IV SA/Wa 1134/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie racy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 23 maja 2012 r., sprecyzowanym pismami z dnia 16 lipca 2012 r. i z dnia 2 sierpnia 2012 r., W. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także z nadesłanych na wezwanie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń z dnia 16 lipca 2012 r. i z dnia 2 sierpnia 2012 r. wynika, że skarżący jest osobą samotną, cierpi na schorzenia układu oddechowego i układu krążenia oraz schorzenia o charakterze metabolicznym. Zaliczony jest do znacznego stopnia niepełnosprawności, a orzeczona niepełnosprawność ma charakter trwały. Źródło utrzymania skarżącego stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 2.252,39 zł netto miesięcznie. W rubryce nr 7 formularza wniosku, jako jedyny majątek, wnioskodawca wskazał udział w ½ w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego. W. P. wymienił następujące stałe, niezbędne wydatki w samodzielnie prowadzonym gospodarstwie domowym: spłata pożyczki gotówkowej (557,31 zł miesięcznie), spłata pożyczki gotówkowej (140,00 zł miesięcznie), spłata kredytu na lek (78,29 zł miesięcznie), leki (średnio 178,42 zł miesięcznie), czynsz (200 zł miesięcznie), gaz (269,83 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym), energia elektryczna (79,09 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym), opłaty za telefon (75 zł miesięcznie) i wydatki na środki czystości (50 zł miesięcznie). Podał, że środki pozostałe po poniesieniu opisanych wydatków przeznacza na wyżywienie i ubranie. Wskazał, że w ostatnim okresie uiścił opłaty sądowe w sprawie toczącej się przez sądem powszechnym w łącznej kwocie 230 zł. Jak wyjaśnił, zaciągnięte przez niego pożyczki przeznaczone zostały na rozliczenie mediów, opłatę za apelację i koszty zastępstwa adwokackiego w postępowaniu przed sądem powszechnym, a także umożliwiły "spłatę za lek". Wskazał, że zaległości, jakie ma wobec kancelarii adwokackiej, wynoszą 2.500 zł. Wedle oświadczenia W. P., obecnie nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu, zanim nie spłaci zaciągniętych wcześniej. Skarżący złożył do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego za okres od 5 kwietnia 2012 r. do 2 lipca 2012 r. Na rachunku, w każdym miesiącu odnotowano wpłatę świadczenia emerytalnego w podanej wyżej wysokości. W kwietniu i w maju dokonano przelewów wychodzących w kwotach 557,31 zł i 140,00 zł tytułem spłaty pożyczek. W dniu 29 czerwca 2012 r. W. P. dokonał wpłaty własnej na rachunek w kwocie 8.300,00 zł, w tym samym dniu dokonał całkowitej spłaty pożyczki kwotą 4.251,52 zł. Ponadto, 30 kwietnia dokonał wypłaty gotówkowej w kwocie 1.540,00 zł, 31 maja - w kwocie 1.550,00 zł, a 29 czerwca 2012 r. - w kwocie 3.600,00 zł. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Treść art. 246 § 1 ppsa przesądza również o tym, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku, a jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie kryteria, jak stan zdrowia, czy wiek mogą wpływać na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wnioskodawca wykaże, że wpływają one na jego możliwości płatnicze. Jak twierdzi skarżący, miesięczna wysokość obciążeń w samodzielnie prowadzonym przez niego gospodarstwie domowym wynosi 1.707,00 zł (oświadczenie z dnia 16 lipca 2012 r.). Należy jednak zauważyć, że wśród obciążeń tych skarżący uwzględnia m.in. raty jednej z pożyczek w wysokości 140 zł miesięcznie. Jak natomiast wynika z nadesłanego przez niego wyciągu z rachunku bankowego, 29 czerwca 2012 r., dokonał on całkowitej spłaty tej pożyczki kwotą 6.302,09 zł. Ponadto, podawane przez niego wysokości miesięcznych opłat za energię elektryczną i gaz nie uwzględniają okoliczności, że złożone do akt sprawy faktury wystawione zostały w rozliczeniach dwumiesięcznych, a nie miesięcznych. Po uwzględnieniu powyższego, wykazana przez W. P., miesięczną wysokość niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym wnosi około 1.454 zł. W tej sytuacji należy stwierdzić, że z regularnie uzyskiwanego dochodu w wysokości 2.252,39 zł netto miesięcznie, po poczynieniu niezbędnych wydatków - w tym na zakup leków i spłatę zobowiązań kredytowych, skarżący jest w stanie poczynić oszczędności bez uszczerbku w konicznym utrzymaniu. Dalej należy zauważyć, że ze złożonych przez W. P. do akt sprawy umów pożyczek gotówkowych z dnia [...] sierpnia 2011 r. i z dnia [....] lutego bieżącego roku wynika, że tytułem pożyczki udzielonej w sierpniu ubiegłego roku otrzymał on do dyspozycji kwotę 19.049,43 zł. Koszty spłaty tej pożyczki wynoszą 557,31 zł miesięcznie. Z kolei tytułem pożyczki udzielonej w tym roku skarżący otrzymał do dyspozycji kwotę 6.110,41 zł i jak powyżej ustalono, spłacił ją 29 czerwca. Wezwany do wskazania, w jakim celu zaciągnął opisane wyżej zobowiązania wnioskodawca wyjaśnił, że były one niezbędne do uiszczenia opłat sądowych, pokrycia kosztów zastępstwa adwokackiego i rozliczenia mediów, a ponadto umożliwiły "spłatę za lek". Podał też, że zaległości wobec kancelarii adwokackiej wynoszą obecnie 2.500 zł. Jak jednakże wynika ze złożonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego, 29 czerwca bieżącego roku, skarżący dokonał wpłaty własnej w kwocie 8.300 zł i tego samego dnia dokonał całkowitej spłaty pożyczki zaciągniętej w lutym tego roku. To zaś wskazuje, że po poniesieniu wydatków na apelację, zastępstwo adwokackie, rozliczenie mediów i dokonaniu spłaty za lek, a ponadto już po wniesieniu do Sądu skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący dysponował dodatkowymi - poza dochodem z emerytury - środkami pieniężnymi, które pozwoliły mu na wcześniejszą spłatę zobowiązania z tytułu umowy pożyczki (wedle terminarza spłat, całkowita spłata miała nastąpić 5 lutego 2018 r.). Powyższe zyskuje na znaczeniu, gdy weźmie się pod uwagę, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc powyższe pod uwagę należy skonstatować, że ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Wykazane przez W. P. okoliczności dotyczące jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych nie pozwalają stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Skarżący osiąga stały dochód ze świadczenia emerytalnego, który po odliczeniu konicznych wydatków, pozwala poczynić dodatkowe oszczędności. Wnioskodawca nie wykazał również, że całość środków, które otrzymał do dyspozycji tytułem przyznanych pożyczek, przeznaczona została na wydatki o niezbędnym charakterze, a dokona w czerwcu bieżącego roku całkowita, wcześniejsza spłata jednej z pożyczek, powoduje, iż oświadczenie strony o braku jakichkolwiek zasobów pieniężnych, nie może być ocenione jako wiarygodne. Ponadto, podane przez skarżącego cele zaciągnięcia pożyczek, częściowo pokrywają się ze źródłami wykazanych przez niego niezbędnych kosztów utrzymania. Mianowicie, wnioskodawca wymienia opłaty za prąd i gaz, a także spłatę kredytu zaciągniętego na lek, jako niezbędne wydatki w gospodarstwie domowy, a jednocześnie wyjaśnia, że pożyczki gotówkowe posłużyły mu do opłacenia dostarczonych mediów i umożliwiły "spłatę za lek". W konsekwencji, wnioskodawca dwukrotnie uwzględnia te same źródła wydatków w gospodarstwie domowym - raz w postaci opłat za energię elektryczną i gaz oraz spłaty kredytu na zakup leku, a drugi raz w postaci spłat rat pożyczek gotówkowych, które w części przeznaczone zostać miały na pokrycie tych samych wydatków. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu