IV SA/Wa 1091/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 sierpnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1091/18 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej K. S. wniósł o udzielenie pomocy prawnej. W dniu 9 maja 2018 r. Skarżący uzupełnił brak formalny wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożył go na urzędowym formularzu. We wniosku podał, że nie posiada majątku ruchomego, ani oszczędności, otrzymuje rentę w kwocie 1121,25 zł miesięcznie. Oświadczył ponadto, że choruje na cukrzycę, nerki na problemy ze wzrokiem. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M.. Jest właścicielem domu o pow. 80 m2 oraz działki o pow. 60 arów. Jako konieczne wydatki wskazał: energia elektryczna – 370 zł, woda – 120 zł, leczenia – 270 zł, spłata kart kredytowych – 6000 zł W piśmie z dnia 17 maja 2018 r. wezwano K. S. do nadesłania, w terminie 14 dni: a) wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę M. rachunków bankowych, kont oszczędnościowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, b) zaświadczenia z urzędu pracy, że M. S. jest zarejestrowana jako bezrobotna, c) informacji, czy Wnioskodawca, lub jego żona są właścicielami mieszkania w K. (na adres którego została skierowana decyzja ZUS) jeśli tak, czy osiągają jakiś dochód np. z jego wynajmu, d) kopii dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków (za dom/mieszkanie, media, wyżywienie, leki itp.) za ostatnie 3 miesiące, W piśmie z dnia 9 czerwca 2018 r. oświadczył, że posiada z żoną rozdzielność majątkową (nadesłał stosowny akt notarialny), nadesłał wyciągi z rachunków bankowych, faktury za leki, zaświadczenie z ZUS, oświadczył, że mieszkanie w K. należy do niego i żony. Postanowieniem z 31 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy wskazał w uzasadnieniu, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka mogą wystarczyć na pokrycie kosztów sądowych. Okoliczność braku środków musi jednak zostać wykazana przez wnioskodawcę. Ponadto referendarz sądowy podniósł, że skoro w niniejszym postępowaniu Wnioskodawca uchylił się od obowiązku nadesłania dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jego żony, należało uznać, że nie wykazał, że nawet z jej pomocą nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Niezależnie od tego referendarz wskazał też, że wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi, czy nieruchomość (mieszkanie) w K. przynosi mu jakiś dochód. Zostało zauważone również, że w piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. wnioskodawca wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (nakładającej karę pieniężną w wysokości 10000 zł) podnosząc, że ewentualnej płatności dokona po rozstrzygnięciu sprawy przez Sąd. W ocenie Referendarza takie stwierdzenie świadczy o tym, że Skarżący dysponuje środkami, które może przeznaczyć na sfinansowanie swojego udziału w niniejszym postępowaniu sądowym. Podsumowując powyższe referendarz sądowy uznał, że K. S. nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji finansowej, która nakazywałaby przerzucenie ciężaru kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07; postanowienie NSA z12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 162/17, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12, CBOISA). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również wysokość wpisu od przedmiotowej skargi w kwocie 400 zł, oraz okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 31 sierpnia 2018 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że nie posiada majątku ruchomego, ani oszczędności, otrzymuje rentę w kwocie 1121,25 zł miesięcznie. Oświadczył ponadto, że choruje na cukrzycę, nerki na problemy ze wzrokiem. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M.. Jest właścicielem domu o pow. 80 m2 oraz działki o pow. 60 arów. Jako konieczne wydatki wskazał: energia elektryczna – 370 zł, woda – 120 zł, leczenia – 270 zł, spłata kart kredytowych – 6000 zł. Zdaniem Sądu oświadczenia skarżącego mogłyby wskazywać na trudną sytuację majątkową skarżącego. Niemniej, skarżący, pomimo wezwania referendarza sądowego, nie uprawdopodobnił swoich oświadczeń w jakikolwiek sposób. Podane przez niego informacje nie pozwalają zatem na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. W piśmie z dnia 9 czerwca 2018 r. Skarżący oświadczył, że posiada z żoną rozdzielność majątkową (nadesłał stosowny akt notarialny), nadesłał wyciągi z rachunków bankowych, faktury za leki, zaświadczenie z ZUS, oświadczył, że mieszkanie w [...] należy do niego i żony. Referendarz sądowy słusznie jednak przyjął, powołując się na orzecznictwo, że skoro małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, to obowiązku tego nie niweczy nawet zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka mogą wystarczyć na pokrycie kosztów sądowych. Okoliczność braku środków musi jednak zostać wykazana przez wnioskodawcę. Ponadto referendarz sądowy podniósł, że skoro w niniejszym postępowaniu Wnioskodawca uchylił się od obowiązku nadesłania dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jego żony, należało uznać, że nie wykazał, że nawet z jej pomocą nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący dopiero w sprzeciwie wskazuje, że żona jest osobą niepracującą i nie posiada dochodów. Nie zostało to jednak przez niego udokumentowane. Referendarz słusznie zauważył też, że w piśmie z dnia 23 lipca 2018 r. wnioskodawca wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (nakładającej karę pieniężną w wysokości 10000 zł) podnosząc, że ewentualnej płatności dokona po rozstrzygnięciu sprawy przez Sąd. Świadczy to o tym, że Skarżący dysponuje środkami, które może przeznaczyć na sfinansowanie swojego udziału w niniejszym postępowaniu sądowym. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tylko zaś w przypadku wykazania, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania możliwe jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.