) w sprzeciwie od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. We wniosku PPF z dnia 24 kwietnia 2018 r. skarżący wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że możliwości finansowe jakimi dysponuje są coraz mniejsze, w związku z ciągnącą się od ok. 2 lat procedurą wydania decyzji o warunkach zabudowy, której nie może uzyskać. Stwierdził, że związany z tym stres spowodował spadek efektywności pracy w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, co odbija się na zarobkach, "których tendencja jest spadkowa". Podniósł, że mając na utrzymaniu rodzinę a także myśląc o dokończeniu rozpoczętej budowy, istotne jest wydatkowanie każdej najmniejszej nawet kwoty. Uzasadniając wniosek o ustanowienie radcy prawnego skarżący wskazał przede wszystkim na niedostateczną znajomość procedury sądowoadministracyjnej oraz przedłużające się postepowanie, ponadto podniósł, że nie posiada "zaplecza finansowego" umożliwiającego mu wynajęcie osoby do reprezentowania go przed sądem w niniejszej sprawie. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema córkami. Jest właścicielem domu o pow. 120 m2 (rok budowy – 2000, wartość ok. 250 000 zł), budynku gospodarczego (pow. 80 m2, wartość – ok. 50 000 zł), działki budowlanej (pow. 518 m2, wartość 30 000 zł) i budynku gospodarczego w budowie. Skarżący podał, że posiada oszczędności w gotówce w wysokości 5 000 zł. Jest właścicielem samochodu marki Renault Laguna rok 2005 (wartość 5 500 zł). Skarżący oświadczył, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości ok. 2500 zł netto miesięcznie, jego żona z tytułu umowy o pracę – 1530 zł, zaś córka z tytułu umowy zlecenia - ok. 500 zł miesięcznie. Oświadczył, że miesięcznie koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 800 zł. Zarządzeniem z dnia 27 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni - poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez skarżącego oraz członków rodziny (żonę, córki) rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i firmowych) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie złożenie oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych; 2) odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 3) kopii deklaracji podatkowych dla podatku VAT-7 złożonych przez skarżącego w 2017 r. i 2018 r.; 4) wyszczególnienia i w miarę możliwości udokumentowania wszelkich wydatków związanych z eksploatacją domu i innych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem; 5) dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskiwanych przez żonę i córkę skarżącego (np. zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości dochodów, kopii umowy zlecenia itp.); 6) oświadczenia na temat kosztów i źródła finansowania zamierzenia inwestycyjnego będącego przedmiotem postępowania (budowa budynku gospodarczo-garażowego na działce ew. nr [...]w L.); 7) wszelkich innych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, które w ocenie skarżącego mogą mieć wpływ na ocenę jego możliwości finansowych (np. dokumentów wskazujących na aktualne problemy ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań np. upomnień, wezwań do zapłaty itp.) W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył oświadczenie, że nie posiada kont, rachunków bankowych oraz oświadczył, że budynek garażowo-gospodarczy budowany jest systemem gospodarczym, ponadto złożył: - wyciągi bankowe z konta żony, - odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, - kopie deklaracji podatkowych za 2017 i 2018 rok, - kopie rachunków (energia elektryczna – ok. 150 zł miesięcznie, woda i kanalizacja – 280 zł kwartalnie, telefony i Internet – 300 zł miesięcznie, opłata za odpady komunalne – 52 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości – 324 zł kwartalnie, ZUS – ok. 1200 zł miesięcznie); - zaświadczenie dot. dochodów żony i kopię umowy zlecenia córki. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla sienie i rodziny. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie starszego referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że jego sytuacji materialna jest krytyczna, że jest osobą ubogą, która nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że koszty sądowe w przedmiotowej sprawie kształtują: - wpis od skargi wynoszący 500 (§ 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm. – dalej: rozporządzenia); - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia; - ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia; - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia). Należy podkreślić, że poza wpisem od skargi pozostałe opłaty mają charakter potencjalny (w zależności od wyniku sprawy) i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. Mając na uwadze ww. regulację normatywną jak i okoliczności faktyczne związane z sytuacją skarżącego uznano, że nie wykazał on zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zestawienie ww. kwot ze stanem majątkowym wnioskodawcy nie uzasadnia bowiem uznania, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie skarżący na urzędowym formularzu PPF podał m. in., że miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi ok. 2500 zł miesięcznie, wynagrodzenie za pracę jego żony wynosi 1530 zł netto, zaś dochód córki z tytułu umowy zlecenia wynosi ok. 500 zł miesięcznie. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego żony wynika, że każdego miesiąca na konto wpływają środki w wysokości 500 zł z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. tytułem "R. 500 +", zatem należy przyjąć, że żona skarżącego otrzymuje świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie na jedno dziecko. W piśmie z dnia 8 maja 2018m r. wymienił następujące wydatki: energia elektryczna 150 zł miesięcznie, woda i kanalizacja – ok. 150 zł miesięcznie, telefony i Internet - 300 zł miesięcznie, opłata za odpady komunalne – 52 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości – 324 zł kwartalnie, ZUS – ok. 1200 zł miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego przedłożone przez skarżącego dokumenty, oświadczenia i informacje, nie potwierdzają, że znajduje się w tak ciężkiej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie ciężaru finansowego niniejszego postępowania na Skarb Państwa. Z nadesłanej deklaracji PIT-36 wynika za 2016 r. wynika, że skarżący uzyskał przychód w wysokości 104 495,89 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 87 167,25 zł, dochody wyniosły 17 328,64 zł, zaś według PIT-36 za rok 2017 – przychód wyniósł 116 145,50 zł, koszty uzyskania przychodu – 104 480,61, dochód wyniósł 11 664,89 zł. W ocenie referendarza sądowego powyższe dane świadczą o tym, że wbrew stanowisku skarżącego zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, działalność gospodarcza skarżącego daje mu możliwość partycypacji w kosztach zainicjowanego przez niego postępowania. W ocenie referendarza sądowego, o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Prowadzenie działalności gospodarczej oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić. Skarżący oświadczył, że nie posiada konta bankowego. Zadeklarował, że posiada oszczędności w gotówce w wysokości 5 000 zł. Skarżący wezwany do złożenia oświadczenia na temat kosztów i źródła finansowania zamierzenia inwestycyjnego będącego przedmiotem postępowania (budowa budynku gospodarczo-garażowego na działce ew. nr [...] w L.), oświadczył, że przedmiotowy budynek budowany jest systemem gospodarczym. Powyższe stwierdzenia pozwala jedynie wywnioskować, że skarżący wybrał system budowy, gdzie większość prac wykonywana jest samodzielnie przez inwestora i pozwala na zaoszczędzenie części kosztów budowy, jednakże w żaden sposób nie wyjaśnił kwestii wysokości kosztów inwestycji. Skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ma zaległości w bieżących rachunkach, trudności ze spłatą jakikolwiek zobowiązań itp. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze całokształt okoliczności, należało dojść do wniosku, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. W ocenie referendarza sądowego odmowa przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie nie pozbawi skarżącego prawa do sądu, bowiem na obecnym etapie postępowania zobowiązany jest do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a po przeanalizowaniu sytuacji materialnej skarżącego, należało dojść do wniosku, że kwota ta nie stanowi bariery uniemożliwiającej skorzystanie przez skarżącej z drogi sądowej. Podnoszona przez skarżącego we wniosku kwestia zawiłości i stopnia skomplikowania sprawy oraz nieznajomości prawa, nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie radcy prawnego, bowiem jak już wyżej wskazano, o przyznaniu prawa pomocy rozstrzyga się w oparciu o kryteria majątkowe (ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy), a te – w ocenie referendarza sądowego, nie uzasadniają przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto należy nadmienić, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną, co oznacza, że ma obowiązek rozpoznać sprawę wszechstronnie. Biorąc pod uwagę dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy (skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jest właścicielem nieruchomości – domu, działki budowlanej, budynku gospodarczego oraz budynku gospodarczego w budowie, posiada oszczędności – według deklaracji w wysokości 5000 zł, żona skarżącego pracuje na umowę o pracę, jedna z córek pracuje na umowę zlecenie, druga córka otrzymuje świadczenie wychowawcze), nie można stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawcy była krytyczna i skoro strona posiada środki finansowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.