IV SA/Wa 1057/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. Skarżący S. C. złożył dnia 8 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został uzupełniony dnia 10 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego). Z treści złożonego wniosku wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest: świadczenie rentowe S. C. w wysokości 976,26 zł netto miesięcznie, wynagrodzenie Skarżącego ze stosunku pracy w wysokości około 1.100 zł netto miesięcznie oraz świadczenie emerytalne żony Skarżącego w wysokości 1.458,30 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca podniósł, że osiągane dochody wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał, że na ponoszone powtarzające się wydatki składają się: 417,30 zł (czynsz za mieszkanie), 173,40 zł (opłata za gaz), 131,26 zł (opłata za energię elektryczną), 79,80 zł (dwumiesięczny rachunek za telewizję cyfrową), 35,90 zł (opłata za internet), 31,81 zł (rachunek za telefon), 144 zł (kwartalna składka na ubezpieczenie na życie). Dodatkowo wnioskodawcę obciąża koszt rocznej opłaty za użytkowanie wieczyste (109,99 zł), podatku od nieruchomości (34,00 zł rocznie) oraz opłata z tytułu użytkowania ogrodu działkowego (313,03 zł rocznie). Wnioskodawca wskazał, że wymienione wydatki są koniecznymi, a nie zbytecznymi. Małżonkowie żyją skromnie, nie posiadają nawet samochodu, ponieważ nie stać ich byłoby go utrzymać. Wnioskodawca podniósł również, iż jest po zawale serca i kilku operacjach, stąd też co miesiąc zmuszony jest wydawać na lekarstwa około 250 zł. Kwota ta nie uwzględnia wydatków na leczenie chorób sezonowych. Stan zdrowia Skarżącego wymaga stosowania odpowiedniej diety, która generuje dodatkowe wydatki w gospodarstwie domowym. Na wyżywienie małżonkowie wydatkują miesięcznie około 1.800 zł. Pozostałe środki wnioskodawca i jego żona przeznaczają na środki higieniczne i drobne naprawy domowe. S. C. jest właścicielem mieszkania o powierzchni 64 m2. Nie ma innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia doręczono Skarżącemu dnia 25 lipca 2011 r. W dniu 29 lipca 2011 r. Skarżący skutecznie wniósł sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego podnosząc, iż rozstrzygnięcie referendarza jest dla niego krzywdzące, gdyż nastąpiła błędna ocena możliwości finansowych Skarżącego. Wskazano, iż powodem podjęcia pracy przez Skarżącego była chęć uchronienia rodziny przed ubóstwem. Zauważono, że referendarz nie uwzględnił kosztów utrzymania domu, w szczególności tych niespodziewanych (drobnych remontów, zakupów środków czystości, zakupów sprzętu domowego). Natomiast przedstawienie rachunków, które obrazowałaby te koszty nie jest możliwe, gdyż Skarżący nie zbiera wszystkich rachunków. Nie uwzględniono również kosztów ubrań i pomocy finansowej jakiej Skarżący stara się udzielać swoim dzieciom, a także kosztów ogrzewania w okresie zimowym. Przez przeoczenie nie wskazano również, że ogród działkowy poza opłatą roczną generuje dodatkowe koszty (nasiona, nawozy, koszenie trawy, opłata za wodę, zużycie materiałów i energia elektryczna). Ostatecznie stwierdzono, że gdyby referendarz uwzględnił w/w koszty to widać byłoby, że z domowego budżetu ledwo starcza na ich pokrycie. Dlatego też, poniesienie kosztów sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku dla skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "ppsa", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy wyłącznie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od kosztów sądowych (art. 245 § 3 ppsa) - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy musi być oceniany z uwzględnieniem generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego stanowiącej, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi się liczyć z koniecznością poniesienia tych kosztów (art. 220 ppsa, 230 § 1 ppsa). Dostępność do sądu bowiem wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 753/09, Lex nr 552409). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Ponadto zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż posiadanie przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy, stałych dochodów oraz nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania, działki) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 89/11, LEX nr 783930). Analiza przedstawionych przez Skarżącego informacji daje podstawy do twierdzenia, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno Skarżący jak i jego małżonka osiągają regularny dochód 3.535 zł netto miesięcznie. Natomiast ponoszone stale wydatki zamykają się w kwocie ok. 3.000 zł miesięcznie. Wartość tą ustalono uwzględniając ponoszone wydatki na żywność (1.800 zł), leki (250 zł), czynsz i opłaty za media (ok. 800 zł), opłaty z tytułu posiadanych nieruchomości (w tym ogrodu działkowego – miesięcznie ok. 40 zł), miesięczna rata na ubezpieczenie na życie 48 zł. Małżonkom pozostaje więc miesięcznie ok. 500 zł, z której to kwoty są w stanie uiszczać inne jeszcze wydatki konieczne w codziennym życiu, a okresowo się pojawiające, tj. związane z drobnymi remontami czy na zakup środków czystości. Ponadto są w stanie ponosić wydatki na ogródek działkowy, umożliwiające prawidłowe zeń korzystanie. Dane zawarte we wniosku o udzielenie prawa pomocy nie wskazują, by małżonkowie znajdowali się w trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie im pomocy z budżetu państwa (a więc przez ogół podatników). Wprost przeciwnie, gospodarują tak posiadanymi środkami, że są one wystarczające na zaspokajanie bieżących potrzeb, a także by w razie potrzeby udzielić pomocy dzieciom. Oceniając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie należy dokonać zestawienia ewentualnych kosztów sądowych z możliwościami finansowymi strony. Stały koszt dla poniesienia przez stronę wszczynającą postępowanie w niniejszej sprawie to wpis sądowy od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Pozostałe koszty sądowe mają charakter wyłącznie potencjalny: wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku – 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192), czy też wysokość ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wyniesie również 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zatem wysokość niezbędnego kosztu sądowego w sprawie to 100 zł, a przy założeniu niekorzystnego wyniku sprawy dla strony to konieczność uiszczenia 300 zł, a więc kwoty, która w relacji z możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, nie okazuje się być wydatkiem przerastającym te możliwości, zaś w konsekwencji powodującym uszczerbek utrzymania koniecznego zarówno dla Skarżącego, jak i jego rodziny. Natomiast przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Uwzględniając całokształt sytuacji finansowej Skarżącego (wysokość osiąganego dochodu, sumę stałych miesięcznych wydatków, wydatki okresowo ponoszone), w ocenie Sądu konieczność uiszczenia przez niego kosztów sądowych, nie wpłynie w sposób odczuwalny na jego sytuacją majątkową. Dochód osiągany przez gospodarstwo domowe Skarżącego pozwala na poniesienie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dodatkowo zauważyć należy, że nawet ewentualne ponoszenie szerszych kosztów sądowych nie będzie wiązało się z jednorazowym wygospodarowaniem nań pełnych środków. Obowiązek ich poniesienia rozłożony bowiem byłby w czasie (w praktyce co miesiąc nie więcej niż 100 zł). Mając powyższe na względzie uznać należy, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.