IV SA/Wa 1174/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych -uchyla zaskarżoną decyzję- Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezes IPN) decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2018r. odmówił potwierdzenia, że A. K. s. W. (dalej także jako: strona lub skarżący), ur. [...] r. w m. D. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015r., poz. 693 ze zm.), dalej także jako "ustawa". Powyższa decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej. Wnioskiem z dnia 9 września 2017r. skarżący zwrócił się do Prezesa IPN o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. Organ w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnalazł teczkę personalną tajnego współpracownika ps. "[...]" dotyczącą A. P. K. sygn. akt [...]. W aktach tych znajduje się deklaracja z [...] lutego 1974r. podpisana imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy, w którym zadeklarował nieoficjalne i aktywne współpracowanie z organami kontrwywiadu Wojska Polskiego. Deklaracja zawierała zobowiązanie wnikliwego i sumiennego wykonywania zadań oraz zachowania w ścisłej tajemnicy faktu nieoficjalnej współpracy z kontrwywiadem wojskowym. W aktach tych odnaleziono także oświadczenie skarżącego z [...] września 1974r., również podpisane nazwiskiem wnioskodawcy, o przyjęciu do wiadomości, że z dniem tym został zwolniony z przyjętego obowiązku nieoficjalnej współpracy z organami kontrwywiadu wojskowego, z którym współpracował od [...] lutego 1974r. pod pseudonimem [...] . Skarżący w toku postępowania przed Prezesem IPN złożył oświadczenie, że nie miał świadomości istnienia tych dwóch dokumentów z 1974r. Nie przypomina sobie także okoliczności, w których taki dokument mógł powstać i z żadną ze służb nie współpracował. Prezes IPN w zaskarżonej decyzji podkreślił, że nie rozstrzyga w niniejszym postępowaniu o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach. Organ relacjonuje jedynie, a nie ocenia zagadnienia współpracy i jednocześnie udziału danej osoby w ich wytwarzaniu. Rolą organu nie jest ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Skarżący nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz wywiódł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podnosi, że organ przyjął, iż dokumenty są autentyczne i sam fakt ich istnienia wystarcza do przyjęcia, że wykonywał czynności w charakterze tajnego informatora. Natomiast z art. 4 ust. 2 ustawy wynika, że za takowe dokumenty mogą uchodzić wyłącznie takie, które wskazują, że czynności były w rzeczywistości wykonywane. Dalej twierdzi, że powołane dokumenty nie są autentyczne, jak również nie wynika z nich, aby wykonywał jakiekolwiek czynności w charakterze tajnego współpracownika. Pojęcie współpracy zostało zdefiniowane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 10 listopada 1998r., sygn. K 39/97. Dalej skarżący wykazuje nieścisłości, które jego zdaniem, zostały zawarte w okazanej mu fotokopii karty osobowej tajnego współpracownika. Z kartą tą okazano mu także dwa lakoniczne dokumenty, zawierające zdecydowanie różniące się między sobą podpisy. W dalszym toku opisuje swoją działalność jako działacza opozycji antykomunistycznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy, orzekająca o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 w/w ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Rozstrzygnięcie Prezesa IPN stanowi prejudykat wobec decyzji podejmowanej w sprawie potwierdzenia, że dana osoba ma status działacza opozycji antykomunistycznej, czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji u podstaw jej wydania legło uznanie przez Prezesa IPN, że w związku z przeprowadzoną kwerendą w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci odnaleziono dokumenty wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa. Jak podał Prezes IPN były to dwa dokumenty odnalezione w teczce personalnej tajnego współpracownika ps. [...]: deklaracja z [...] lutego 1974r. podpisana imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy, w którym zadeklarował nieoficjalne i aktywne współpracowanie z organami kontrwywiadu Wojska Polskiego oraz oświadczenie z 4 września 1974r. podpisane nazwiskiem wnioskodawcy o przyjęciu do wiadomości, że z dniem złożenia oświadczenia został zwolniony z przyjętego obowiązku nieoficjalnej współpracy z organami kontrwywiadu wojskowego pod pseudonimem [...]. W oparciu o te dokumenty, znajdujące się w teczce personalnej tajnego współpracownika ps. [...], organ odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy. Skarżący w skardze formułuje dwa rodzaje zarzutów. Pierwszy z nich o charakterze materialnym dotyczy kwestii rozumienia pojęcia współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Na etapie postępowania administracyjnego twierdził, że z żadną ze służb nigdy nie współpracował (oświadczenie z [...] stycznia 2018r.). Podobnie w skardze powołując się na rozumienie tego pojęcia wypracowane przez Trybunał Konstytucyjny oraz przywołując fakty z życiorysu twierdzi, że nigdy takowej współpracy nie podjął. W tej kwestii Sąd podnosi, że w decyzji wydawanej na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy organ nie rozstrzyga o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa. Organ prowadzący przedmiotowe postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący współpracował czy też nie współpracował ze służbami bezpieczeństwa. Temu służy odrębny tryb postępowania uregulowany w ustawie z 18 października 2006r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2017r., poz. 2186 ze zm.). Ustawa ta zawiera także legalną definicję pojęcia współpracy z organami bezpieczeństwa (art. 3a ustawy). W niniejszej zatem procedurze organ nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń faktycznych w zakresie właściwym dla innego postępowania przeprowadzanego na podstawie odrębnych przepisów prawa materialnego. Przedmiotem niniejszego postępowania jest zlokalizowanie dokumentów powstałych w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Druga grupa zarzutów dotyczy natomiast wiarygodności, autentyczności oraz realności dokumentów ocenionych przez Prezesa IPN. Otóż istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 w/w ustawy jest ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu było odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Organ odzwierciedla zatem, a nie ustala na nowo stan faktyczny, który miał miejsce w przeszłości. Jeśli istnieją takie dokumenty tj. spełniające warunki opisane w ustawie, Prezes IPN ma obowiązek zarejestrować ich istnienie, co będzie miało przełożenie na sytuację osoby ubiegającej się tj. czy przysługuje jej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Prejudykatem bowiem wobec statusu czy to działacza czy osoby represjonowanej, jest uprzednie stwierdzenie czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale, w warunkach określonych w przepisie. Jednocześnie jednak poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów w zasobach archiwalnych, organ ma obowiązek wykazania, czy faktycznie odnalezione dokumenty dotyczą wnioskodawcy oraz powinien ustalić, czy określone dokumenty zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (vide wyrok NSA z 13 lutego 2018r., sygn. akt II OSK 1703/17). Skarżący twierdzi, że powołane przez organ dokumenty nie są autentyczne, po drugie nie wynika z nich, aby podejmował jakiekolwiek czynności w charakterze tajnego informatora. W tym zakresie organ nie zajął żadnego stanowiska albowiem na etapie postępowania administracyjnego skarżący w oświadczeniu z dnia 25 stycznia 2018r. stwierdził jedynie, że przez cały okres swojego życia nie miał świadomości istnienia owych dwóch dokumentów z 1974r., jak również nie przypominał sobie okoliczności, w jakich mogły one powstać. Jednocześnie skarżący nie skorzystał z drogi zaskarżenia w trybie administracyjnym decyzji Prezesa IPN, lecz bezpośrednio skierował skargę do sądu administracyjnego. Dopiero przed sądem zakwestionował autentyczność owych dokumentów. Tymczasem sąd administracyjny prowadzi postępowanie dowodowe w bardzo ograniczonym zakresie (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Niemniej jednak ze względu na inną okoliczność Sąd uznał, że zaskarżona decyzja naruszyła przepisy prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie art. 4 pkt 2 ustawy stanowi, że dokumenty muszą zostać wytworzone w ramach czynności wykonywanych przez osobę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Ustawa nie definiuje pojęcia "w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika". Próba wytłumaczenia tego pojęcia została zawarta w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2017r. (sygn.. akt VIII SA/Wa 574/17). Mianowicie z dokumentów musi w sposób nie budzący wątpliwości wynikać, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym, miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Za dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora uważa się takie dokumenty, które zawierają informacje przekazane organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora - bez tych informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać. Tymczasem obydwa wskazywane przez Prezesa IPN dokumenty (niezależnie od tego, czy zostały one faktyczne wytworzone przez skarżącego), na które powołał się organ nie inkorporują żadnych informacji, które byłyby przekazywane w ramach czynności wykonywanych czy to w charakterze tajnego informatora czy pomocnika. Pierwszy z nich zawiera jedynie deklarację współpracy z organami kontrwywiadu Wojska Polskiego. Drugi stwierdzenie rezygnacji. Żaden z tych dokumentów nie wyczerpuje normatywnego pojęcia czynności wykonywanych, czy to w charakterze tajnego informatora, czy pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Dokumenty te nie zawierają bowiem żadnych informacji, które operacyjnie skarżący przekazywałby służbom. Z tego już względu poprzez błędną wykładnię art. 4 pkt 2) ustawy doszło do wadliwej odmowy zastosowania art. 4 ustawy i w konsekwencji odmowy potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach nie orzeczono ze względu na brak wniosku o zwrot kosztów złożonego przez skarżącego.